Toàn bộ diễn biến Thế chiến thứ Nhất trong 87 phút Hải Stark | Thế Giới

Key Concepts

Thế chiến thứ nhất, phe Hiệp Ước, phe Liên Minh Trung Tâm, mặt trận phía Tây, mặt trận phía Đông, chiến tranh hầm hào, kế hoạch Schlieffen, kế hoạch 17, chiến dịch tấn công, chiến dịch phòng thủ, chiến tranh tiêu hao, thỏa thuận ngừng bắn, hiệp ước Brest-Litovsk, cách mạng Nga, khí độc, xe tăng, tàu ngầm, phong tỏa trên biển, thuộc địa, chiến dịch mùa xuân, 14 điểm của Wilson.

Giai Đoạn Đầu Cuộc Chiến Ở Mặt Trận Phía Tây

• Bối cảnh: Tháng 8/1914, chiến tranh bùng nổ ở châu Âu. Ý tuyên bố trung lập, Mỹ cũng vậy.
• Quân Đức tấn công: Quân Đức tìm cách chiếm Liège (Bỉ) với hệ thống 12 pháo đài kiên cố. Dân thường bị hành quyết, gây ảnh hưởng tiêu cực đến dư luận quốc tế.
• Kế hoạch 17 của Pháp: Pháp gấp rút tấn công biên giới Đức nhưng thất bại nặng nề do súng máy của Đức. Thương vong lớn cho cả hai bên (Pháp: 329.000, Đức: 256.000).
• Trận sông Marne lần thứ nhất (6-12/9/1914): Quân Đức gặp khó khăn về tiếp tế, phải rút quân về phía Đông Phổ. Sai lầm trong việc điều quân tạo kẽ hở cho quân Anh và Pháp tấn công. Quân Đức bị đẩy lùi về sông Aisne.
• Kết quả: Kế hoạch Schlieffen của Đức phá sản. Thương vong lớn (Pháp: 250.000, Anh: 12.000, Đức: 298.000).
• Chạy đua ra biển: Hai bên tìm cách đánh úp nhau theo đường phía Bắc, dẫn đến trận Ypres lần thứ nhất (19/10-22/11). Phe Hiệp Ước giữ được Ypres. Thương vong lớn (Anh: 129.000, Đức: 130.000).
• Chiến tranh hầm hào: Hai bên đào hào dọc theo hàng trăm km tiền tuyến, tạo thành biểu tượng của Thế chiến thứ nhất.
• Chiến sự trên biển: Anh thắng trận hải chiến tại vịnh Heligoland Bight, phong tỏa các khu vực biển của Đức. Đức sử dụng tàu ngầm tấn công tàu Anh, gây thách thức cho hải quân Anh.

Mặt Trận Phía Đông và Các Khu Vực Thuộc Địa

• Mặt trận phía Đông: Nga tấn công Đông Phổ, buộc Đức phải rút quân từ Pháp.
• Trận Tannenberg (cuối tháng 8/1914): Nga thất bại thảm hại (30.000 chết, 90.000 bị bắt). Chỉ huy Nga tự sát. Đức chỉ tổn thất 13.000.
• Trận hồ Masurian lần thứ nhất (đầu tháng 9/1914): Nga tiếp tục thua, phải rút lui khỏi Đông Phổ. Tổng cộng Nga tổn thất khoảng 300.000 người trong 6 tuần.
• Áo-Hung tấn công Serbia: Áo-Hung thất bại tại Cer, thương vong gấp đôi.
• Trận Galicia (23/8-11/9/1914): Áo-Hung thua nặng nề, mất gần một nửa lực lượng. Nga chiếm được Đông Galicia và Bắc Bukovina, vây hãm Przemyśl.
• Đức giải vây Przemyśl: Đức tấn công hướng Warsaw, ép Nga nới lỏng vòng vây.
• Ottoman tham chiến: Đế quốc Ottoman pháo kích các cảng của Nga, Nga tấn công lãnh thổ Ottoman ở Caucasus.
• Chiến sự ở thuộc địa:
  • Châu Phi: Đức tấn công Đông Phi thuộc Anh, chiếm Taveta. Phe Hiệp Ước chiếm Togoland của Đức. Anh tấn công Cameroon thuộc Đức nhưng thất bại. Đức thắng ở Sandfontein (Tây Nam Phi thuộc Đức), gây thiệt hại lớn cho quân Anh. Anh thua ở Tanga (Đông Phi thuộc Đức).
  • Châu Á: Nhật Bản tuyên chiến với Đức, vây hãm và chiếm Thanh Đảo (Trung Quốc). Đức ở Samoa và New Guinea đầu hàng.
  • Trên biển: Đức gây thiệt hại cho Anh trong trận Coronel (Chile). Hạm đội Đức bị thiệt hại nặng ở quần đảo Falkland.
• Trung Đông: Anh chiếm cảng Basra của Ottoman, đảm bảo nguồn cung cấp dầu.

Thế Trận Giằng Co Trong Năm 1915

• Serbia: Áo-Hung chiếm Belgrade rồi bị Serbia phản công chiếm lại. Áo-Hung mất gần 300.000 quân, Serbia mất 200.000.
• Caucasus: Ottoman thua nặng nề trong trận Sarikamish (22/12/1914-17/1/1915), mất hơn 60.000 quân.
• Mặt trận phía Tây: Pháp phản công ở Champagne lần thứ nhất (20/12/1914-17/3/1915), không bên nào chiếm ưu thế (Đức: 46.000, Pháp: 93.000).
• Hưu chiến Giáng sinh: Binh lính hai bên gặp gỡ, ăn mừng Giáng sinh ở một số khu vực tiền tuyến.
• Đức tấn công Anh bằng Zeppelin: Đức ném bom các cảng của Anh.
• Đức tuyên bố tấn công tàu phe Hiệp Ước bằng tàu ngầm: Đức trả đũa việc Anh phong tỏa trên biển.
• Mặt trận phía Đông: Đức phát động chiến dịch mùa đông, Nga rút lui khỏi Đông Phổ. Przemyśl đầu hàng Nga (100.000 quân Áo-Hung bị bắt).
• Áo-Hung thiệt hại nặng nề: Đến tháng 5/1915, Áo-Hung mất gần 2 triệu người.
• Phe Hiệp Ước tấn công eo biển Dardanelles: Pháp và Anh pháo kích các pháo đài ven biển nhưng chịu tổn thất, cuộc tấn công phải ngừng lại.
• Mặt trận phía Tây: Anh tấn công ở Neuve Chapelle, chiếm được nhưng chịu thiệt hại nặng (11.000 quân).
• Trận Ypres lần thứ hai (22/4-25/5/1915): Đức sử dụng khí độc lần đầu tiên. Binh lính hai bên bắt đầu được trang bị mặt nạ phòng độc.
• Phe Hiệp Ước tìm cách tiếp tế cho Nga: Phe Hiệp Ước đổ bộ lên bán đảo Gallipoli (Ottoman) nhưng bị mắc kẹt.
• Thảm sát người Armenia: Đế quốc Ottoman thảm sát và thanh lọc sắc tộc người Armenia (ít nhất 1 triệu người thiệt mạng).
• Chiến dịch Gorlice-Tarnów (5-7/1915): Đức và Áo-Hung tấn công Nga, chiếm Przemyśl. Cả hai phe đều thiệt hại nặng nề (khoảng nửa triệu quân mỗi bên).
• Mặt trận phía Tây: Phe Hiệp Ước tấn công ở Artois lần thứ hai, không xuyên thủng được phòng tuyến của Đức.
• Ý tham chiến: Ý gia nhập phe Hiệp Ước, tuyên chiến với Áo-Hung, đụng độ ở sông Isonzo lần thứ nhất.
• Mặt trận phía Đông: Nga rút lui khỏi Ba Lan, Đức chiếm Warsaw. Sa Hoàng tự mình chỉ huy quân đội.
• Bán đảo Gallipoli: Quân tiếp viện của phe Hiệp Ước đổ bộ nhưng không xuyên thủng được phòng tuyến của Ottoman.
• Đức tấn công tàu hàng hải của Mỹ: Dư luận Mỹ phản ứng mạnh mẽ, Đức phải ngừng tấn công tàu hàng hải thông thường.
• Mặt trận phía Tây: Anh và Pháp phản công quy mô lớn ở Artois lần thứ ba và Champagne lần thứ hai, không đạt được mục đích.
• Phe Hiệp Ước đổ bộ lên Salonika (Hy Lạp): Quá muộn để giúp đỡ Serbia.
• Bulgaria gia nhập phe Liên Minh Trung Tâm: Bulgaria tuyên chiến với Serbia, phe Liên Minh Trung Tâm chiếm Belgrade. Tàn quân Serbia rút lui vào Albania.
• Mặt trận Ý: Ý liên tục tấn công Áo-Hung ở sông Isonzo nhưng không thành công.
• Trung Đông: Anh tấn công Baghdad nhưng bị chặn đứng.
• Bán đảo Gallipoli: Quân đội phe Hiệp Ước rút lui.
• Kết luận năm 1915: Một năm đáng quên với phe Hiệp Ước, thiệt hại lớn nhưng thành quả ít ỏi.

Năm 1916: Verdun và Somme

• Bối cảnh: Các bên tham chiến đều kiệt quệ, kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
• Mặt trận phía Tây: Tiếp tục giằng co trong các con hào.
• Mặt trận phía Đông: Nga ổn định lại sau cuộc rút lui.
• Mặt trận Ý: Ý không giành được lợi thế.
• Serbia: Bị Liên Minh Trung Tâm đánh gục.
• Montenegro: Bị Áo-Hung tấn công và đầu hàng.
• Caucasus: Nga tấn công bất ngờ, chiếm Erzurum và cảng Trebizond.
• Trận Verdun (2/1916-10/1916):
  • Kế hoạch của Đức: Ép Pháp vào một trận đánh tiêu hao để "rút sạch máu" của quân Pháp.
  • Diễn biến: Đức pháo kích dữ dội, chiếm được Fort Douaumont. Quân Pháp phản kích quyết liệt.
  • Philippe Pétain chỉ huy quân Pháp: Tổ chức lại phòng thủ, cấm phản công để tránh tổn thất.
  • Thương vong lớn: Hàng nghìn binh lính bỏ mạng mỗi ngày.
  • Nga tấn công gần hồ Naroch: Giảm áp lực cho Pháp nhưng thất bại.
  • Đức thay đổi chiến thuật: Tấn công đồng loạt các cứ điểm.
  • Thung lũng Trung Đông: Quân Anh ở Kut đầu hàng Ottoman.
  • Người Ả Rập nổi dậy chống Ottoman: Được Anh và Pháp hứa hẹn ủng hộ một nhà nước Ả Rập thống nhất.
  • Hiệp ước Sykes-Picot: Anh và Pháp bí mật thỏa thuận phân chia các vùng chịu ảnh hưởng ở Trung Đông.
  • Mặt trận Ý: Áo-Hung tấn công vào Asiago, tràn vào bắc Ý.
  • Cuộc tấn công Brusilov (6/1916): Nga tấn công Áo-Hung, giành thắng lợi lớn, chiếm được đông Galicia và bắc Bukovina. Áo-Hung thiệt hại nặng nề.
  • Romania tham chiến: Theo phe Hiệp Ước.
  • Thương vong lớn cho Nga: Hơn 1 triệu binh lính.
  • Mặt trận phía Tây: Quân Pháp đánh mạnh vào cao điểm Vimy, quân Anh tấn công vào Festubert và cao điểm Aubers. Phe Hiệp Ước chịu thương vong tổng cộng hơn 130.000 người.
  • Đức chiếm được cao điểm 304 và Le Mort Homme: Quân Pháp phản công quyết liệt.
  • Đức tấn công pháo đài Vaux: Quân Pháp phòng thủ kiên cường nhưng cuối cùng phải đầu hàng.
  • Quân Pháp phản công chiếm lại pháo đài Douaumont và Vaux:
  • Kết quả: Không bên nào thực sự chiến thắng. Pháp mất 365.000 người, Đức mất 336.000 người.
• Trận Somme (7/1916-11/1916):
  • Mục tiêu: Phá vỡ tiền tuyến quân Đức.
  • Ngày đầu tiên: Quân Anh thiệt hại nặng nề (57.000 người).
  • Các đợt tấn công tiếp theo: Quân Anh chiếm được một số ngôi làng.
  • Trận Fromelles: Quân Anh gây thiệt hại nhỏ cho quân Đức nhưng hứng chịu thương vong gấp bốn lần.
  • Xe tăng xuất hiện: Quân Anh sử dụng xe tăng lần đầu tiên nhưng không gây ra được sóng gió gì quá lớn.
  • Kết quả: Phe Hiệp Ước đẩy lui được phòng tuyến quân Đức nhưng cái giá phải trả là quá lớn. Quân Anh mất 420.000 người, quân Pháp mất 200.000 người, quân Đức mất 440.000 người.
• Romania tham chiến: Tấn công Transylvania nhưng bị đánh chặn.
• Mặt trận Ý: Ý liên tục tấn công Áo-Hung ở sông Isonzo.
• Thay đổi lãnh đạo: Hoàng đế Áo-Hung Franz Joseph qua đời, thủ tướng Anh Herbert Asquith từ chức, Robert Nivelle thay thế Joseph Joffre ở Pháp.
• Đề xuất hòa bình của Wilson: Không thành công.

Cách Mạng Bùng Nổ Ở Nga, Mỹ Tham Chiến

• Bối cảnh: Các nước tham chiến đều kiệt quệ, chiến lược đánh tiêu hao tiếp tục.
• Đức quay lại chiến thuật dùng tàu ngầm: Hy vọng ép Anh đầu hàng nhưng mạo hiểm chọc giận Mỹ.
• Mỹ tuyên chiến với Đức (6/4/1917): Sau khi tàu Mỹ bị đánh chìm và vụ điện tín Zimmermann bị lộ.
• Tàu ngầm Đức gây khó khăn cho phe Hiệp Ước: Đánh chìm nhiều tàu tiếp tế.
• Phe Hiệp Ước hộ tống các đoàn tàu chở hàng: Giảm bớt thiệt hại do tàu ngầm Đức gây ra.
• Cách mạng Nga:
  • Biểu tình chống chiến tranh: Do đảng Bolshevik lãnh đạo.
  • Sa Hoàng thoái vị (15/3/1917): Đế quốc Nga cáo chung.
  • Chính phủ lâm thời: Do Huân tước Georgy Lvov làm thủ tướng, tiếp tục tham chiến.
  • Alexander Kerensky làm thủ tướng: Thay thế Lvov.
  • Nga phát động tấn công ở Arras:
• Mặt trận phía Tây: Quân Anh tấn công ở Arras, thành quả hạn chế, thương vong lớn.
• Chiến dịch tấn công của Pháp: Thất bại, thương vong lớn, binh lính nổi loạn. Pétain thay thế Nivelle.
• Không chiến: Các bên tham chiến sử dụng máy bay trinh sát, máy bay chiến đấu.
• Hy Lạp tham chiến: Theo phe Hiệp Ước.
• Mặt trận phía Đông: Nga phát động tấn công nhưng thất bại thảm hại, rút lui khỏi các vùng đã chiếm được trong chiến dịch Brusilov.
• Quốc hội Đức đề xuất phương án hòa đàm: Bị Bộ Tổng tham mưu Đức phớt lờ.
• Trận Ypres lần thứ ba (Passchendaele): Kéo dài hơn 3 tháng mà không đạt được kết quả nào, thương vong đáng sợ.
• Mặt trận Ý: Ý và Áo-Hung tiếp tục quần thảo nhau trong trận Isonzo lần thứ 11.
• Trung Đông: Quân Anh đánh bại Ottoman trong trận đánh ở Ctesiphon lần thứ hai, chiếm được Baghdad. Các lực lượng Ả Rập nổi loạn chiếm được cảng Aqaba.
• Quân Anh chiếm được Jerusalem: Đánh dấu sự kết thúc của chế độ cai trị Ottoman tại thành phố này sau hơn 400 năm.
• Mặt trận Ý: Quân Đức và Áo-Hung đánh bật được quân Ý tại Caporetto, tiến sâu hơn 100 km vào lãnh thổ nước này.
• Cách mạng tháng Mười Nga: Chính phủ lâm thời bị lật đổ, đảng Bolshevik lên nắm quyền, Nga rút khỏi cuộc chiến.
• Trận Cambrai: Quân Anh tấn công bằng xe tăng nhưng không có người thắng rõ ràng.
• Romania và Nga ký thỏa thuận ngừng bắn: Mặt trận phía Đông chính thức biến mất.

Hồi Kết Của Cuộc Chiến

• Bối cảnh: Các nước bị ảnh hưởng bởi chiến tranh đều kiệt quệ, đại dịch cúm bùng phát.
• Mỹ tham chiến: Cường quốc chưa bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.
• 14 điểm của Wilson: Đề xuất các vấn đề liên quan đến thế giới sau chiến tranh.
• Hiệp ước Brest-Litovsk: Nga nhường lãnh thổ để đổi lấy hòa bình.
• Chiến dịch mùa xuân năm 1918 của Đức:
  • Chiến dịch Michael: Đức tiến nhanh và mạnh, đe dọa chia cắt Liên quân Anh Pháp.
  • Foch làm tổng tư lệnh các lực lượng Hiệp Ước:
  • Chiến dịch Georgette: Đức chọc thủng hàng phòng tuyến của Anh.
  • Chiến dịch Blücher-Yorck: Đức vượt qua sông Aisne, chỉ cách Paris hơn 100 km.
  • Quân Mỹ tham chiến: Chặn đứng các đợt xung phong của Đức.
  • Chiến dịch Gneisenau: Đức tấn công Rams nhưng thất bại.
  • Thương vong lớn cho Đức: 688.000 người.
• Phe Hiệp Ước phản công:
  • Trận Amiens: Liên quân đồng loạt tấn công, quân Đức liên tục bị đẩy lùi.
  • Trận Somme lần thứ hai: Quân Anh đánh bật quân Đức về vị trí như lúc mới bắt đầu cuộc chiến.
• Bulgaria và Ottoman ký thỏa thuận ngừng bắn:
• Trận Vittorio Veneto: Quân đội Áo-Hung tan dã hoàn toàn.
• Đế quốc Áo-Hung ký thỏa thuận ngừng bắn:
• Kaiser Wilhelm thoái vị: Nền cộng hòa Weimar ở Đức ra đời.
• Đức ký kết thỏa thuận ngưng bắn (11/11/1918): Chiến tranh chính thức khép lại.
• Hậu quả: Hơn 17 triệu người thiệt mạng, tác động sâu sắc đến châu Âu và thế giới.
• Kết luận: Không một quốc gia nào thực sự đạt được mục tiêu của mình, các vấn đề cố hữu vẫn chưa được giải quyết triệt để, mâu thuẫn mới nảy sinh, dẫn đến Thế chiến thứ hai.