Người Việt dư sức tạo ra sự đột phá, nhưng… | Francis Nguyễn Tuấn Anh | EP 100

Key Concepts

• DNA của người Việt: Vượt khó, tự hào, cần cù nhẫn nại (Vietnamese core characteristics: resilience, pride, diligence, perseverance).
• Vượt khó tập thể: Vượt qua khó khăn không chỉ vì cá nhân mà vì tập thể, dân tộc, quốc gia (Collective resilience).
• Bình đẳng hóa dịch vụ y tế (Democratize access to care): Đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao.
• Bệnh án điện tử (EMR - Electronic Medical Record): Hồ sơ bệnh án được số hóa.
• Trí tuệ nhân tạo (AI - Artificial Intelligence): Công nghệ mô phỏng trí thông minh con người, đặc biệt trong chẩn đoán hình ảnh y tế.
• Độ nhạy, độ đặc hiệu, độ chính xác (Sensitivity, Specificity, Accuracy): Các chỉ số đánh giá hiệu suất của AI trong chẩn đoán.
• Hallucination của AI: AI đưa ra thông tin sai lệch hoặc không có căn cứ.
• Digital Colonization (Chiếm đoạt dữ liệu số): Các công ty nước ngoài khai thác và chiếm đoạt dữ liệu của người Việt.
• Sở hữu trí tuệ (IP - Intellectual Property): Sản phẩm trí tuệ độc quyền.
• API (Application Programming Interface): Giao diện lập trình ứng dụng, cho phép các phần mềm giao tiếp.
• Hộp đen (Black box): Thiết bị đặt tại bệnh viện để chạy AI cục bộ.
• Điện toán đám mây (Cloud computing): Hạ tầng máy tính ảo hóa, lưu trữ và xử lý dữ liệu.
• Cục An ninh mạng: Cơ quan nhà nước quản lý an ninh mạng.
• Danh mục kỹ thuật: Danh sách các dịch vụ y tế được Bộ Y tế phê duyệt.

---

Bản Sắc và Tinh Thần Người Việt

Người Việt Nam sở hữu tính sáng tạo rất cao, có khả năng tạo ra những sản phẩm mới từ những thứ bị xã hội vứt đi, như những "cô ve chai" biến phế liệu thành giá trị. Tuy nhiên, tính sáng tạo này chưa được đào tạo bài bản trong môi trường học vấn, dẫn đến việc thường "đập đầu vào tường" khi giải quyết vấn đề thay vì tìm kiếm các hướng đi khác.

Theo Francis Nguyễn Tuấn Anh, DNA của người Việt Nam có ba đặc điểm nổi bật:

1. Vượt khó: Khả năng sinh tồn và thích nghi trong mọi hoàn cảnh, giúp người Việt tồn tại và phát triển.
2. Tự hào: Niềm tự hào sâu sắc về dân tộc và những thành tựu của mình.
3. Cần cù nhẫn nại cương quyết: Sự kiên trì, chịu khó và quyết tâm trong công việc, được minh chứng qua câu chuyện bố anh từ giáo viên ở Việt Nam sang Mỹ lái xe buýt để nuôi gia đình, chấp nhận bị sỉ nhục nhưng vẫn kiên trì.

Anh nhấn mạnh rằng, để thành công, việc "vượt khó" không nên chỉ dừng lại ở cấp độ cá nhân mà phải là của một tập thể, một dân tộc, một quốc gia. Khi đó, sức mạnh sẽ "bùng nổ một cách khủng khiếp".

---

Hành Trình Sự Nghiệp và Thách Thức Ban Đầu tại Việt Nam

Francis Nguyễn Tuấn Anh trở về Việt Nam từ năm 2002 sau hơn 20 năm sống ở Mỹ, với khao khát cống hiến cho đất nước. Anh tham gia thành lập và vận hành trung tâm đổi mới sáng tạo y tế số của Microsoft tại Việt Nam, với mục tiêu mang các công ty phần mềm y tế nước ngoài về Việt Nam và giúp họ tích hợp, cải tiến ngành y tế.

Trong quá trình này, anh nhận thấy ba thách thức lớn của ngành công nghệ thông tin Việt Nam những năm đầu 2000:

1. Thiếu tư duy sáng tạo trong giải quyết vấn đề: Lập trình viên Việt Nam thường "đập đầu vào tường" với một vấn đề thay vì tìm kiếm các giải pháp khác, do chưa được đào tạo về tư duy sáng tạo.
2. Tinh thần "siêu sao" và thiếu teamwork: Có xu hướng cá nhân hóa, cạnh tranh không lành mạnh, dẫn đến khó khăn khi làm việc nhóm. Câu nói "một người Việt Nam làm thì tốt, hai người Việt Nam làm thì có vấn đề và ba người Việt Nam lại càng gặp nhiều khó khăn hơn nữa" được nhắc đến.
3. Thiếu quy trình khoa học trong quản lý dự án: Thiếu đào tạo về các quy trình chuẩn trong phát triển và quản lý dự án phần mềm.

Những thách thức này là rào cản khiến Việt Nam mạnh về outsourcing nhưng khó phát triển sản phẩm mới, vốn đòi hỏi tư duy đột phá, hợp tác nhóm và quy trình chuẩn.

Tuy nhiên, tình hình đã cải thiện đáng kể so với năm 2002. Tinh thần teamwork đã được thấm nhuần, tư duy "siêu sao" giảm bớt, và khả năng kỹ thuật cùng quy trình phát triển phần mềm đã tiến bộ "ít nhất là 5 đến 10 lần".

---

Chuyển Mình Sang Lĩnh Vực Y Tế và AI

Cơ duyên của Francis với y tế bắt đầu từ việc thành lập trung tâm đổi mới sáng tạo y tế số của Microsoft. Anh nhận thấy phần mềm nước ngoài khó thành công ở Việt Nam, đặc biệt trong y tế, do sự khác biệt về quy trình (ví dụ: sổ sách kế toán hai sổ) và sự thiếu hiểu biết về y tế của đội ngũ IT.

Năm 2015, anh đầu tư vào một công ty chuyên làm bệnh án điện tử (EMR) cho ngành y tế Việt Nam, thay vì phần mềm quản lý bệnh viện (HIS) mà nhiều công ty khác đang theo đuổi. Năm 2018, anh tham gia cuộc thi Y tế Thông minh đầu tiên của Việt Nam. Trong số 11 đơn vị dự thi, 10 đơn vị làm HIS, chỉ có công ty của anh làm EMR. Anh đã trình bày với ban giám khảo câu hỏi: "Bộ Y tế có muốn nước Việt Nam dậm chân tại chỗ 10 năm tiếp theo hay họ muốn nước Việt Nam phát triển lên?". Công ty của anh đã giành giải "Triển vọng nhất" (cao hơn giải nhất), chứng minh tiềm năng của trí tuệ Việt Nam khi được trao cơ hội để làm những điều mới mẻ, chưa ai làm.

Bệnh án điện tử của anh mang lại nhiều lợi ích:

• Giảm sai sót và thời gian: Bác sĩ không cần ghi chép tay, dữ liệu tự động chuyển từ HIS sang EMR.
• Liên thông dữ liệu: Dữ liệu bệnh nhân có thể liên thông giữa các phòng khám, bệnh viện, hỗ trợ chuyển tuyến và tóm tắt điều trị điện tử.
• Khai thác dữ liệu cho AI: Toàn bộ dữ liệu trong EMR có thể được sử dụng để phát triển trí tuệ nhân tạo.

Năm 2020, anh là người Việt Nam đầu tiên mang AI tầm soát lao và ung thư phổi của Lunit (Hàn Quốc) về Việt Nam. Anh nhận thấy AI là giải pháp để "bình đẳng hóa dịch vụ y tế" (democratize access to care), đặc biệt ở vùng sâu vùng xa nơi thiếu bác sĩ giỏi. AI không thay thế bác sĩ mà giúp họ làm việc nhanh hơn, chính xác hơn.

Ví dụ thực tế về ứng dụng AI:

• Tầm soát lao và ung thư phổi tại Ân Thi, Hưng Yên: 1000 người già được tầm soát trong 4 giờ với 5 bác sĩ. AI nhanh chóng nhận diện 300 người có nguy cơ cao, sau đó bác sĩ Bệnh viện K xem xét và gửi 200 người đi chụp CT. Việc này giúp phát hiện bệnh sớm (giai đoạn 1/2, tỷ lệ sống sót 5 năm là 75% so với 15% ở giai đoạn 3), giảm chi phí điều trị và tăng sự hài lòng của bệnh nhân.
• Biểu đồ chuyển dạ tự động: Tại bệnh viện phụ sản, AI kết hợp EMR và HIS tự động vẽ biểu đồ chuyển dạ (6000 điểm dữ liệu) trong tích tắc, thay vì 50 phút vẽ tay, giúp bác sĩ đưa ra quyết định sớm hơn.

---

One Medic: Sứ Mệnh và Cách Tiếp Cận AI trong Y Tế

Sau khi bệnh án điện tử của anh được một tập đoàn lớn mua lại, anh thành lập One Medic với hai mục tiêu chính:

1. Bảo vệ đội ngũ nhân viên: Giữ lại 15 nhân viên đã gắn bó lâu năm, tránh việc họ phải tìm việc mới.
2. Tạo ra IP xứng tầm thế giới: Chứng minh trí tuệ Việt Nam có thể tạo ra sản phẩm công nghệ cao, đạt chuẩn quốc tế.

Anh đã tự bỏ tiền cá nhân, thậm chí vay tiền thế chấp nhà ở Mỹ (home equity loan), để đầu tư vào One Medic, với niềm tin rằng đây là cơ hội để Việt Nam tạo ra IP toàn cầu. Anh nhấn mạnh rằng mục tiêu của anh không phải vì cá nhân mà vì tập thể, dân tộc và quốc gia.

Tiêu chuẩn và cách triển khai AI của One Medic: Để giải quyết các lo ngại về chất lượng và "hallucination" của AI, One Medic áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt:

1. Chất lượng AI: Chỉ sử dụng AI "số 1" đạt các tiêu chí:
   • Dữ liệu đào tạo đủ lớn: Trên 100.000 ca, thường là trên 500.000 ca.
   • Đã được sử dụng rộng rãi: Tầm soát ít nhất 1 triệu người bệnh tại nhiều quốc gia.
   • Hiệu suất cao: Độ nhạy, độ đặc hiệu và độ chính xác trên 90%.
   • Các tiêu chuẩn này thậm chí còn cao hơn cả FDA.
2. Kiểm soát và trách nhiệm:
   • Gọi AI qua API: Bác sĩ không tương tác trực tiếp với giao diện AI, không biết AI đến từ đâu, đảm bảo tính khách quan.
   • Kết quả tích hợp vào EMR: Kết quả AI được hiển thị trong hồ sơ bệnh án của One Medic, không phải báo cáo riêng của AI.
   • Bác sĩ chịu trách nhiệm cuối cùng: Có dòng chữ to yêu cầu bác sĩ ký xác nhận chẩn đoán của AI, không cho phép tiếp tục nếu không có chữ ký. Điều này đảm bảo bác sĩ không phụ thuộc hoàn toàn vào AI.

Bảo mật dữ liệu và chống "Digital Colonization": Francis rất quan tâm đến việc bảo vệ dữ liệu người Việt, chống lại tình trạng "chiếm đoạt dữ liệu số" (digital colonization) khi các công ty nước ngoài bán dữ liệu hình ảnh y tế với giá cao (ví dụ: 1.5 USD/hình ảnh nhũ ảnh).

• Triển khai cục bộ: AI được triển khai trên "hộp đen" đặt tại bệnh viện hoặc trên điện toán đám mây trong nước (data center Việt Nam) với băng thông quốc tế bằng 0.
• Hợp tác với Cục An ninh mạng: Làm việc chặt chẽ với Cục An ninh mạng để xác thực quy trình bảo mật và đảm bảo tuân thủ luật pháp.
• Xử lý vi phạm: One Medic sẵn sàng cắt giấy phép lưu hành của các công ty AI vi phạm quy định bảo mật, dù họ đề nghị trả phí duy trì.

Thách thức lớn nhất của Việt Nam trong phát triển AI y tế là dữ liệu lớn. Để giải quyết, One Medic đang phát triển mô hình "hộp đen" để thu thập dữ liệu từ nhiều bệnh viện, tạo cơ sở dữ liệu lớn cho nghiên cứu và phát triển AI của Việt Nam.

Hợp tác quốc tế và tầm nhìn toàn cầu: One Medic đã được Mayo Clinic (bệnh viện số 1 Hoa Kỳ) chọn vào chương trình hợp tác (1 trong 75 công ty), với tiềm năng sử dụng dữ liệu của Mỹ để phát triển AI đạt chuẩn FDA. Mặc dù chi phí ban đầu là 300.000 USD (10% định giá công ty 3 triệu USD), Francis đang đàm phán để giảm chi phí, coi đây là cơ hội "có 1 không 2" để chứng minh trí tuệ Việt Nam trên bản đồ thế giới.

---

Tầm Nhìn Tương Lai và Vai Trò của Chính Phủ

Francis tin rằng Việt Nam đang ở 70% chặng đường để đạt được mục tiêu tạo ra IP y tế số đẳng cấp thế giới. 30% còn lại phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ các vườn ươm (UMP Ho accelerator, VSV), nguồn vốn và việc đạt chuẩn FDA thông qua Mayo Clinic.

Anh kỳ vọng chính phủ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy AI y tế:

1. Bảo vệ dữ liệu: Luật bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu cá nhân (có hiệu lực 01/07/2026) là nền tảng thiết yếu.
2. Khuyến khích ứng dụng AI: Chính phủ đã và đang có các chính sách khuyến khích ứng dụng AI trong y tế, thông qua các chương trình chia sẻ kiến thức và định hướng.
3. Đưa AI vào danh mục kỹ thuật: Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cần đưa các ứng dụng AI vào danh mục kỹ thuật để bệnh nhân có thể tự chi trả, và xa hơn là được bảo hiểm y tế thanh toán.
4. Phối hợp đa bên: Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường (ví dụ: Viện Trí tuệ nhân tạo ĐH Bách Khoa), nhà nước và doanh nghiệp để tạo ra hệ sinh thái AI vững mạnh.
5. Chính sách quốc gia: Việc ứng dụng AI trong y tế cần được coi là chính sách quốc gia, một mục tiêu "vượt khó ở tầm quốc gia" để bình đẳng hóa cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế tốt nhất cho mọi người dân.

---

Kết Luận

Bài trò chuyện của Francis Nguyễn Tuấn Anh đã phác họa một bức tranh chi tiết về tiềm năng và thách thức của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ thông tin và y tế số. Anh khẳng định trí tuệ và tinh thần "vượt khó" của người Việt là vô cùng lớn, nhưng cần được định hướng và phát triển theo hướng tập thể, vì mục tiêu quốc gia. Việc ứng dụng AI trong y tế không chỉ là xu thế công nghệ mà còn là giải pháp cấp thiết để "bình đẳng hóa cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cao" cho mọi người dân, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa. Để đạt được điều này, Việt Nam cần giải quyết các thách thức về dữ liệu lớn, đảm bảo an toàn bảo mật thông tin, và xây dựng các chính sách hỗ trợ toàn diện từ chính phủ, cùng với sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. One Medic là một ví dụ điển hình cho khát vọng tạo ra sở hữu trí tuệ Việt Nam đẳng cấp thế giới, chứng minh năng lực của người Việt trên bản đồ công nghệ toàn cầu.