Cuộc cách mạng của ngành bao bì: Khoa học công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn | VTV24

Kinh Tế Tuần Hoàn và Vai Trò của Khoa Học Công Nghệ tại Việt Nam

Key Concepts: Kinh tế tuần hoàn, tái chế nhựa, bao bì xanh, kết nối ba nhà (Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp), khai thác đô thị, năng lượng mặt trời nổi, giảm phát thải CO2, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Vấn Đề Rác Thải Nhựa và Sự Cần Thiết của Kinh Tế Tuần Hoàn

• Thực trạng: Việt Nam tiêu thụ khoảng 9 triệu tấn nhựa (2022), dự kiến tăng lên 16,3 triệu tấn/năm vào năm 2029. Mỗi năm có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, khó phân hủy (ví dụ: ống hút nhựa cần ít nhất 100 năm).
• Giải pháp: Giảm rác thải nhựa trở thành mục tiêu của nhiều doanh nghiệp và tổ chức. Kinh tế tuần hoàn được thúc đẩy thông qua tạo nguyên liệu thay thế, tăng tỉ lệ tái chế, tạo vòng đời mới cho sản phẩm.
• Ví dụ: Quy trình khép kín tái chế chai nhựa PET: Thu gom, ép khối, vận chuyển đến nhà máy, phân loại, làm sạch, tạo hạt nhựa tái chế, sản xuất sản phẩm mới. Mục tiêu là tái chế tuần hoàn để người dùng sử dụng lại sản phẩm.

Cải Tiến Bao Bì và Lợi Thế Cạnh Tranh

• Công nghệ: Sản xuất màng siêu mỏng giúp tiết kiệm đến 50% lượng nhựa, giảm rác thải từ khâu thiết kế và thuận lợi cho tái chế.
• Lợi ích: Bao bì xanh giảm thiểu rác thải, tạo tiền đề cho kinh tế tuần hoàn. Thiết kế dễ thu gom, phân loại, tái chế giúp toàn bộ chuỗi cung ứng hưởng lợi, giảm khai thác tài nguyên và phát thải carbon.
• Ví dụ: Chiến dịch "Bao bì hiện lành" áp dụng vật liệu dễ tái chế, giảm nhựa, giảm mực in, thiết kế đơn giản, dễ phân loại. Người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ, ưu tiên lựa chọn thương hiệu có trách nhiệm.
• Mục tiêu ngành bao bì (2030): Sử dụng ít nhất 50% nguyên liệu tái chế, giảm 7% lượng khí thải CO2 trên mỗi tấn nguyên liệu nhựa, hướng tới 100% bao bì có thể tái chế hoặc tái sử dụng.

Các Mô Hình Kinh Tế Tuần Hoàn Tiên Tiến Trên Thế Giới

• Pháp: Trang trại năng lượng mặt trời nổi lớn nhất châu Âu (127 ha) trên mỏ khai thác cũ. Tái sinh vùng đất bỏ hoang nhờ công nghệ, tạo ra 74 MW điện. Sử dụng công nghệ nổi của công ty CNT, tấm pin được làm mát tự nhiên giúp tăng hiệu suất.
• Costa Rica: "Khai thác đô thị" của công ty Fortech, thu hồi kim loại quý (lithium, coban, niken, mangan) từ pin cũ của điện thoại, laptop, ô tô điện. Mỗi năm tạo ra khoảng 1500 tấn lithium đã qua sử dụng.
• Công nghệ tách chiết: Thu hồi "Black Mass" (lõi kim loại hiếm) dùng để sản xuất pin mới, giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ chôn lấp.
• Hợp tác quốc tế: Tổ chức hợp tác Đức GIZ hợp tác với Costa Rica xây dựng chuỗi cung ứng tái chế xuyên lục địa, sản xuất pin mới tại châu Âu từ nguyên liệu thu hồi tại Mỹ Latin.

Thúc Đẩy Kinh Tế Tuần Hoàn Tại Việt Nam

• Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị: Thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp, tạo tiền đề cho phát triển bền vững hướng đến kinh tế tuần hoàn.
• Kiến nghị: Đẩy mạnh mô hình kết nối ba nhà (Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp) để triển khai hiệu quả các mô hình kinh tế tuần hoàn.
• Ví dụ: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2024): 326 đơn sở hữu trí tuệ được cấp bằng, gần 700 đề tài các cấp, doanh thu chuyển giao công nghệ đạt gần 300 tỷ đồng.
• Vướng mắc: Cơ chế, thủ tục, nguồn vốn đầu tư chưa đủ để đầu tư cho công trình hạ tầng phục vụ nghiên cứu phát triển.
• Đề xuất: Thành lập quỹ phát triển khoa học công nghệ với sự tham gia của ngân sách nhà nước, địa phương và doanh nghiệp.
• Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch Liên minh tái chế Bao Bì Việt Nam: "Để ứng dụng khoa học công nghệ đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đồ xanh, phát triển biến vững thì các bên không thể đến một mình mà cần có sự gắn kết và triển khai đồng bộ."
• Vai trò của các bên:
  • Nhà nước: Kiến tạo, ban hành cơ chế chính sách đột phá.
  • Nhà trường: Nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ.
  • Doanh nghiệp: Ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Cần có sự công nhận và chia sẻ nguồn lực tài chính cho nhà nghiên cứu và doanh nghiệp. Cần có cơ chế mở để hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình nghiên cứu và đào tạo. Cần mở rộng quy chế tự chủ cho đại học và khuyến khích tư nhân tham gia.

Kết Luận

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu thế mà là lựa chọn sống còn. Khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa mô hình này. Việt Nam cần thúc đẩy mạnh mẽ kết nối ba nhà, tạo điều kiện cho nghiên cứu phát triển và ứng dụng công nghệ để giải quyết vấn đề rác thải nhựa và phát triển bền vững. Tưởng tượng một tương lai mà 100% rác thải nhựa được thu gom, xử lý và tái chế, kinh tế tuần hoàn thay thế kinh tế tuyến tính, tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam.