Xung đột Trung Đông tác động tiêu cực thế nào tới kinh tế châu Á? | VTV24

Key Concepts

• Cú sốc năng lượng (Energy Shock): Sự gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu (khoảng 20% qua eo biển Hormuz) gây áp lực lên giá năng lượng.
• Dư địa tài khóa (Fiscal Space): Khả năng của chính phủ trong việc chi tiêu hoặc vay nợ để hỗ trợ nền kinh tế.
• Tác động lan tỏa vòng hai (Second-round effects): Hiện tượng giá năng lượng cao kéo dài dẫn đến tăng giá hàng hóa, dịch vụ khác và kỳ vọng lạm phát tăng.
• Chuyển dịch năng lượng (Energy Transition): Chiến lược dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
• Chính sách trợ giá (Subsidy Policy): Biện pháp can thiệp của chính phủ để giữ giá hàng hóa thiết yếu cho người dân.

1. Tác động của xung đột Trung Đông đến kinh tế Châu Á

• Bối cảnh: Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Châu Á, khu vực tiêu thụ 40% dầu thế giới và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, đang đối mặt với thử thách sức bền kinh tế.
• Dự báo của IMF:
  • Kịch bản cơ sở: Tăng trưởng khu vực điều chỉnh giảm nhẹ xuống 4,4%.
  • Kịch bản bất lợi: Giá dầu cao hơn 60% so với dự báo, khiến sản lượng giảm 0,8% vào năm 2026.
  • Kịch bản nghiêm trọng: Nếu có tác động lan tỏa vòng hai, sản lượng tích lũy có thể giảm gần 2% vào năm 2027.
• Nhận định: Ông Krishna Srinivasan (Giám đốc IMF khu vực Châu Á - Thái Bình Dương) nhấn mạnh: "Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu sẽ đặc biệt dễ tổn thương, rủi ro càng lớn hơn tại các quốc gia có dư địa tài khóa hạn chế."

2. Chiến lược ứng phó của các quốc gia

Mỗi quốc gia áp dụng các phương thức khác nhau tùy thuộc vào nguồn lực:

• Pakistan (Tác động trực diện): Thiếu hụt 2.500 MW điện do gián đoạn nguồn cung khí LNG. Doanh nghiệp phải cắt giảm nhân sự, giờ làm việc; người dân chịu cảnh mất điện luân phiên và lạm phát cao.
• Trung Quốc (Chủ động dự trữ & Chuyển dịch): Xây dựng hệ thống dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và kiểm soát giá tạm thời. Mục tiêu dài hạn là tăng gấp đôi nguồn cung năng lượng phi hóa thạch vào năm 2035.
• Malaysia (Trợ giá ngắn hạn): Duy trì giá xăng dầu ở mức 0,5 USD/lít để bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo gánh nặng tài khóa sẽ trở nên nghiêm trọng nếu giá năng lượng cao kéo dài.
• Singapore (Kiểm soát lạm phát): Đối mặt với lạm phát 1,5 - 2,5% năm 2026. Chi phí vận hành các quầy ăn (Hawker) tăng 10%, buộc tăng giá món ăn 8-10%. Chính phủ đang điều chỉnh chính sách tiền tệ và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ.

3. Khuyến nghị chính sách từ IMF

• Tính linh hoạt: Các nhà điều hành cần duy trì sự linh hoạt trong chính sách tiền tệ để phản ứng kịp thời với lạm phát.
• Hỗ trợ có mục tiêu: Thay vì trợ giá đại trà, nên tập trung hỗ trợ tạm thời cho các nhóm dễ tổn thương và doanh nghiệp bị ảnh hưởng thông qua chuyển tiền trực tiếp.
• Tín hiệu giá: Cần để tín hiệu giá vận hành nhằm tránh lệch pha cung - cầu, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực cho nhóm yếu thế.
• Đối với Việt Nam: Cần củng cố hạ tầng, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng tính linh hoạt của thị trường lao động và duy trì môi trường đầu tư thuận lợi để duy trì tăng trưởng bền vững.

4. Tổng kết và Kết luận

Châu Á hiện đóng góp 60% tăng trưởng toàn cầu nhưng cũng là khu vực dễ tổn thương nhất trước các cú sốc năng lượng. Không có "công thức chung" cho mọi quốc gia; sự thành công trong việc chống chịu phụ thuộc vào sự kết hợp giữa:

1. Dự trữ chiến lược (như Trung Quốc).
2. Hỗ trợ tài khóa có mục tiêu (khuyến nghị của IMF).
3. Đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi năng lượng sạch để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu trong dài hạn.

Nếu cú sốc kéo dài, đây sẽ là phép thử thực sự đối với sức chống chịu của các nền kinh tế Châu Á, đòi hỏi các chính phủ phải cân bằng khéo léo giữa việc kiểm soát lạm phát và duy trì đà tăng trưởng.