Virus Nipah nguy hiểm như thế nào? | VTV24

Virus NIPA: Cập nhật tình hình dịch bệnh và khuyến cáo từ các chuyên gia

Key Concepts:

• Virus NIPA (NIPA virus): Loại virus lây truyền từ động vật sang người, gây bệnh hô hấp và thần kinh nghiêm trọng.
• Vật chủ tự nhiên: Rơi ăn quả (fruit bats) là vật chủ tự nhiên của virus NIPA.
• Đường lây truyền: Lây từ động vật (rơi, lợn) sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, mô hoặc tiêu thụ thực phẩm bị nhiễm bẩn. Có thể lây từ người sang người qua dịch tiết hô hấp.
• Tỷ lệ tử vong: Cao, từ 40-75%.
• Hệ số lây nhiễm (R0): 0.48 (thấp hơn nhiều so với Covid-19).
• Biện pháp phòng ngừa: Giám sát dịch bệnh, vệ sinh thực phẩm, tránh tiếp xúc với động vật nghi nhiễm, cách ly và điều trị hỗ trợ.

1. Tình hình dịch bệnh và phản ứng của các quốc gia

Trong bối cảnh ổ dịch virus NIPA xuất hiện tại một bang của Ấn Độ, nhiều quốc gia châu Á đã tăng cường giám sát y tế và sàng lọc hành khách, tương tự như thời điểm dịch Covid-19.

• Thái Lan: Thủ tướng Anin Chanakun đã kích hoạt lại các biện pháp kiểm soát dịch bệnh từng được sử dụng trong thời kỳ Covid-19. Virus NIPA đã được phát hiện ở loài rơi ăn quả tại Thái Lan. Cơ quan y tế cảnh báo trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị tổn thương nhất, có thể gây viêm phổi nặng, phiêm não, chậm phát triển, khó khăn trong học tập và động kinh. Thái Lan đã cấm chăn nuôi lợn ở những khu vực phát hiện virus NIPA ở loài rơi để ngăn chặn lây truyền. Đến nay, Thái Lan chưa ghi nhận ca mắc ở người, và đã sàng lọc khoảng 1700 người đến từ Bangladesh và Ấn Độ, tất cả đều âm tính.
• Bangladesh & Ấn Độ: Các ca tử vong do virus NIPA đã được ghi nhận tại các bang Kerala (Ấn Độ) và Iswadi (Bangladesh). Nguồn lây nhiễm thường liên quan đến trái cây bị rơi ăn dở. Các gia đình bị ảnh hưởng đã mất người thân do bệnh tiến triển nhanh chóng.
• Việt Nam: Đại diện Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế nhận định nguy cơ xâm nhập virus NIPA là có, nhưng khả năng lây lan rộng là thấp. Nếu có ca bệnh, khả năng cao chỉ là các ca lẻ tẻ. Bộ Y tế đã có văn bản chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu và sân bay.

2. Đặc điểm và mức độ nguy hiểm của virus NIPA

Virus NIPA là một loại virus lây truyền từ động vật sang người (zoonotic virus). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định rơi ăn quả là vật chủ tự nhiên của virus.

• Đường lây truyền: Virus lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với mô hoặc dịch tiết của rơi hoặc lợn nhiễm bệnh, hoặc thông qua thực phẩm bị nhiễm bẩn (ví dụ: trái cây bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của rơi). Virus cũng có thể lây trực tiếp từ người sang người qua dịch tiết hô hấp.
• Hệ số lây nhiễm (R0): Theo Viện John Hopkins, hệ số lây nhiễm của NIPA là 0.48, thấp hơn nhiều so với Covid-19 (2-4).
• Tỷ lệ tử vong: Tỷ lệ tử vong khi nhiễm virus NIPA có thể từ 40-75%, cao hơn nhiều so với Covid-19.
• Triệu chứng: Các triệu chứng có thể từ không có triệu chứng đến bệnh hô hấp cấp tính giống Covid-19, nhưng thường liên quan nhiều hơn đến thần kinh, thậm chí gây viêm não và tử vong. Virus cũng gây bệnh nặng ở động vật, đặc biệt là lợn, gây thiệt hại kinh tế cho người nông dân.
• Điều trị: Hiện chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật. Phương pháp điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ.

3. Các biện pháp phòng ngừa và khuyến cáo

Các chuyên gia y tế nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng ngừa và kiểm soát virus NIPA.

• Giám sát dịch bệnh: Tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng.
• Vệ sinh thực phẩm: Ăn chín, uống sôi, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Tránh ăn và uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn hoặc gặm nhấm. Không uống nước nhựa cây (như thốt nốt, dừa) sống hoặc chưa qua chế biến.
• Tránh tiếp xúc: Tránh tiếp xúc với động vật nghi nhiễm bệnh.
• Phát hiện sớm: Những người từ Ấn Độ trở về hoặc tiếp xúc với động vật nghi mang mầm bệnh có các dấu hiệu như sốt cao, viêm hô hấp hoặc viêm não cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, cách ly, điều trị và xét nghiệm.
• Thay đổi thói quen: Cần thay đổi nhận thức và thói quen sinh hoạt của cộng đồng, đặc biệt là việc ăn trái cây bị rơi dở, để bảo vệ bản thân khỏi mầm bệnh.

4. Bài học từ các ca bệnh thực tế

Các ca tử vong thương tâm tại Ấn Độ và Bangladesh cho thấy mức độ nguy hiểm của virus NIPA và tầm quan trọng của việc phòng ngừa. Việc ăn trái cây bị rơi ăn dở là một thói quen phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao. Các cơ quan chức năng đã khuyến cáo người dân không nên ăn trái cây bị rơi cắn và hướng dẫn người bán trái cây không bán các quả bị dập, nứt, vỡ hoặc có vết tích bất thường.

Kết luận:

Virus NIPA là một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan từ động vật sang người. Mặc dù hệ số lây nhiễm thấp hơn Covid-19, nhưng sự nguy hiểm của virus NIPA đòi hỏi các quốc gia phải tăng cường giám sát, phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh. Việc thay đổi thói quen sinh hoạt và nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe người dân.