BOEING - Từ niềm tự hào nước Mỹ đến cuộc khủng hoảng lớn nhất về an toàn hàng không | Lê Công Thành

Key Concepts

Boeing, McDonald Douglas, 737 Max, MCAS (Maneuvering Characteristics Augmentation System), FAA (Federal Aviation Administration), ODA (Organization Designation Authorization), AOA (Angle of Attack) sensor, Safety Culture, Cost-Cutting, Corporate Culture, Pilot Training, Lion Air JT610, Ethiopian Airlines ET302.

Sơ lược về Boeing: Niềm tự hào của hàng không dân dụng Hoa Kỳ

• Lịch sử hình thành: William Boeing thành lập Pacific Aero Products (tiền thân của Boeing) năm 1916.
• Sáp nhập và phát triển: Boeing sáp nhập các công ty lớn như United Airlines và Pratt & Whitney.
• Vai trò trong chiến tranh: Boeing và McDonnell Douglas là đối tác quan trọng của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trong Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh, sản xuất máy bay quân sự như B-17, B-29, B-47, B-52.
• Chuyển hướng sang thương mại: Sau Chiến tranh Lạnh, Boeing tập trung vào mảng thương mại, trở nên gần gũi với người dân Mỹ.
• Câu nói nổi tiếng: "If it ain't Boeing, I'm not going," thể hiện sự tin tưởng của người Mỹ vào Boeing.
• Đỉnh cao của sự an toàn: Đầu thập niên 1990, Boeing là tượng đài của sự an toàn và tỉ mỉ.

Sự sáp nhập với McDonald Douglas và sự thay đổi văn hóa

• Quyết định sáp nhập: Năm 1997, Boeing mua lại McDonnell Douglas, trở thành nhà sản xuất máy bay duy nhất.
• Sự xâm nhập văn hóa: Thay vì Boeing lan tỏa văn hóa trọng kỹ thuật và an toàn đến McDonnell Douglas, chiều hướng ngược lại đã xảy ra.
• Henry Stonecipher: CEO của McDonnell Douglas sau sáp nhập, trở thành CEO của Boeing, được xem là "ông trùm tài chính" không quan tâm đến kỹ thuật.
• Hậu quả: Sự quan tâm đến tài chính quá mức thay vì kỹ thuật đã tạo ra tiếng xấu cho McDonnell Douglas và dần xâm nhập vào Boeing.

B737 Max: Quan tài bay của Boeing

• Đối thủ cạnh tranh: Airbus A320 Neo, tiết kiệm nhiên liệu hơn từ 15-20%.
• Phản ứng của Boeing: Cải tiến dòng máy bay 737 NG để tạo ra Boeing 737 Max, chi phí khoảng 3 tỷ đô la.
• Ra mắt và thành công ban đầu: Boeing 737 Max ra mắt năm 2011, nhận được hơn 3000 đơn hàng trước khi chuyến bay đầu tiên cất cánh.
• Quảng bá: Boeing quảng bá 737 Max là phiên bản cải tiến động cơ, tiết kiệm nhiên liệu hơn và tầm bay xa hơn.
• Tỉ lệ an toàn hàng không: Năm 2017 là năm an toàn nhất trong 60 năm qua, không có tai nạn nào liên quan đến máy bay phản lực chở khách.
• Hai vụ tai nạn liên tiếp:
  • Lion Air JT610 (tháng 11/2018): Rơi xuống biển Java, 189 người thiệt mạng.
  • Ethiopian Airlines ET302 (tháng 3/2019): Rơi gần sân bay, 157 người thiệt mạng.
• Cấm bay: Các tổ chức hàng không thế giới cấm bay tất cả các mẫu 737 Max trên toàn cầu.

Phân tích dữ liệu hộp đen và sự xuất hiện của MCAS

• Dữ liệu chuyến bay Lion Air JT610: Hệ thống tự động đưa mũi máy bay xuống 26 lần trong vòng 10 phút trước khi rơi.
• MCAS (Maneuvering Characteristics Augmentation System): Hệ thống giúp tăng cường đặc tính điều khiển máy bay, được cài đặt để đưa mũi máy bay xuống khi phát hiện góc tấn quá cao.
• Sự ngỡ ngàng của phi công: Phi công và chuyên gia hàng không không hề biết đến MCAS.
• Lý do ra đời MCAS: Do động cơ lớn hơn trên 737 Max làm mũi máy bay có xu hướng ngóc lên, gây nguy cơ thất tốc.
• Hai vấn đề chí mạng của MCAS:
  1. Không thông báo: Boeing không thông báo về MCAS cho người mua và sử dụng 737 Max.
  2. Quá quyền lực và dễ hỏng: MCAS có thể kéo mũi máy bay xuống tối đa 2,5 độ, mạnh hơn gấp bốn lần so với thiết kế ban đầu.
• Cảm biến góc tấn (AOA): MCAS hoạt động dựa trên thông tin từ cảm biến góc tấn, nhưng chỉ sử dụng một cảm biến duy nhất.
• Sai lệch cảm biến: Dữ liệu hộp đen cho thấy sai lệch nghiêm trọng về góc tấn trong cả hai vụ tai nạn.
• Cảnh báo AOA disagree: Hơn 80% số mẫu 737 Max bị hỏng cảnh báo AOA disagree, khiến phi công không biết khi hai cảm biến cho ra hai giá trị khác nhau.

Sự thất bại của FAA và hệ thống thẩm định

• Vai trò của FAA: Chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn cho các sản phẩm hàng không được sản xuất tại Mỹ.
• Chương trình ủy quyền tổ chức (ODA): FAA ủy quyền một số nhiệm vụ chứng nhận cho nhân viên kỹ thuật của Boeing.
• Xung đột lợi ích: Nhân viên kỹ thuật của Boeing vừa phải đảm bảo lợi ích cho công ty, vừa phải đảm bảo tính an toàn đại diện cho FAA.
• Quy trình dễ dãi: FAA cấp cho Boeing quá nhiều quyền kiểm duyệt trên chính sản phẩm của mình.
• Giả định lạc quan: Boeing đưa ra giả định về khả năng xử lý của phi công không biết đến MCAS, không phù hợp với khuyến cáo của FAA.
• Hậu quả: FAA bị khiển trách về văn hóa giao tiếp doanh nghiệp và cơ chế kiểm định lỏng lẻo.

Văn hóa che giấu tại Boeing và sự sói mòn của công ty

• Văn hóa che giấu: Boeing tồn tại một văn hóa che giấu thông tin, đặc biệt sau khi sáp nhập với McDonnell Douglas.
• Tách rời sản xuất và vận hành: Ban lãnh đạo muốn tách rời sản xuất với vận hành, khiến Boeing mất đi một phần hồn của một công ty kỹ thuật.
• Phản đối từ nhân viên:
  • Đình công: 33.000 nhân viên đình công phản đối chính sách tăng lương chậm.
  • Tố giác: Edward Pierson tố giác Boeing về việc ngó lơ cảnh báo về MCAS.
• Bồi thường: Boeing phải bồi thường hơn 2 tỷ đô la cho gia đình nạn nhân, tòa án và các hãng hàng không.
• Sự cố bung cửa Alaska Airlines: Boeing thêm lần nữa đóng phạt vì thỏa thuận hoãn truy tố không được thực hiện đúng.
• Thỏa thuận không truy tố: Boeing tiếp tục phải đóng hơn 1 tỷ đô tiền phạt và cam kết đầu tư nâng cấp hệ thống an toàn.
• Hệ quả tài chính: Giá cổ phiếu của Boeing giảm, trong khi đối thủ cạnh tranh Airbus tăng trưởng.
• Thay đổi quan điểm của người tiêu dùng: Người tiêu dùng bắt đầu lo ngại về máy bay Boeing, thay đổi câu nói "If it ain't Boeing, I'm not going" thành "If it's Boeing, I'm not going".

Kết luận

Boeing đã trải qua một quá trình xuống dốc do sự thay đổi văn hóa sau khi sáp nhập với McDonnell Douglas, dẫn đến việc xem thường an toàn kỹ thuật và ưu tiên lợi nhuận. Sự cố 737 Max là một bài học đắt giá cho ngành hàng không về tầm quan trọng của việc chú trọng an toàn hơn là tài chính. Boeing cần một sự thay đổi lớn trong nội bộ để lấy lại niềm tin của người tiêu dùng và đảm bảo an toàn cho các chuyến bay.