Đâu là những nguyên nhân dẫn đến Thế chiến thứ Nhất? | Hải Stark | Thế Giới

Tóm tắt Video YouTube: Nguyên Nhân Dẫn Đến Thế Chiến Thứ Nhất

Key Concepts:

• Cân bằng quyền lực châu Âu
• Chủ nghĩa dân tộc Slap
• Liên minh ba nước (Đức, Áo-Hung, Ý)
• Hiệp ước đảm bảo (Đức và Nga)
• Entente (Anh, Pháp, Nga)
• Chính sách cô lập vinh quang (Anh)
• Thùng thuốc súng Balkan
• Vụ ám sát Đại Công tước Franz Ferdinand
• Tối hậu thư của Áo-Hung gửi Serbia
• Kế hoạch Schlieffen

1. Thùng Thuốc Súng ở Châu Âu:

• Thế kỷ 20 chứng kiến căng thẳng gia tăng giữa các cường quốc châu Âu, tạo thành một "thùng thuốc súng" sẵn sàng bùng nổ.
• Vụ ám sát Đại Công tước Franz Ferdinand chỉ là mồi lửa, không phải nguyên nhân duy nhất.
• Các mâu thuẫn tích tụ từ lâu, bắt nguồn từ thế kỷ 19.

2. Cân Bằng Quyền Lực và Sự Thay Đổi:

• Nửa đầu thế kỷ 19, châu Âu duy trì "hòa hợp quyền lực" mong manh.
• Anh thực hiện chính sách "cô lập vinh quang," tách biệt khỏi các liên minh.
• Đế quốc Ottoman suy yếu, được gọi là "bệnh nhân già của châu Âu."
• Đế quốc Áo-Hung chật vật với thể chế chính trị yếu kém và sự thiếu gắn kết. Hoàng đế Frank Joseph già yếu. Bị Đức mỉa mai là "cái xác sống trên dòng Danube".
• Đế quốc Nga khủng hoảng, suy yếu sau thất bại trước Nhật Bản (1904-1905).
• Vương quốc Phổ trỗi dậy, trở thành nòng cốt của Đế quốc Đức (1871) dưới thời Otto von Bismarck.

3. Liên Minh và Đối Đầu:

• 1873: Bismarck thành lập Liên minh Ba Hoàng đế (Đức, Áo-Hung, Nga), nhưng tan rã sau chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1878).
• 1879: Đức và Áo-Hung thành lập Liên minh Kép để ngăn chặn sự cô lập của Đức.
• 1882: Ý gia nhập, liên minh trở thành Liên minh Ba Nước, nhằm cô lập Pháp.
• 1887: Đức và Nga bí mật ký Hiệp ước Đảm bảo, giữ trung lập nếu một bên bị tấn công.
• Kaiser Wilhelm II lên ngôi (1888), không hài lòng với chính sách thận trọng của Bismarck.
• 1890: Bismarck bị buộc từ chức, Kaiser Wilhelm II muốn bành trướng, nâng cao vị thế của Đức.

4. Tham Vọng Của Đức và Sự Thay Đổi Liên Minh:

• Đức muốn thay thế Anh trở thành cường quốc công nghiệp hàng đầu.
• Đức coi trọng liên minh với Áo-Hung, có nhiều nét tương đồng về văn hóa và ngôn ngữ.
• 1908: Áo-Hung sáp nhập Bosnia và Herzegovina, gây phản đối từ châu Âu, đặc biệt là Serbia.
• Đức ngày càng thiếu thân thiện với Nga.
• 1894: Nga thành lập liên minh quân sự với Pháp.
• Đầu thế kỷ 20: Anh từ bỏ chính sách "cô lập vinh quang."
• 1904: Anh và Pháp thành lập Entente Cordiale, giải quyết vấn đề thuộc địa.
• 1907: Anh và Nga liên minh, hình thành nhóm Đồng minh ba bên (Anh, Pháp, Nga). Tuy nhiên, đây không phải là liên minh quân sự.
• Đức duy trì quan hệ hữu hảo với Đế quốc Ottoman, gây lo ngại cho Nga.

5. Cuộc Đua Vũ Trang và Khủng Hoảng:

• Anh và Đức không có thâm thù lớn, nhưng Đức ngưỡng mộ hệ thống thuộc địa và sức mạnh hải quân của Anh.
• Kaiser Wilhelm II đặt mục tiêu lật đổ vị thế của Anh, ra lệnh xây dựng hạm đội hải quân lớn.
• Winston Churchill đề xuất tạm ngừng mở rộng hạm đội, nhưng Kaiser Wilhelm II từ chối.
• Việc xây dựng hạm đội tốn kém khiến Đức không thể mạo hiểm chiến tranh với Pháp và Nga cùng lúc.
• Anh tăng cường quan hệ đồng minh với Pháp và Nga.
• Kaiser Wilhelm II tìm cách chia rẽ Anh và Pháp, tranh giành tầm ảnh hưởng ở Morocco (khủng hoảng Morocco 1905, 1911).
• Ý tấn công Libya (thuộc Đế quốc Ottoman), các quốc gia vùng Balkan thấy Ottoman quá yếu.

6. Chiến Tranh Balkan và Thùng Thuốc Súng:

• Tháng 10/1912: Serbia, Montenegro, Bulgaria và Hy Lạp thành lập Liên minh Balkan, tấn công Đế quốc Ottoman (Chiến tranh Balkan lần thứ nhất).
• Ottoman mất hầu hết lãnh thổ ở châu Âu.
• Tranh chấp về Macedonia dẫn đến Chiến tranh Balkan lần thứ hai (Bulgaria tấn công Serbia và Hy Lạp).
• Ottoman chiếm lại một phần lãnh thổ.
• Châu Âu tạm thời hòa bình, nhưng mong manh, trung tâm rắc rối là khu vực Balkan.

7. Chủ Nghĩa Dân Tộc Slap và Serbia:

• Áo-Hung sáp nhập Bosnia và Herzegovina (1908), thổi bùng ngọn lửa căm ghét của các quốc gia Balkan.
• Serbia phản ứng dữ dội nhất, bị chặn mất đường ra biển Adriatic.
• Chủ nghĩa dân tộc Slap dâng cao, mơ về một quốc gia thống nhất.
• Serbia non trẻ, đầy tự tôn, có tham vọng lớn, chướng tai gai mắt với Áo-Hung.
• 1903: Vua Alexander I của Serbia bị ám sát vì chính sách thân cận với Áo-Hung.
• Dragutin Dimitrijević (thành viên tổ chức Bàn tay đen) được coi là anh hùng dân tộc.
• Sau Chiến tranh Balkan lần thứ hai, lãnh thổ Serbia rộng gấp đôi.
• Serbia là đồng minh duy nhất của Nga ở Balkan.
• Đức và Áo-Hung lo ngại Serbia ngày càng mạnh lên.

8. Vụ Ám Sát Đại Công Tước Franz Ferdinand:

• Franz Ferdinand từng miệt thị người Serbia.
• 28/6/1914: Vụ ám sát Franz Ferdinand do tổ chức Bàn tay đen thực hiện ở Sarajevo.
• Kế hoạch ám sát ban đầu thất bại (bom nổ sau xe).
• Gavrilo Princip (thành viên Bàn tay đen) bắn chết Franz Ferdinand và vợ.

9. Cuộc Khủng Hoảng Tháng 7:

• Cái chết của Franz Ferdinand gây phẫn nộ, nhiều người muốn đáp trả Serbia.
• Áo-Hung thông báo với Đức về ý định tuyên chiến với Serbia, Đức đồng ý hỗ trợ.
• Áo-Hung soạn tối hậu thư gửi Serbia, yêu cầu hợp tác và trả lời trong 48 giờ.
• Tối hậu thư yêu cầu cảnh sát và bảo vệ Áo được phép điều tra về cái chết của Franz Ferdinand ở Serbia.
• Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nga Sergei Sazonov thốt lên: "Đây là một cuộc chiến toàn châu Âu."
• Bỉ tuyên bố trung lập.
• Sazonov tranh cãi với đại sứ Đức Friedrich Pourtalès về việc điều động quân đội bảo vệ Serbia.
• Serbia đồng ý với hầu hết các điều kiện trong tối hậu thư, trừ việc cho phép Áo-Hung tự do điều tra.

10. Những Nỗ Lực Cuối Cùng Để Ngăn Chặn Chiến Tranh:

• Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Áo-Hung Leopold Berchtold tìm cách cầu kiến Kaiser Wilhelm II.
• Kaiser Wilhelm II và Anh muốn mở hội đồng xem xét để tìm kiếm giải pháp hòa bình.
• Kaiser Wilhelm II đề nghị quân đội Áo-Hung chỉ đóng quân ở Belgrade.
• Sa hoàng Nicolas II gửi điện cho Kaiser Wilhelm II (anh em họ), khẩn cầu giúp đỡ ngăn chặn chiến tranh.
• Hai người hồi đáp nhau, gọi nhau bằng tên thân mật (Willy và Nicky).
• Sa hoàng Nicolas II ra lệnh ngừng việc điều động quân đội, nhưng sau đó lại đổi ý dưới áp lực.
• Sa hoàng Nicolas II đồng ý điều động quân đội, Kaiser Wilhelm II cũng ra lệnh điều động quân đội.
• Đại sứ Đức Pourtalès gặp Sazonov, yêu cầu Nga ngừng lại trước khi quá muộn, nhưng Sazonov từ chối.

11. Chiến Tranh Bùng Nổ:

• Đức tuyên chiến với Nga.
• Anh yêu cầu Pháp và Đức cam kết tôn trọng sự trung lập của Bỉ.
• Pháp đồng ý, Đức không trả lời.
• Đức tấn công và chiếm đóng Luxembourg.
• Đức tuyên chiến với Pháp và yêu cầu được phép đưa quân đi qua lãnh thổ Bỉ, nhưng bị từ chối.
• Đức đưa quân xâm lược Bỉ, thực hiện kế hoạch Schlieffen.
• Anh tuyên chiến với Đức.
• Chiến tranh bùng nổ ở châu Âu, kéo dài hơn 4 năm, khiến 17 triệu người thiệt mạng.

Kết luận:

Thế chiến thứ nhất là một bi kịch không giải quyết triệt để các vấn đề và căng thẳng giữa các cường quốc, mà còn là tiền đề dẫn tới Thế chiến thứ hai. Các yếu tố chính dẫn đến chiến tranh bao gồm: sự cạnh tranh giữa các cường quốc, chủ nghĩa dân tộc, hệ thống liên minh phức tạp, cuộc chạy đua vũ trang, và sự bất ổn ở khu vực Balkan. Vụ ám sát Đại Công tước Franz Ferdinand chỉ là tia lửa châm ngòi cho một cuộc chiến đã được chuẩn bị từ lâu.