When Water Burns: The Fight for Georgia - BBC World Service Documentaries
By BBC World Service
ძირითადი ცნებები
- ანტისამთავრობო პროტესტები: საზოგადოების უკმაყოფილების გამოხატვა ხელისუფლების პოლიტიკის მიმართ, რომელიც ხშირად მოიცავს ქუჩის აქციებსა და დემონსტრაციებს.
- წყლის ჭავლი: სამართალდამცავი ორგანოების მიერ გამოყენებული სპეციალური საშუალება, რომელიც მაღალი წნევით ისვრის წყალს დემონსტრანტების გასაფანტად.
- ქიმიური გამღიზიანებლები: ნივთიერებები, რომლებიც იწვევენ კანის, თვალების და სასუნთქი გზების გაღიზიანებას.
- სპეცრაზმი (განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტი): პოლიციის სპეციალური დანაყოფი, რომელიც განკუთვნილია განსაკუთრებული დავალებების შესასრულებლად, მათ შორის საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვისა და მასობრივი არეულობების ლიკვიდაციისთვის.
- "ტიტუშკები": არაფორმალური, ხშირად კრიმინალური დაჯგუფებების წევრები, რომლებიც გამოიყენებიან პოლიტიკური მიზნებისთვის, მათ შორის პროტესტების ჩასახშობად.
- პოლიტიკური დევნა: ხელისუფლების მიერ ოპონენტების ან განსხვავებული აზრის მქონე პირების დევნა, დაპატიმრება ან შევიწროება.
- რუსული გავლენა/რუსული სცენარი: საქართველოში რუსეთის პოლიტიკური და გეოპოლიტიკური ინტერესების გატარების მცდელობა, რომელიც ხშირად გულისხმობს დასავლური ინტეგრაციის შეფერხებას და ავტორიტარული მმართველობის გაძლიერებას.
- ოლიგარქი: მდიდარი და გავლენიანი პირი, რომელიც ფლობს დიდ ქონებას და ახორციელებს მნიშვნელოვან გავლენას პოლიტიკაზე.
პროტესტების დაწყება და პოლიციის ძალადობა
2023 წლის ბოლოს საქართველოში დაიწყო ანტისამთავრობო პროტესტები, რომელიც გამოწვეული იყო ხელისუფლების მიერ ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებების შეჩერების გადაწყვეტილებით, მიუხედავად მოსახლეობის უმრავლესობის მხარდაჭერისა. პროტესტები განსაკუთრებით გააქტიურდა მას შემდეგ, რაც მმართველი პარტია "ქართულმა ოცნებამ" საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა, რასაც თან მოჰყვა გაყალბების ბრალდებები და ევროპის პარლამენტის მოწოდება ახალი არჩევნების ჩატარების შესახებ.
ნოემბრის ცივ ღამეს, თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, პოლიციამ დემონსტრანტების წინააღმდეგ წყლის ჭავლი გამოიყენა. ამასთან ერთად, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ წყლის ჭავლში შერეული იყო რაიმე მძაფრი სუნის მქონე ნივთიერება, რომელიც სუნთქვას აძნელებდა და იწვევდა კანის წვას და გაღიზიანებას. აქციის მონაწილეებმა აღნიშნეს გულისრევა, გართულებული სუნთქვა და კანის აქერცვლა. პოლიტიკური აქტივისტი გელა ხასაია აღწერს, რომ წყალში შერეული ნივთიერება "დასველებასთან ერთად, გწვავდა". ექიმ-პედიატრი კონსტანტინე ჩახუნაშვილი, რომელმაც საკუთარ თავზეც გამოსცადა წყლის ჭავლის ეფექტი, აღნიშნავს, რომ "წვას გრძნობდი, და თუ ნიღაბი არ გეკეთა, ტკივილი ისეთივე იყო, თითქოს წიწაკის სპრეი შეგესხათ".
პროტესტების დროს პოლიციელების მხრიდან ძალადობის ფაქტებიც დაფიქსირდა. ზვიადის, ერთ-ერთი აქტივისტის, სახის ძვლები ჰქონდა ჩამტვრეული მას შემდეგ, რაც სპეცდანიშნულების რაზმმა მას თავს დაესხა. ის აღწერს: "შემდეგ კი ყველა მხრიდან მირტყამდნენ, ფეხებით. ვეუბნებოდი - გთხოვთ, ნუ მცემთ... მერე გონება დავკარგე." ყოფილი პოლიციელი თამთა რეხვიაშვილი, რომელიც სისტემას აკრიტიკებს, ამბობს: "როგორც პოლიციელი ვერ წარმოვიდგენდი რომ პოლიციას ასეთი რამ შეეძლო. გონწასულ ადამიანს წიხლს რომ მიაყოლებ კიდევ, იქ უკვე რა პოლიციელობაზეა საუბარი, საერთოდ ადამიანი არ ხარ."
ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების გამოძიება
საზოგადოებაში გაჩნდა კითხვები წყლის ჭავლში შერეული ნივთიერების შესახებ. საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის წარმომადგენელი თამარ ონიანი აცხადებს, რომ მათ შეაგროვეს 100-ზე მეტი პროტესტის მონაწილის ჩვენება, რომელთაგან გამოვლინდა, რომ "ამოუცნობი ნივთიერება პროტესტის პირველ კვირას იქნა გამოყენებული."
ექიმმა კონსტანტინე ჩახუნაშვილმა ჩაატარა სამედიცინო გამოძიება, რომელშიც 350-მდე აქციის მონაწილემ მიიღო მონაწილეობა. კვლევამ აჩვენა, რომ მონაწილეთა 40%-ს აღენიშნებოდა კანის გაღიზიანება, სამიდან ორს - ხველა, ხოლო ორ-ერთს - სუნთქვის გართულება. 283 ადამიანს გამოუვლინდა მაღალი წნევა, ხოლო 150-ს - გულის აჩქარება. კვლევის მონაწილეთა ნახევარს დაუდგინდა გრძელვადიანი უკუჩვენებები, რომლებიც 30 დღეზე მეტხანს გაგრძელდა. კონსტანტინემ აღნიშნა "შემაშფოთებელი ცვლილებები გულსა და ფილტვებში."
"ბი-ბი-სიმ" მოიპოვა განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტის აღჭურვილობის აღწერის დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს ორი ქიმიკატის არსებობას: UN1710 (ტრიქლორეთილენი, TCE) და UN3439. პროფესორ ჰოლსტეიჯის, ტოქსიკოლოგიისა და ქიმიური იარაღის ექსპერტის, თქმით, ტრიქლორეთილენი "ნამდვილად არ არის ის ქიმიკატი, რომელიც შეიძლება ხალხის პროტესტის დროს შეასხა." მეორე ქიმიკატი, UN3439, სავარაუდოდ არის "კამიტი" (CA), რომელიც პირველი მსოფლიო ომის დროს გამოიყენებოდა და ხასიათდება ძლიერი გამაღიზიანებელი ეფექტით, პოტენციურად ფილტვებზე ზემოქმედებით და პნევმონიის მაღალი რისკით.
პასუხისმგებლობა და პოლიტიკური დევნა
ყოფილი პოლიციელი ირაკლი შაიშმელაშვილი, რომელიც სპეცრაზმის ოპერატიული დაგეგმვის სამმართველოს უფროსი იყო, აცხადებს, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიდგომა იყო "ხალხში შიშის დათესვა." ის აღწერს, რომ გადაწყვეტილებების მიღების ჯაჭვი იწყებოდა შინაგან საქმეთა მინისტრიდან და მთავრდებოდა სპეცრაზმის მეთაურ ზვიად ხარაზიშვილამდე ("ხარება"). ირაკლიმ დატოვა სამსახური პროტესტების მეხუთე დღეს, მას შემდეგ რაც ნახა ზვიადის ცემის კადრები. ის ამბობს: "ეს იყო სიბინძურე. ასეთი რამე ხდება მოსკოვში, ბელარუსში და გროზნოში. ასე ხდება ავტორიტარულ, დიქტატორულ ქვეყნებში."
საქართველოს მთავრობა უარყოფს ბრალდებებს და აცხადებს, რომ მოქმედებდა "კანონის და კონსტიტუციის ფარგლებში." თუმცა, პროტესტების მონაწილეები და უფლებადამცველები აცხადებენ, რომ განსხვავებული აზრის ჩახშობა ინტენსიური ხდება. პროდასავლური ოპოზიციის ლიდერები და აქტივისტები დაპატიმრებულნი არიან, ხოლო არასამთავრობო ორგანიზაციები ახალი კანონმდებლობის სამიზნე გახდნენ.
დასკვნა
საქართველოში მიმდინარე მოვლენები მიუთითებს ხელისუფლების მხრიდან პროტესტის მონაწილეების მიმართ გადამეტებული ძალის გამოყენებაზე, მათ შორის ქიმიური გამღიზიანებლების გამოყენებაზე, და პოლიტიკური ოპონენტების დევნაზე. საერთაშორისო საზოგადოება, მათ შორის გაერო და ევროპული პარლამენტი, გამოხატავს შეშფოთებას და მოუწოდებს გამოძიების ჩატარებას და პასუხისმგებლობის დაკისრებას. ქვეყანა დგას რუსული გავლენის გაძლიერებისა და ავტორიტარული მმართველობისკენ გადახვევის რისკის წინაშე.
Chat with this Video
AI-PoweredLoad the transcript when you're ready to chat so the initial page stays lighter.