IRL là gì? Tại sao trào lưu này càng ngày càng lan rộng? | Baram01 | Thế Giới

Key Concepts

• IRL (In Real Life): Trải nghiệm diễn ra trong thế giới vật lý, nơi con người có thể hiện diện, cảm nhận bằng mọi giác quan, không qua trung gian màn hình.
• Đời sống số hóa: Cuộc sống hiện đại bị chi phối bởi công nghệ, màn hình, mạng xã hội và thuật toán AI.
• Mệt mỏi kỹ thuật số (Digital Fatigue/Zoom Fatigue): Tình trạng kiệt sức về tinh thần và thể chất do tiếp xúc quá nhiều với màn hình và môi trường số.
• Kinh tế trải nghiệm: Xu hướng tiêu dùng mà con người chi tiền để sở hữu cảm xúc, kỷ niệm và khoảnh khắc thực thay vì vật chất.
• Trải nghiệm đa giác quan: Các hoạt động kích thích nhiều giác quan cùng lúc (thị giác, thính giác, xúc giác, v.v.).
• Photobooth: Dịch vụ chụp ảnh tự động, mang lại trải nghiệm IRL tức thì và có thể chia sẻ.
• Popup store: Cửa hàng tạm thời được thiết kế độc đáo, tập trung vào trải nghiệm khách hàng.
• IRL streaming: Phát sóng trực tiếp các hoạt động đời thường, không dàn dựng, tập trung vào tính chân thật và bất ngờ.
• Mukbang: Hình thức streamer ăn uống trước ống kính và tương tác với khán giả.
• No-plan travel: Du lịch không có kịch bản, phát trực tiếp hành trình ngẫu nhiên.
• Công nghiệp văn hóa: Ngành kinh tế dựa trên các sản phẩm và dịch vụ văn hóa, bao gồm sự kiện, giải trí.

---

Khái niệm và Sự trỗi dậy của IRL

Thế giới hiện đại đang chìm đắm trong đời sống số hóa, nơi con người dành hàng giờ trước màn hình, tương tác qua icon và tin nhắn, khiến đời sống vật lý trở nên mờ nhạt. Tuy nhiên, chính trong quá trình này, một nhu cầu bản năng cũ đã trỗi dậy: nhu cầu được hiện diện, được cảm nhận bằng giác quan, được sống trực tiếp trong không gian và con người thật. Khái niệm IRL (In Real Life), ban đầu dùng để phân biệt với thế giới ảo, nay đã trở thành một lối sống đối kháng nhằm cân bằng lại đời sống tinh thần.

IRL không phải là xu hướng ngắn hạn mà là biểu hiện cho thấy con người vẫn là sinh vật cảm tính, luôn tìm kiếm sự chân thực. Khi công nghệ tiến xa hơn, nhu cầu này sẽ càng mãnh liệt. Ngành công nghiệp sự kiện toàn cầu, bao gồm concert, lễ hội, triển lãm và các hoạt động trải nghiệm, đã đạt quy mô hơn 650 tỷ đô la vào năm 2022 và dự kiến vượt mốc 1552,9 tỷ đô la vào năm 2032 (theo Allied Market Research), cho thấy sức mạnh kinh tế và xu hướng lớn của IRL. Bài viết của Baram 01 nhấn mạnh IRL không chỉ là lối sống mà còn là nhu cầu kinh tế và văn hóa, gắn liền với khát khao quay về những giá trị nguyên bản của đời sống thường nhật.

IRL là gì và Vì sao nó bùng nổ?

IRL là viết tắt của "in real life" (trong đời thực), dùng để chỉ những trải nghiệm diễn ra ngoài thế giới vật lý, nơi con người có thể thực sự hiện diện, nhìn, chạm và cảm nhận bằng mọi giác quan mà không bị trung gian hoàn toàn bởi màn hình. Khái niệm này đã phát triển từ một sự phân biệt kỹ thuật giữa online và offline thành một trạng thái sống được khẳng định lại. Ví dụ, đi concert thay vì xem livestream, uống cà phê với bạn bè thay vì nhắn tin, tham gia triển lãm tương tác thay vì lướt ảnh.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ của IRL là hệ quả của áp lực từ cuộc sống số hóa và nhu cầu cá nhân, xã hội, truyền thông của thế hệ trẻ, đặc biệt sau đại dịch Covid-19.

• Áp lực từ cuộc sống số hóa: Thời gian dành cho màn hình tăng 60-80% so với trước đại dịch, và 38% người dùng khó kiểm soát việc sử dụng thiết bị (báo cáo của Deloitte). Hiện tượng Zoom Fatigue (mệt mỏi về nhận thức, stress tăng, khả năng tập trung giảm) trong học trực tuyến cho thấy cơ thể phản ứng rõ rệt khi ở lâu trong không gian số. Con người cần một "khoảng dừng" và tìm kiếm những cảm giác mới.
• Thế hệ trẻ: Đối với họ, IRL không phải là hoài niệm mà là hành trình tìm kiếm bản sắc và cảm xúc cá nhân. Họ muốn tham gia các hoạt động vật lý để tận hưởng, lưu giữ ký ức và quan trọng hơn là chia sẻ lại trên chính mạng xã hội. Một tấm ảnh từ photobooth, một video concert, một khung hình "sống ảo" tại popup store đều là sản phẩm của IRL nhưng đồng thời là chất liệu để tái tạo bản thân trong thế giới ảo. IRL không tách rời khỏi thế giới số mà tồn tại như một phần bù trừ, bổ sung tính chân thực và chiều sâu cảm xúc cho đời sống kỹ thuật số.

IRL trong Đời sống Xã hội Hiện đại

IRL đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa tiêu dùng, giải trí và giao tiếp của người trẻ.

• Trào lưu Photobooth: Bùng nổ tại Việt Nam từ đầu những năm 2020, đặc biệt ở Hà Nội và TP.HCM. Các cửa hàng photobooth luôn đông khách, với mức giá dễ tiếp cận (70.000 - 100.000đ cho 4-6 ảnh). Photobooth mang lại trải nghiệm IRL trọn vẹn: bước vào không gian thiết kế riêng, chọn phụ kiện, tạo dáng và cầm trên tay tấm ảnh in ra ngay. Các thương hiệu như Harofilim, Flashbox đã tận dụng nhu cầu này. Ảnh từ photobooth trở thành "thứ không thể thiếu" trên mạng xã hội, ghi lại những khoảnh khắc được dàn dựng vừa ngẫu nhiên vừa kỹ lưỡng.
• Concert và Festival Âm nhạc: Việt Nam chứng kiến sự gia tăng cả về số lượng và quy mô của các đại nhạc hội (Edw Wonder, Những Thành Phố Mơ Màng, Hayfest) và concert cá nhân (Hà Anh Tuấn, Vũ, Hoàng Dũng), cũng như các concert quốc gia thu hút hàng triệu người. Concert là hiện thân rõ ràng của IRL, nơi người nghe hòa mình vào đám đông, cảm nhận âm nhạc bằng cơ thể và xúc cảm, điều mà nghe nhạc qua Spotify hay YouTube không thể thay thế. Các nhà tổ chức đầu tư mạnh vào thiết kế sân khấu 360 độ, không gian mở, ánh sáng và hiệu ứng tương tác, biến sự kiện âm nhạc thành trải nghiệm đa giác quan.
• Lĩnh vực Thương mại: Các thương hiệu lớn chuyển sang chiến lược tạo trải nghiệm thực tế độc đáo để gắn kết với khách hàng. Điển hình là Gucci, Dior, Louis Vuitton liên tục tổ chức popup store tại châu Á (trong đó có Việt Nam), nơi khách hàng không chỉ mua sắm mà còn hòa mình vào không gian nghệ thuật. Các thương hiệu F&B, game, lifestyle (Highland, Cộng Cà Phê, Free Fire) cũng tổ chức nhiều sự kiện offline (thử sản phẩm, trải nghiệm concept, cosplay, workshop) để tạo kết nối cảm xúc. Việc được sờ tận tay, nhìn tận mắt trở thành một đặc quyền trong thế giới mua sắm trực tuyến.

IRL trong Thế giới Streaming

IRL streaming đã nổi lên mạnh mẽ, trở thành cầu nối giữa thế giới thực và không gian số, tập trung vào tính chân thật, bất ngờ và đời thường. Người xem không chỉ muốn xem sản phẩm hoàn chỉnh mà muốn chứng kiến người khác sống: đi dạo, ăn uống, trò chuyện, du lịch trong thời gian thực, không biên tập nhiều. Tính bất ngờ và sự gần gũi là sức hút của IRL streaming.

• Định nghĩa: IRL ở đây không phải là trải nghiệm chạm vào được mà là cảm giác chân thực, không dàn dựng, không biên tập, không filter, nơi người xem được quan sát người khác sống một cách tự nhiên trong thời gian thực.
• Phổ biến ở châu Á:
  • Hàn Quốc: Các mukbang streamer (Chuyang, Boki) đã xây dựng sự nghiệp từ việc ăn uống và trò chuyện với khán giả. Kênh YouTube của Chuyang có khoảng 12,4 triệu lượt đăng ký và hơn 3 tỷ lượt xem.
  • Nhật Bản: Streamer chọn đi du lịch theo kiểu no plan (không kịch bản), phát trực tiếp hành trình để người xem đồng hành.
• Tăng tốc ở phương Tây:
  • IShowSpeed: Lập kỷ lục hơn 1 triệu người xem đồng thời trong một buổi phát sóng tại Indonesia, và 4,1 triệu lượt xem cho buổi stream bóng đá đường phố tại Pháp. Trung bình, các buổi stream ngoài trời của anh thu hút khoảng 88.000 người xem cùng lúc.
  • Kai Cenat: Dù nổi tiếng với nội dung đa dạng, anh cũng thường xuyên tổ chức các buổi IRL quy mô lớn, như sự kiện Streamer University đạt đỉnh hơn 719.000 người xem đồng thời và 27 triệu giờ xem trong vài ngày.
• Phát triển tại Việt Nam: Các streamer như Mixi Gaming, Rambo, Độ Mixi, ban đầu nổi tiếng với game, đã mở rộng sang đời sống thường nhật (nấu ăn, đưa con đi học, du lịch gia đình, gặp fan). Các series như "Độ Đớp Đêm" hay "Cùng văn phòng đi lòng vòng" của Độ Mixy đạt trung bình 1 triệu view trở lên trên YouTube, nhận tương tác cao nhờ tính chân thật.
• IRL streaming và Công nghệ: Không đối lập mà tận dụng công nghệ (camera hành trình, mic đeo người, phần mềm phát sóng di động) để khôi phục cảm giác đời thực, đưa kỹ thuật số đến gần với thực tế hơn bao giờ hết. Nó minh chứng cho sự chuyển dịch trong cách tiêu thụ nội dung số, từ sự hấp dẫn phi thực tế của truyền thông dàn dựng đến sự thu hút bất ngờ của đời thường.

Giá trị Kinh tế của IRL

Trong xã hội hiện đại, con người chuyển từ tiêu dùng vật chất sang tiêu dùng trải nghiệm. Những khoảnh khắc đời thực có thể cảm nhận bằng xúc giác, thị giác, thính giác đã trở thành một loại sản phẩm thực thụ. Người trẻ sẵn sàng chi tiền để sở hữu một cảm xúc, một kỷ niệm có thật (ảnh photobooth, vé concert, chi phí di chuyển đến sự kiện popup).

• Mục tiêu quốc gia: Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030.
• Marketing và Thương hiệu: IRL được nhận diện là kênh marketing có độ tin cậy cao. Các thương hiệu lớn đầu tư vào hoạt động tương tác ngoài đời thực (popup store, triển lãm, sự kiện thương hiệu) để tạo gắn bó cảm xúc và tận dụng hiệu ứng lan tỏa từ người tham gia (chụp ảnh, quay video, đăng TikTok, gắn thẻ thương hiệu).
• Ngành công nghiệp tỷ đô: Ngành công nghiệp sự kiện toàn cầu đạt 625 tỷ đô la vào năm 2022 và dự kiến vượt mốc 1177 tỷ đô la vào năm 2032 (Allied Market Research). Điều này phản ánh xu hướng tiêu dùng mới: con người quay lại với trải nghiệm thật để bù đắp cho sự nhàm chán của thế giới số.
• Vòng tròn kinh tế khép kín: Trải nghiệm vật lý và lan tỏa số hòa vào nhau. Từ việc chi tiền để sống thật đến chia sẻ lại trên mạng xã hội để truyền cảm hứng cho người khác, tiếp tục chi tiền cho trải nghiệm tương tự. IRL không chỉ là phong trào văn hóa mà là nguồn lực kinh tế thực sự, nơi khoảnh khắc đáng nhớ có giá trị cảm xúc và là sản phẩm có thể định giá, đo lường và sinh lợi.

Kết luận

Xu hướng IRL không phủ nhận sự tiện lợi của công nghệ mà tồn tại như một phản ứng tự nhiên để lấy lại sự cân bằng giữa cái ảo và cái thật, giữa tốc độ và cảm xúc, giữa dữ liệu và ký ức. Trong thế giới mà mọi thứ có thể bị nhân bản, cắt ghép, thì những trải nghiệm không thể tua ngược, không thể giả lập của IRL lại trở thành điều đáng giá nhất. IRL cho thấy một nhu cầu sâu xa của thế hệ hiện tại: được chạm vào thế giới, được sống trực tiếp, được thuộc về một khoảnh khắc mà họ có thể kể lại, ghi lại và mang theo. Nó là cách để chống lại cảm giác mất phương hướng trong mạng lưới thông tin, là cách để ký ức có hình, có tiếng, có chất liệu. Trong tương lai, khi công nghệ (thực tại ảo, trí tuệ nhân tạo) càng tinh vi và lan rộng, những điều chân thật, thô mộc và không hoàn hảo của IRL có lẽ sẽ càng trở nên quý giá.