Mindful Leadership SS3 #1|Dung hòa Tâm-Trí -Ý Chí và tinh thần thượng võ trong lãnh đạo |Mai Hữu Tín

Key Concepts

• Tâm, Trí, Ý Chí: Ba yếu tố cốt lõi của một nhà lãnh đạo toàn diện (Tâm: lòng tốt, sự quan tâm; Trí: tri thức, khả năng phán đoán; Ý Chí: quyết tâm, khả năng vượt khó).
• Thế hệ chuối: Thuật ngữ chỉ thế hệ trẻ Việt Nam được giáo dục ở nước ngoài, bên ngoài "vàng" (Á châu) nhưng bên trong "trắng" (phương Tây), có thể thiếu ý chí và bản sắc.
• Võ đạo: Triết lý sống và đạo đức trong võ thuật, đặc biệt là Vovinam, nhấn mạnh sự khiêm cung, tôn sư trọng đạo, đức hy sinh và kiểm soát bản thân.
• Cách mạng tâm thân: Khái niệm trong Vovinam về sự phát triển toàn diện cả về tinh thần và thể chất.
• Quyền lợi của khách hàng đi trước: Slogan và triết lý kinh doanh bất biến của UNI Group, tập trung vào việc tạo ra giá trị tốt hơn cho khách hàng.
• Biết làm toán chia: Bài học quản trị xương máu về việc chia sẻ quyền lợi và cổ phần với cộng sự để tạo ra một "chiếc bánh" lớn hơn.
• Build, Borrow, Buy: Ba chiến lược tuyển dụng và phát triển nhân sự (tự xây dựng, mượn chuyên gia, mua người giỏi).
• Khối dùng đũa: Khái niệm chỉ các quốc gia châu Á (Nhật, Hàn, Đài Loan, Việt Nam) có văn hóa, ngôn ngữ và thói quen dùng đũa từ sớm, tạo lợi thế trong các ngành công nghệ cao như sản xuất chip và lập trình.
• Lãnh đạo tỉnh thức: Sự chú tâm, tập trung vào mọi việc mình làm, mọi suy nghĩ và cả việc quan sát chính mình.
• Trust but verify (Tin nhưng phải kiểm tra): Nguyên tắc quan trọng trong kinh doanh và quản trị để tránh rủi ro.
• Dân số vàng: Giai đoạn dân số có tỷ lệ người trong độ tuổi lao động cao, mang lại lợi thế phát triển kinh tế.
• Kinh tế tư nhân là động lực: Nhận thức mới của Việt Nam về vai trò chủ đạo của kinh tế tư nhân trong phát triển đất nước.

---

Tổng quan về Lãnh đạo và Kinh doanh trong bối cảnh Việt Nam

Chương trình "Lãnh đạo Tỉnh Thức" mùa 3, với sự dẫn dắt của host Quốc Khánh, đã vinh dự chào đón ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Tập đoàn UNI (hơn 80 công ty con và liên kết), nguyên Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, nguyên Đại biểu Quốc hội, và hiện là Chủ tịch Liên đoàn Vovinam Thế giới. Cuộc trò chuyện xoay quanh những chia sẻ thực tế về quản trị, lãnh đạo, và tầm nhìn phát triển doanh nghiệp Việt Nam.

1. Triết lý Lãnh đạo: Tâm, Trí, Ý Chí

Ông Mai Hữu Tín nhấn mạnh lý thuyết lãnh đạo toàn diện cần sự cân bằng của ba yếu tố:

• Tâm (Heart/Mindset): Quan tâm đến con người, tránh tranh chấp, tìm kiếm sự hòa hợp. Nếu quá mạnh về Tâm có thể dẫn đến tuân thủ quá mức, ngại bất hòa.
• Trí (Intellect/Knowledge): Chú tâm vào tri thức, khả năng phán đoán. Nếu quá mạnh về Trí có thể trở nên bảo thủ, không lắng nghe, tự cho mình là giỏi.
• Ý Chí (Willpower/Determination): Luôn để ý đến kết quả công việc, dẫn dắt đội ngũ vượt khó. Nếu quá mạnh về Ý Chí có thể dẫn đến kiểm soát quá chặt chẽ.

Một lãnh đạo toàn diện cần biết ứng xử tốt với con người (Tâm), có tri thức cao để phán đoán đúng (Trí), và có ý chí để dẫn dắt đội ngũ đạt kết quả (Ý Chí).

Thực trạng xã hội và giáo dục:

• Giáo dục hiện nay chủ yếu tạo ra Trí.
• Tâm là phần khó nhất, cần được đeo đuổi nhiều nhất và đang thiếu nhất trong xã hội (biểu hiện qua sự hung hãn). Cần nếp nhà, văn hóa, niềm tin tôn giáo để giữ Tâm tốt.
• Ý Chí khó tạo ra ở thế hệ sống trong hoàn cảnh sung túc. Thế hệ khởi nghiệp đầu tiên tại Việt Nam thường tràn đầy ý chí. Tuy nhiên, thế hệ thứ hai, đặc biệt là những người được giáo dục ở nước ngoài, có nguy cơ trở thành "thế hệ chuối" (bên ngoài vàng, bên trong trắng), thiếu ý chí.
• Giải pháp cho Ý Chí: Thể thao, đặc biệt là Vovinam, giúp rèn luyện ý chí, dạy không kiêu ngạo khi thắng và không nản chí khi bại.

Bối cảnh Việt Nam: Người Việt có nét tương đồng với người Hàn, Nhật, Trung Quốc về văn hóa, ngôn ngữ và sự coi trọng giáo dục, luôn muốn vươn lên. Kết hợp văn hóa này với sự rèn luyện kỷ luật từ thể thao sẽ tạo nên ý chí mạnh mẽ.

2. Hành trình cá nhân và bài học từ Vovinam

Ông Mai Hữu Tín chia sẻ hành trình phát triển của mình:

• Giai đoạn đầu (27-28 năm trước): Tập trung vào Trí (học giỏi để thoát nghèo).
• Giai đoạn sau: Ý Chí được rèn luyện qua bươn chải, đấu tranh và đặc biệt là Vovinam.
• Phát triển Tâm: Mất 10 năm nghiên cứu các lý thuyết tôn giáo lớn để học cách quan tâm đến cộng đồng, không chỉ cá nhân hay gia đình.
• Triết lý Phật giáo và Vovinam: Phật giáo nhấn mạnh Từ bi và Khiêm cung. Võ thuật thay Từ bi bằng Trí dũng, nhưng vẫn giữ Khiêm cung. Sự kết hợp này gần giống với Tâm, Trí, Ý Chí.
• Kiểm soát cái tôi: Thành công sớm (phiên dịch tiếng Anh trẻ nhất Việt Nam năm 1988 ở tuổi 19) từng dẫn đến cao ngạo. Việc đi nhiều, nhìn thấy nhiều tấm gương lớn giúp ông nhận ra mình còn nhỏ bé và cần khiêm tốn.
• Võ đạo Vovinam:
  • Tôn sư trọng đạo: Giúp giữ cái tôi không trỗi dậy.
  • Đức hy sinh: Truyền tải kiến thức cho thế hệ sau, làm gương.
  • Cách mạng tâm thân: Sống toàn diện, gắn bó với võ đạo trong ứng xử hàng ngày.
• Ứng dụng trong kinh doanh: Tôn trọng mọi người, vì lợi ích chung (win-win), tôn trọng đối tác, kính nể người đi trước để học hỏi, ứng xử từ tâm với nhân viên.

3. Kinh doanh và Giá trị cốt lõi

• Thỏa hiệp trong kinh doanh: Người có tinh thần thượng võ và giữ giá trị cốt lõi không cần thỏa hiệp nếu không muốn, vì kinh doanh luôn có nhiều lựa chọn.
• Nguyên tắc bất biến của UNI: "Quyền lợi của khách hàng đi trước" (nội hàm của chữ UNI - "bạn và tôi"). Lý do tồn tại của doanh nghiệp là tạo ra giá trị tốt hơn cho khách hàng. Đây là lợi thế cạnh tranh chủ động, bền vững.

4. Động lực khởi nghiệp và Tầm nhìn dài hạn

• Động lực ban đầu: Làm tốt những gì mình có thể. Cơ hội đến từ việc phục vụ khách hàng tốt (tư vấn -> xây dựng, hải quan, kế toán, nhà xưởng).
• Động lực lớn hơn: Nhìn thấy những tấm gương lớn dùng tiền làm ra cho mục đích xã hội tốt đẹp. Mong muốn giải phóng năng lượng, khai triển tiềm năng, làm điều mình thích và dùng tiền cho những mục đích cao đẹp hơn.
• Tầm nhìn chiến lược: Khi có đủ tri thức, nhìn rộng ra thế giới để nhận ra thế mạnh của Việt Nam và bản thân, cạnh tranh toàn cầu.
• Mục đích tối thượng: "Làm ra tiền nhiều để làm gì?" – Để làm được nhiều hơn cho đất nước, cho dân tộc, tạo tác động xã hội lớn nhất. Mục đích này mang lại năng lượng sống vô tận.
• Trăn trở hiện tại: Giáo dục và Vovinam.
  • Giáo dục: Tin rằng "sự học là chuyện cả đời", kiến thức tạo ra sự khác biệt.
  • Vovinam: Đưa một giá trị văn hóa đẹp của Việt Nam ra thế giới. Vovinam hiện có mặt ở 76 quốc gia, với hàng triệu môn sinh (nhiều người nước ngoài hơn người Việt). Việc học Vovinam khuyến khích học tiếng Việt, thăm Việt Nam, tạo tình yêu với đất nước. Vovinam là "quyền lực mềm" (soft power), một sản phẩm văn hóa đẹp, thể hiện tinh thần anh dũng của người Việt.

5. Vovinam trên trường quốc tế và thách thức

• Sức hút của Vovinam:
  • Gắn với tên "Việt Nam" và quá khứ lừng lẫy.
  • Kỹ thuật đẹp mắt (đòn bay kẹp cổ).
  • Võ đạo: Phát triển con người toàn diện (Tâm, Trí, Ý Chí).
• Thách thức tại Việt Nam:
  • Vovinam không phải quốc võ (Việt Nam có hai liên đoàn võ: Võ Cổ truyền và Vovinam).
  • Lịch sử: Vovinam ra đời năm 1938 (Võ sư sáng tổ Nguyễn Lộc), sớm hơn Wushu của Trung Quốc (1950). Tuy nhiên, Wushu được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ mạnh mẽ, trở thành quốc võ và phát triển rộng khắp. Vovinam chủ yếu dựa vào nguồn lực của môn sinh.
  • Nhận thức: Nhiều người nghĩ học võ là khó khăn, dễ gây bạo lực. Thực tế, người học võ hiểu rõ kỹ năng của mình có thể gây sát thương nên luôn kiềm chế. Cần thay đổi nhận thức này, đưa Vovinam gần hơn với cuộc sống (võ nhạc, trò chơi điện tử).

6. Chiến lược đầu tư của UNI và vị thế kinh tế Việt Nam

• Mục tiêu của UNI: Gầy dựng doanh nghiệp Việt, mang thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu. Giúp đỡ các doanh nghiệp Việt khác, hoặc trở thành chủ sở hữu các thương hiệu toàn cầu.
• Vị thế Việt Nam:
  • Dân số: Hạng 16 thế giới.
  • Kinh tế: Hạng 33 thế giới.
  • Mục tiêu: Thu hẹp khoảng cách, đưa kinh tế vào top 20 thế giới. Giai đoạn "dân số vàng" còn ngắn (vài chục năm).
  • Rào cản lớn nhất: Con người. Cần lãnh đạo có Tâm, Trí, Ý Chí, có khả năng cạnh tranh toàn cầu và động lực "người Việt mình không thua ai cả".
  • Thiếu động lực: Do muốn thành công nhanh, so sánh với các nền kinh tế phát triển hàng trăm năm. Cần tích lũy vốn và nhân lực, không đốt cháy giai đoạn.
  • Tập trung vào điều kiểm soát được: Doanh nhân nên tập trung thời gian, tâm trí vào những việc mình có thể kiểm soát để đạt hiệu quả cao hơn.

7. Bài học quản trị từ khủng hoảng và phát triển nhân sự

• Giải cứu doanh nghiệp (Toàn Mỹ, Gỗ Trường Thành): Yếu tố cốt lõi để lật ngược tình thế luôn là con người.
  • Công thức thành công: Ý tưởng (15%) + Vốn (15%) + Con người tốt (20%) + Khả năng thực thi (50%).
  • Vốn là bài toán dễ giải quyết nhất. Con người có trí tuệ, khả năng xoay chuyển tình thế và chịu đựng khó khăn mới là yếu tố khó nhất.
  • Trong khủng hoảng, không thể thiếu Tâm, Trí, Ý Chí.
• Bài học xương máu của Mai Hữu Tín: "Biết làm toán chia". Người chủ thường giữ thành quả cho riêng mình (chiếc bánh nhỏ). Để làm bánh lớn hơn, phải biết chia sẻ với cộng sự thân tín, biến họ thành cổ đông.
• Chọn người đồng hành:
  • Đánh giá Trí: trong 1 ngày.
  • Đánh giá Ý Chí: trong vài tuần.
  • Đánh giá Tâm: có thể mất vài năm.
  • Chỉ những người đủ cả ba yếu tố mới có thể đi đường dài. Người thiếu Tâm rộng (sống vì mọi người) không thể làm việc lớn.
• Tâm rộng trong lãnh đạo: Một lãnh đạo tốt tạo ra nhiều lãnh đạo khác. Thu hút người giỏi, tạo điều kiện cho họ phát triển, không sợ họ giỏi hơn mình. Cái tôi lớn sẽ cản trở việc giao quyền.
• Phát triển Tâm: Có thể học được. Vượt qua khó khăn cá nhân, nhìn nhận tích cực về con người, đặt niềm tin.
• Giao quyền cho lãnh đạo trẻ: Giai đoạn đầu, vai trò người đứng đầu rất quan trọng. Khi công ty lớn hơn, cần mạnh dạn giao việc nhỏ trước, chấp nhận thất bại nhỏ để họ trưởng thành. Sự tăng trưởng của công ty phụ thuộc vào khả năng giao quyền.
• Chiến lược nhân sự (Build, Borrow, Buy): Ông Tín ưu tiên "Build" (tự xây dựng, đào tạo) và "Borrow" (mời cố vấn, chuyên gia ngắn hạn), không tin vào "Buy" (mua người giỏi với lương cao mà không có đội ngũ hỗ trợ).

8. Bài học cuộc sống và vận hội mới

• Cột mốc trưởng thành: Không phải thất bại kinh doanh hay mất tiền, mà là mất người thân (cha mẹ). Giúp nhận thức rõ hơn về việc sống tốt hơn, yêu thương hơn, gắn kết cộng đồng.
• Vận hội mới (AI, toàn cầu hóa):
  • Tin vào trí tuệ và nỗ lực của người Việt. Lợi thế cạnh tranh về con người trong khu vực Đông Nam Á.
  • Môi trường kinh doanh tốt hơn, công bằng hơn là cơ hội cho doanh nhân trẻ.
  • Nên bắt đầu từ những ngách nhỏ, khó mà người khác không quan tâm.
  • Học hỏi mô hình thành công từ thế giới và triển khai tại Việt Nam.
  • Tiếp cận công nghệ mới (AI, Machine Learning, Big Data) dễ dàng hơn.
  • Cần ưu tiên, tập trung vào thế mạnh nhất, tránh FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội).
• Vai trò Đại biểu Quốc hội: Đóng góp vào việc cải thiện môi trường kinh doanh. Vui mừng với sự thay đổi nhận thức về vai trò của kinh tế tư nhân (từ "kinh tế nhà nước chủ đạo" đến "kinh tế tư nhân là động lực").
• Thách thức còn lại: Lan tỏa tinh thần tích cực và nhận thức đúng đắn từ cấp lãnh đạo cao nhất xuống cấp địa phương.
• Cơ hội cho SME: Chính phủ đang đề xuất tách nền kinh tế thành các ngành nghề cụ thể, có doanh nghiệp dẫn dắt xây dựng chiến lược 10 năm và hệ sinh thái cho toàn ngành, tạo chỗ đứng cho SME.
• Cơ hội đầu tư:
  • Nông sản nhiệt đới: Hải sản, trái cây, nông sản (lợi thế tự nhiên).
  • Sản xuất gia công: Nội thất, thời trang cao cấp (lợi thế nhân lực trẻ, tích cực, chi phí hợp lý).
  • Công nghệ cao: Bước vào với vai trò học hỏi, gia công cho các tên tuổi lớn (ví dụ: Nvidia có R&D tại Việt Nam). Kết hợp với chất xám người Việt ở nước ngoài.
• Vị thế Việt Nam giữa Mỹ và Trung Quốc: Hai siêu cường sẽ luôn đối đầu. Việt Nam có vị trí "vô cùng thú vị" vì nằm cạnh Trung Quốc và được cả hai lôi kéo. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, Trung Quốc là thị trường cung ứng lớn nhất. Cần khéo léo học hỏi công nghệ từ Mỹ và biến Trung Quốc thành thị trường của mình.

9. "Gỡ bỏ" và "Khối dùng đũa"

• Điều cần "gỡ bỏ":
  • Sự tôn kính quá mức với người đi trước khiến không dám vượt qua họ. Cần kết hợp văn hóa phương Đông với tri thức phương Tây.
  • Không nên nghĩ rằng chiến thắng quân sự đồng nghĩa với chiến thắng mọi mặt. Cần tri thức.
• "Khối dùng đũa" (Chopstick Bloc): Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Việt Nam.
  • Điểm chung: Văn hóa, ngôn ngữ (phù hợp học toán), coi trọng giáo dục.
  • Lợi thế dùng đũa: Rèn luyện sự kết hợp não-mắt-tay, lý tưởng cho coding và sản xuất chip.
  • Lợi thế của Việt Nam: Là nước đi sau trong khối này với chi phí lao động rẻ nhất, đội ngũ trẻ, học nhanh, sẵn sàng lao động vất vả. Các nhà máy sản xuất chip ở Mỹ ưu tiên tuyển dụng lao động Việt Nam (lương khởi điểm thạc sĩ khoảng 60.000 USD/năm). Đây là cơ hội lớn để Việt Nam phát triển công nghệ cao.

10. Kết luận và Lãnh đạo Tỉnh Thức

• Kiếm tiền tử tế: Không khó như nhiều người nghĩ. Tránh áp lực từ những người đi tắt, làm sai. Tin vào việc kiếm tiền bằng tri thức và tấm lòng rộng mở.
• Khoảng cách với thế giới: Các nước phát triển có môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh, chi phí vốn thấp. Việt Nam có lợi thế về ý chí, không ngại khó. Có thể san bằng khoảng cách trong cùng một thế hệ.
• Mục tiêu cá nhân của Mai Hữu Tín: "Sẽ chết trong khi đang làm việc" – muốn động não đến phút cuối cùng, sống không bệnh tật, noi gương những bậc tiền bối châu Á làm việc đến trăm tuổi.
• Thiền và nhận thức: Thiền là việc bắt buộc với võ sư Vovinam (ông Tín đã thiền 40 năm). Giúp tĩnh lặng, soi xét bản thân, vươn tới giá trị tâm linh cao hơn. Giúp nhận ra đời sống là quá trình hoàn thiện mình, sửa sai (nghiệp).
• Lãnh đạo Tỉnh Thức: Là sự chú tâm, tập trung vào mọi việc mình làm, mọi suy nghĩ và cả việc quan sát chính mình. Trong quản trị, đó là sự tập trung. Điều này vô cùng quan trọng trong kỷ nguyên nhiều sao nhãng hiện nay. Doanh nhân Việt cần tập trung toàn lực vào thế mạnh của mình để tạo ra sự khác biệt và đưa thương hiệu Việt ra thế giới.
• Vovinam - Việt Võ Đạo: Tên đầy đủ của Vovinam là Vovinam Việt Võ Đạo. "Vovinam" để đi rộng, "Việt Võ Đạo" để đi sâu, thể hiện đạo võ của người Việt Nam.

Cuộc trò chuyện của ông Mai Hữu Tín đã mang lại nhiều thông tin và động lực cho các doanh nhân, đặc biệt là thế hệ trẻ, về tầm quan trọng của Tâm, Trí, Ý Chí, tinh thần thượng võ, và sự tập trung để đưa Việt Nam vươn mình trên bản đồ thế giới.