Vasatlık: Hasbelkader Bir Yaşama Mahkum Olmak | Prof. Dr. Uğur Batı | TEDxOSTİMTech

Key Concepts

Vasatlık (Mediocrity), Ruh sağlığı (Mental Health), Üretim kaybı (Loss of Productivity), Verimlilik kaybı (Loss of Efficiency), Coğrafya (Geography), Kader (Destiny), Beyin göçü (Brain Drain), Musa yanılgısı (Moses Illusion), Siyaset (Politics), Sanat (Art), Kültür (Culture), Rolanti (Idling), Nöroplastisite (Neuroplasticity).

Ruh Sağlığı ve Vasatlık İlişkisi

Konuşmacı, vasatlık kavramının günümüzde bir felsefe ve olgu haline geldiğini belirtiyor. Özellikle içinde bulunduğumuz küresel sorunlar bağlamında, bir ülkenin veya bölgenin vasatlaştırılmasının, o bölge üzerinde kontrol sağlamanın bir yolu olduğunu savunuyor. Dünya genelinde ruh sağlığı sorunlarının yaygınlığına dikkat çekiyor ve bu durumun ekonomik etkilerini vurguluyor. Lancet dergisinin verilerine göre, dünya nüfusunun yaklaşık 1 milyarı ruh sağlığı problemi yaşıyor. 2010 yılında ruh sağlığı kaynaklı üretim kaybının dünya ekonomisine etkisi 2,5 trilyon dolar iken, 2020'de bu rakam 5 trilyon doları aşmış ve 2030 projeksiyonunda 7 trilyon dolar olarak öngörülüyor. Konuşmacı, ruh sağlığının tüketici davranışları üzerinde manipülatif bir etkisi olabileceğini, ancak bu durumun kontrolsüz bir sürece evrilebileceğini ifade ediyor. Jose Saramago'nun "Kötü kader diye bir şey yoktur. 21. yüzyıl vardır ve bu yüzyıl bir kelebeği bile intihar ettirebilir" sözüyle, günümüz dünyasının bireyler üzerindeki olumsuz etkisine dikkat çekiyor.

Coğrafya ve Kader İlişkisi

İbn Haldun'a atfedilen "Coğrafya kaderdir" sözünü ele alarak, coğrafyanın değil, o coğrafyada yaşayan insanların o coğrafyanın kaderini belirlediğini savunuyor. Mezopotamya, Göbeklitepe medeniyeti ve Mutezile-Eşari tartışmaları gibi tarihi örneklerle, Ortadoğu coğrafyasının geçmişte medeniyetin önemli merkezlerinden biri olduğunu hatırlatıyor. Dolayısıyla, coğrafyanın kader değil, insanların coğrafyayı nasıl şekillendirdiğinin önemli olduğunu vurguluyor.

Vasatlık Kavramının Etimolojisi ve Toplumsal Anlamı

Vasat kelimesinin Arapça kökenli olduğunu ve "medyan", "orta" anlamına geldiğini belirtiyor. Vasatın aslında konforlu bir durum olduğunu, ancak her ülkenin kendine özgü bir vasata sahip olduğunu ifade ediyor. Japonya ve Kanada gibi ülkelerin vasatının teknoloji, demokrasi, özgürlük ve ekonomik refah ürettiğini, Türkiye gibi ülkelerin vasatının ise farklı olduğunu söylüyor. Önemli olanın vasatın kendisi değil, o vasatın nasıl teşkil edildiği ve inşa edildiği olduğunu vurguluyor.

Türkiye'nin Vasatı ve Beyin Göçü

Türkiye'nin vasatının 1 ile 10 arasında nerede olduğunun tartışılması gerektiğini söylüyor. Zülal gibi insanların ülkenin vasatını yükseltecek potansiyele sahip olduğunu belirtiyor. Türkiye'nin iki tür beyin göçü sorunu yaşadığını ifade ediyor: Birincisi, Zülal gibi yetenekli insanların yurt dışına gitmesi ve bu insanların gelişmiş ülkeler tarafından memnuniyetle karşılanması. İkincisi ise, insanların fiziksel olarak ülkede kalmasına rağmen beyinlerinin göç etmesi, yani ruh sağlıklarının bozulması ve motivasyonlarının düşmesi.

Vasatlığın Tehlikeleri ve Toplumsal Etkileri

Emmanuel Wallerstein ve Zigmund Bauman gibi sosyologların, vasatlığı bir ülkenin yıkılması için en tehlikeli olgu olarak gördüğünü belirtiyor. Daron Acemoğlu'nun Nobel Ekonomi Ödülü'nü kurumların gelişimi, itibarı ve verimliliği ile refah toplumu arasındaki ilişkiyi modelleyerek aldığını ve Acemoğlu'nun Türkiye'ye dair uyarılarının ana noktasının vasatlıktan uzaklaşma gerekliliği olduğunu ifade ediyor. Karar vericilerin ve yayınevlerinin her şeyin "anlaşılır" olmasını istemesi, televizyon programlarında felsefe, edebiyat ve sanat gibi konuların basitleştirilerek anlatılmaya çalışılması gibi durumların vasatlığı teşvik ettiğini savunuyor. Bu tür eleştirilerde bulunanların "elitist" veya "seçkinci" olarak nitelendirilmesinin, ilerlemeyi engellediğini belirtiyor. Vasat toplumların "rolantide" çalıştığını ve bu durumun toplumu öldürdüğünü, çünkü kullanılmayan beynin geri alındığını ifade ediyor.

Musa Yanılgısı ve Siyasetin Etkisi

Hz. Nuh'un gemisine her ırktan bir çift alması hikayesine atıfta bulunarak, insanların zihinlerinde mitlerle gerçekliği karıştırabildiğini ve bunun "Musa yanılgısı" olarak adlandırıldığını belirtiyor. Wolstein'ın "Bir ülkede siyaset sanat ve kültürden daha fazla konuşuluyorsa, o 3. sınıf bir ülkedir" sözünü hatırlatarak, siyasetin her şeyi içine alıp erittiğini ve bu nedenle sanat, edebiyat ve bilim gibi konuların daha fazla konuşulması gerektiğini savunuyor. Siyasetin toplumun temel değerlerinin önüne geçmemesi gerektiğini, aksi takdirde durumun kötüye gideceğini vurguluyor.

Sentez/Sonuç

Konuşmacı, vasatlığın bireysel ve toplumsal düzeyde pek çok olumsuz sonucu olduğunu savunuyor. Ruh sağlığı sorunlarının yaygınlaşması, beyin göçü, üretkenliğin azalması ve toplumsal ilerlemenin engellenmesi gibi sorunların vasatlıkla ilişkili olduğunu belirtiyor. Türkiye'nin vasatını yükseltmek için yetenekli insanların desteklenmesi, sanat, edebiyat ve bilim gibi konulara daha fazla önem verilmesi ve siyasetin toplumun temel değerlerinin önüne geçmesinin engellenmesi gerektiğini vurguluyor.