Greennovate SS2 #10 | Doanh nghiệp Việt làm chủ năng lượng xanh như thế nào? | Hoàng Hà, Nami Energy

Key Concepts

• Chuyển dịch năng lượng tái tạo (Renewable Energy Transition): The global and national shift from fossil fuels to renewable energy sources.
• Năng lượng tái tạo (Renewable Energy): Energy derived from natural sources that are replenished at a higher rate than they are consumed, such as solar and wind power.
• Năng lượng hóa thạch (Fossil Fuels): Non-renewable energy sources formed from the remains of ancient organisms, such as coal, oil, and natural gas.
• Chính sách năng lượng (Energy Policy): Government regulations and strategies related to energy production, distribution, and consumption.
• Nhóm lợi ích (Interest Groups): Groups that advocate for specific policies or actions, often influencing political decisions.
• Quy hoạch điện 8 (Power Development Plan 8 - PDP8): Vietnam's national plan for electricity development.
• Điện gió (Wind Power): Electricity generated from wind turbines.
• Điện mặt trời (Solar Power): Electricity generated from solar panels.
• Pin lưu trữ điện (Battery Storage): Technology used to store electrical energy for later use, crucial for intermittent renewable sources.
• ESG (Environmental, Social, and Governance): A framework for evaluating a company's sustainability and ethical impact.
• Energy Audit: An inspection survey and analysis of energy flows for energy conservation in a building, process, or system.
• Small Modular Reactor (SMR): A type of nuclear reactor that is smaller than conventional reactors and can be manufactured in a factory.

Xu hướng Chuyển dịch Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam

Chương trình "Green Novet" mùa 2, với sự dẫn dắt của host Vanessa Fan (Giám đốc điều hành Analytics) và khách mời Lưu Hoàng Hà (Founder Chairman Nami Energy, Giám đốc Việt Nam Hiệp hội Đàm phán Năng lượng Quốc tế), đã thảo luận sâu về xu hướng chuyển dịch năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Anh Lưu Hoàng Hà, với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành năng lượng, đã chia sẻ những góc nhìn chuyên sâu về bối cảnh, thách thức và cơ hội của quá trình này.

1. Bối cảnh và Xu hướng Chuyển dịch Năng lượng Toàn cầu và Việt Nam

• Xu hướng toàn cầu: Chuyển dịch năng lượng đang diễn ra nhanh chóng trên thế giới, mặc dù có những giai đoạn biến động do ảnh hưởng chính trị.
  • Mỹ: Chính sách năng lượng thay đổi đáng kể giữa các đời tổng thống, phản ánh sự ảnh hưởng của chính trị và các nhóm lợi ích. Ví dụ, Tổng thống Trump ưu tiên xuất khẩu khí đốt, trong khi Tổng thống Biden khuyến khích năng lượng tái tạo.
  • Trung Quốc: Duy trì chính sách chuyển dịch năng lượng kiên định và lâu dài, trở thành quốc gia dẫn đầu về năng lượng tái tạo.
• Việt Nam: Không nằm ngoài xu hướng chung, Việt Nam đã có những bước chuyển dịch mạnh mẽ nhờ chính sách khuyến khích và tiềm năng năng lượng tái tạo lớn.
  • Trong giai đoạn trước, Việt Nam từng được xem là "ngôi sao" của Châu Á về chuyển dịch năng lượng.
  • Các dấu hiệu chuyển dịch dễ nhận thấy bao gồm sự phổ biến của xe điện (VinFast, xe Trung Quốc, Tesla), điện mặt trời trên mái nhà xưởng, và các trang trại điện mặt trời lớn.

2. Tác động của Chính sách và Nhóm Lợi ích

• Ảnh hưởng chính trị: Chính sách năng lượng chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi chính trị và các nhóm lợi ích khác nhau, dẫn đến sự thay đổi tùy theo thời điểm và sức mạnh của từng nhóm.
• Thách thức với năng lượng hóa thạch: Các định chế tài chính quốc tế hiện không còn tài trợ cho các dự án điện than, và điện khí cũng gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nguồn vốn đầu tư.
• Cơ hội cho năng lượng tái tạo: Việt Nam có tiềm năng lớn về điện mặt trời và điện gió, với chi phí đầu tư giảm nhanh chóng trong những năm gần đây (điện mặt trời giảm một nửa trong 5 năm, điện gió giảm 20-30%).

3. So sánh Tốc độ Phát triển Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam và Khu vực

• Việt Nam vs. Thái Lan: Việt Nam có thể xuất phát điểm chậm hơn Thái Lan nhưng đã nhanh chóng vượt qua và từng là ngôi sao của khu vực trong khoảng 4-5 năm trở lại đây.
• Giai đoạn chững lại và sự tăng tốc của các nước khác: Sau một giai đoạn thiếu chính sách, Việt Nam có dấu hiệu chững lại, trong khi Thái Lan, Philippines, Indonesia, và Malaysia đang tăng tốc khuyến khích năng lượng tái tạo. Khu vực Đông Nam Á đang trở nên rất năng động trong lĩnh vực này.

4. Mục tiêu và Tiềm năng Năng lượng Tái tạo của Việt Nam

• Mục tiêu chính phủ:
  • Đến năm 2030: Khoảng 15-20% nguồn điện đến từ năng lượng tái tạo.
  • Đến năm 2050: Đạt mục tiêu 75% nguồn điện từ năng lượng tái tạo.
• Đánh giá tiềm năng: Đây là những tham vọng lớn, đòi hỏi nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Việt Nam có tiềm năng lớn về điện gió ngoài khơi, được xem là một trong những nước hàng đầu thế giới.

5. Thách thức và Cơ hội trong Chuyển dịch Năng lượng

• Thách thức chính sách:
  • Thiếu vắng các chính sách hỗ trợ về khuôn khổ pháp lý và nền tảng pháp luật để triển khai rộng rãi các mô hình năng lượng tái tạo.
  • Áp lực lớn cho các cơ quan làm chính sách do nguy cơ khủng hoảng thiếu điện cận kề và khối lượng công việc lớn với nguồn lực hạn chế.
  • Khủng hoảng thiếu điện: Đã xảy ra nghiêm trọng ở miền Bắc vào mùa hè năm 2023 (cắt giảm điện trong hai tuần). Ngành đang chuẩn bị cho các tình huống xấu nhất trong năm nay.
  • Cần chính sách dài hạn để khuyến khích đầu tư vào sản xuất, truyền tải, và đảm bảo cung cấp điện cho nền kinh tế đang chuyển mình với nhu cầu tăng nhanh.
• Cơ hội đầu tư:
  • Quy hoạch điện 8 sửa đổi đã tạo hứng khởi cho cộng đồng đầu tư.
  • Quy mô đầu tư tiềm năng trong 10 năm tới có thể lên tới 100 tỷ USD (10 tỷ USD/năm), rất hấp dẫn các nhà đầu tư năng lượng.
  • Ba yếu tố đang chờ đợi Việt Nam: Tiền, công nghệ, và nhân tài.
  • Yêu cầu cốt lõi: Tăng tốc xây dựng chính sách minh bạch, rạch ròi, và hỗ trợ nhà đầu tư.
  • Ba thách thức lớn nhất: Chính sách, chính sách, và chính sách.
  • Chính phủ và Bộ Công Thương đã nỗ lực ban hành các chính sách cải thiện khuôn khổ pháp lý, xu hướng chung đang tích cực.

6. Năng lực Hiểu biết và Thực hành Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam

• Khả năng học hỏi: Người Việt Nam học rất nhanh về năng lượng tái tạo. Các công ty xây lắp, thi công Việt Nam đã có thể nhận các dự án ở nước ngoài, thậm chí các hợp đồng phục vụ điện gió ngoài khơi quốc tế (ví dụ: PTSC).
• Nhận thức và hành động của doanh nghiệp:
  • Doanh nghiệp FDI: Có nhận thức và hành động cụ thể, sẵn sàng tìm đối tác năng lượng dài hạn.
  • Doanh nghiệp Việt Nam: Ngày càng nhiều công ty lớn thực hành ESG, triển khai điện mặt trời áp mái và tiết kiệm năng lượng do mô hình này mang lại lợi ích tài chính (điện mặt trời rẻ hơn điện lưới, sạch hơn).
  • Mô hình đầu tư của Nami Energy: Doanh nghiệp sản xuất không cần bỏ vốn đầu tư, chi phí vận hành; Nami sẽ đầu tư toàn bộ và doanh nghiệp hưởng lợi tài chính, tín chỉ carbon.

7. Mô hình Đầu tư Năng lượng Tái tạo và Lợi ích Tài chính

• Mô hình Nami Energy: Đối tác năng lượng đầu tư toàn bộ hệ thống điện mặt trời, pin tích trữ, và giải pháp tiết kiệm năng lượng. Lợi ích tài chính được chia sẻ, phần lớn thuộc về nhà máy.
• Lợi ích tài chính: Điện mặt trời tại chỗ rẻ hơn điện lưới, sạch hơn, và mang lại nhiều lợi ích khác.
• Thị trường năng lượng: Hiện tại, điện ở đâu thì dùng ở đấy, chưa có cạnh tranh mạnh giữa các quốc gia.
• Quy mô doanh nghiệp: Bất kỳ quy mô doanh nghiệp nào cũng nên tìm hiểu về mô hình điện mặt trời, tiết kiệm năng lượng, hoặc pin tích điện. Hợp tác với nhà tư vấn hoặc đối tác năng lượng để hiểu rõ hơn.
• Dự án lớn và kêu gọi vốn quốc tế: Nami Energy tập trung vào các dự án điện mặt trời áp mái. Các quỹ đầu tư quốc tế nhìn vào quản trị, minh bạch, và thực hành ESG khi đầu tư vào doanh nghiệp Việt Nam.
• Huy động vốn quốc tế: Ngành năng lượng thâm dụng vốn, thị trường trong nước không đủ. Doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng nền tảng vững vàng về minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích, và tiêu chuẩn ESG để thu hút vốn quốc tế.
• Lợi ích tài chính vs. Chi phí đầu tư:
  • Chuyển dịch năng lượng không nhất thiết đắt hơn. Các giải pháp năng lượng tại chỗ (điện mặt trời) rẻ hơn.
  • Tuy nhiên, để đạt mục tiêu giảm phát thải cao, cần mua năng lượng sạch qua lưới điện quốc gia (cơ chế mua bán điện trực tiếp). Chi phí có thể tăng nhẹ nhưng mang lại lợi ích tổng thể lớn.
  • Đối với nhiều doanh nghiệp, đây là điều buộc phải làm để xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường yêu cầu nghiêm ngặt hoặc tuân thủ tiêu chuẩn ESG của các sàn chứng khoán.

8. Các Bước Tiếp cận cho Doanh nghiệp Sản xuất

• Nhận thức và Lộ trình:
  • Nếu doanh nghiệp chưa có người am hiểu, nên tìm chuyên gia tư vấn để xây dựng lộ trình.
  • Hai lựa chọn đầu tư:
    1. Tự đầu tư: Doanh nghiệp bỏ vốn, hưởng toàn bộ lợi ích tài chính, nhưng tốn thời gian, công sức, và nguồn lực vào ngành không cốt lõi.
    2. Hợp tác với đối tác năng lượng (Partner Model): Đối tác đầu tư và vận hành, doanh nghiệp không bỏ chi phí đầu tư, chia sẻ một phần lợi ích tài chính. Mô hình này thường tạo ra giá trị chung lớn hơn do chuyên môn của đối tác.
  • Lưu ý: Chọn đơn vị uy tín để hợp tác.

9. Quản lý Năng lượng (Energy Management) và Pin Lưu trữ

• Thiếu hụt chuyên gia: Ngành quản lý năng lượng (Energy Management) và kiểm toán năng lượng (Energy Audit) tại Việt Nam còn thiếu hụt, nhưng thị trường đang phát triển nhanh. Các công ty nước ngoài và Việt Nam đang cung cấp dịch vụ này.
• Pin lưu trữ điện:
  • Công nghệ đã được chứng minh và sử dụng rộng rãi trên thế giới để hỗ trợ lưới điện và tích hợp năng lượng tái tạo.
  • Chi phí giảm nhanh nhờ đầu tư R&D lớn.
  • Việt Nam có các công ty sản xuất pin và sản phẩm từ các tập đoàn lớn của Trung Quốc.
  • Thách thức chính sách: Cần xây dựng khung pháp lý cho mô hình đầu tư pin tích điện.

10. Cấu phần Chuỗi Cung ứng Năng lượng Tái tạo

• Hệ thống truyền tải và phân phối điện: Cần được nâng cấp đáng kể để tích hợp nhiều năng lượng tái tạo hơn và đáp ứng nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Hệ thống hiện tại được thiết kế cho điện nền (than, khí, thủy điện).
• Cơ sở hạ tầng: Cần đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng để đáp ứng nhu cầu truyền tải điện đến các trung tâm phụ tải.

11. Cạnh tranh và Hệ sinh thái Năng lượng tại Việt Nam

• Đặc thù thị trường: Điện ở đâu thì dùng ở đấy, cạnh tranh giữa các quốc gia còn hạn chế. Việt Nam có thể nhập khẩu ít điện từ Lào, Trung Quốc, nhưng các công ty nước ngoài khó cạnh tranh trực tiếp tại thị trường Việt Nam.
• Tốc độ phát triển hệ sinh thái: Việt Nam có quy mô ngành năng lượng lớn, nhu cầu tăng nhanh, tạo cơ hội để phát triển nhanh chóng, đặc biệt là năng lượng tái tạo và giải pháp năng lượng sạch. Đây là cơ hội để Việt Nam "cất cánh" về ngành năng lượng.

12. Điện Gió và Năng lượng Hạt nhân

• Điện gió:
  • Chủ yếu là điện gió trên bờ và một số dự án gần bờ.
  • Trong quá khứ, có những quan điểm trái chiều về điện gió, nhưng tổng thể đã đóng góp sản lượng lớn cho nền kinh tế.
  • Quy hoạch điện 8 ưu tiên phát triển điện gió với công suất lớn.
  • Tiềm năng điện gió ngoài khơi: Vô cùng lớn, Việt Nam là một trong những nước hàng đầu thế giới. Có những bước đi dẫn dắt thị trường về xuất khẩu điện gió sang Singapore (PTSC, Semcorp).
  • Thách thức: Chính sách, hạ tầng cần được giải quyết để khai thác tiềm năng.
• Năng lượng hạt nhân:
  • Được coi là điện sạch vì không phát thải carbon.
  • Ưu điểm: Quy mô lớn, có thể triển khai ở những vị trí khó khăn.
  • Xu hướng phát triển rõ ràng, bao gồm cả công nghệ Small Modular Reactor (SMR).
  • Quy hoạch điện 8 có phần dành cho năng lượng hạt nhân, các tập đoàn nhà nước được giao trọng trách phát triển.

13. Lời khuyên và Động viên từ Chuyên gia

• 25 năm kinh nghiệm: Anh Lưu Hoàng Hà cảm thấy ngành năng lượng tái tạo vẫn còn rất mới mẻ và đầy hứng khởi.
• Tầm quan trọng của ngành năng lượng: Là ngành then chốt, thiết yếu, huyết mạch của nền kinh tế, đặc biệt quan trọng trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.
• Đóng góp vào tương lai bền vững: Tham gia vào ngành năng lượng là một "đặc ân" để cùng xây dựng tương lai năng lượng bền vững cho Việt Nam.
• Lời khuyên cho giới trẻ và doanh nghiệp:
  • Hành động ngay từ ngày mai: Bắt đầu tìm hiểu, nói chuyện về ngành, tìm kiếm cơ hội học tập và làm việc.
  • Xác định mục đích và ưu tiên: Ngành năng lượng có tương lai dài, thị trường lớn, và ý nghĩa sâu sắc cho bản thân, gia đình, và xã hội.
  • Doanh nghiệp: Nên tìm hiểu về các mô hình đầu tư năng lượng tái tạo, hợp tác với chuyên gia hoặc đối tác uy tín.

14. Tổng kết và Lời kêu gọi

Chương trình đã cung cấp một cái nhìn sâu sắc về xu hướng chuyển dịch năng lượng tái tạo tại Việt Nam, từ bối cảnh toàn cầu, chính sách, thách thức, cơ hội, đến các mô hình đầu tư và tiềm năng phát triển. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động hành động, xây dựng chính sách minh bạch, và tận dụng cơ hội để phát triển một tương lai năng lượng bền vững cho Việt Nam. Khán giả được khuyến khích tìm hiểu, tham gia và đóng góp vào ngành năng lượng đầy tiềm năng này.