Unknown Title

Sự Trỗi Dậy của Sùng Bái Cá Nhân trong Chính Trị Hiện Đại

Key Concepts: Sùng bái cá nhân, truyền thông tự do, truyền thông nhà nước, chính trị trình diễn, tính bền bỉ, yếu tố tương đồng tôn giáo, Donald Trump, Tập Cận Bình, mạng xã hội, kiểm duyệt, Đảng 50 xu.

I. Giới thiệu: Sự hồi sinh của một hiện tượng cổ điển

Sùng bái cá nhân, vốn là đặc trưng của các chế độ độc tài thế kỷ 20 (ví dụ: Hitler, Stalin, Mao Trạch Đông), tưởng chừng đã lỗi thời trong kỷ nguyên dân chủ hóa và truyền thông tự do. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn, xã hội phân cực và cạnh tranh địa chính trị gia tăng, nhu cầu tìm kiếm điểm tựa tâm lý mạnh mẽ đã thúc đẩy sự hồi sinh của hiện tượng này, đặc biệt nhờ vào sức mạnh của công nghệ truyền thông hiện đại và mạng xã hội. Các nhà lãnh đạo trở thành trung tâm của sự chú ý liên tục, vừa là đại diện, biểu tượng, vừa là thương hiệu chính trị mạnh mẽ với cộng đồng người hâm mộ trung thành. Sự ủng hộ không còn dựa trên chính sách hay thành tích mà mang màu sắc nghi lễ, tôn vinh biểu tượng và cảm giác thuộc về. Tác giả Hoàng and History tiếp cận hiện tượng này như một cấu trúc có thể đo đếm và giải mã, phân tích hai trường hợp đối lập: Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình.

II. Giải mã các yếu tố hình ảnh của Sùng Bái Cá Nhân

Để phân biệt sùng bái cá nhân với sự nổi tiếng thông thường, dựa trên nghiên cứu của một nghiên cứu sinh tại Đại học Victoria of Wellington, có ba yếu tố cốt lõi:

1. Sự tôn vinh biểu tượng lan rộng: Sự tôn vinh nhà lãnh đạo phải lan tỏa từ các nguồn chính thức (nhà nước, chính phủ) đến các nguồn không chính thức (quần chúng, cư dân mạng), bao gồm cả hành vi xu nịnh của quan chức và người ủng hộ.
2. Tính bền bỉ: Sự ủng hộ không phụ thuộc vào thành công chính trị, thậm chí củng cố lòng trung thành khi đối mặt với thông tin tiêu cực, coi đó là tấn công từ đối thủ.
3. Các yếu tố tương đồng tôn giáo: Cách nhà lãnh đạo được miêu tả như vị thánh, vị cứu tinh, và cách người ủng hộ tham gia vào các nghi lễ tương tự như hành hương.

Để được coi là sùng bái cá nhân hoàn chỉnh, cả hai chiều không gian – biểu đạt (miêu tả trên truyền thông) và thực hành xã hội (hành vi của người ủng hộ) – phải tồn tại đồng thời.

III. Sự Sùng Bái Cá Nhân của Donald Trump tại Mỹ

Truyền thông Hoa Kỳ là mô hình truyền thông tự do, nơi các tờ báo độc lập tập trung vào chuyên môn báo chí. Hệ thống này phát triển mạnh mẽ nhờ:

• Môi trường truyền thông định hướng thị trường: Ưu tiên các giá trị tin tức như sự kiện nổi tiếng, tính tiêu cực và yếu tố giải trí để tăng tỉ lệ đăng ký thuê bao.
• Vai trò "quyền lực thứ tư": Truyền thông tự coi mình là cơ quan giám sát quyền lực chính trị, buộc người nắm quyền phải giải trình.

Sự bùng nổ của truyền thông điện tử và mạng xã hội, đặc biệt là tính trực quan của truyền hình và khả năng tương tác trực tiếp của mạng xã hội, đã thúc đẩy sự "ngôi sao hóa" chính trị, tạo điều kiện cho Donald Trump vận dụng xuất sắc các thủ thuật truyền thông và chính trị.

• Sự tôn vinh biểu tượng lan rộng: Trump tích cực tôn vinh mình trên mạng xã hội (ví dụ: ảnh Photoshop khuôn mặt trên thân hình võ sĩ Rocky Balboa, meme trên internet). Sự xu nịnh còn đến từ các quan chức cấp cao (ví dụ: Rick Perry gọi Trump là "người được chọn", Mike Pence ca ngợi Trump 14 lần trong 3 phút).
• Tính bền bỉ: Người ủng hộ Trump sẵn sàng bỏ qua các bê bối và thất bại chính trị, đỉnh điểm là cuộc tấn công vào Điện Capitol ngày 6/1/2021.
• Các yếu tố tương đồng tôn giáo: Trump được miêu tả như vị cứu thế, các cuộc meeting mang đặc điểm của nghi lễ tôn giáo, tạo cảm giác thuộc về cộng đồng tín đồ.

Nghiên cứu của Co Smith and Moren (2024) cho thấy những người ủng hộ trung thành nhất của Trump có xu hướng khao khát một nhà lãnh đạo quyết đoán, yêu cầu trung thành tuyệt đối.

IV. Sự Sùng Bái Cá Nhân của Tập Cận Bình tại Trung Quốc

Truyền thông Trung Quốc là cơ quan ngôn luận của chính phủ, đóng vai trò như công cụ quản lý nhà nước và triển khai quyền lực mềm. Internet phát triển mạnh mẽ, nhưng bị kiểm soát chặt chẽ bởi chính phủ, với mạng xã hội nội địa (Douyin, Weibo, WeChat) thay thế các nền tảng quốc tế.

• Kiểm duyệt: Chính phủ can thiệp vào các điểm nóng tranh cãi trên mạng, ngăn chặn các bình luận có thể gây bất ổn.
• Đảng 50 xu: Lực lượng được thuê để đăng tải nội dung ủng hộ chính quyền hoặc gây nhiễu thông tin.

Bài học từ Cách mạng Văn hóa (sùng bái Mao Trạch Đông dẫn đến hàng triệu người chết và thảm họa văn hóa) khiến Trung Quốc cẩn trọng hơn. Tuy nhiên, sự thiếu hụt cơ chế phân tách quyền lực giữa Đảng Cộng sản và các thể chế nhà nước tạo ra hoài nghi về tính chính danh của hệ thống quản trị. Do đó, Trung Quốc khôi phục các giá trị truyền thống (Nho giáo) và tái vận hành các hình thái quyền lực dựa trên uy tín cá nhân.

• Sự tôn vinh biểu tượng lan rộng: Các bài hát đỏ (ví dụ: "Tập đại đại yêu bạn ma"), thơ ca, khẩu hiệu (ví dụ: "Chủ tịch Tập muôn năm").
• Tính bền bỉ: Sự ủng hộ Tập Cận Bình gắn liền với chiến dịch chống tham nhũng và kỳ vọng về sự ổn định.
• Các yếu tố tương đồng tôn giáo: Tập Cận Bình được xây dựng như một hình mẫu phụ huynh theo tư tưởng Nho giáo, đại diện cho sự ổn định và công lý.

V. So sánh và Đối chiếu: Hai Lãnh Đạo, Hai Hệ Thống, Hai Hình Thức Sùng Bái

Sự sùng bái Trump chủ yếu được thúc đẩy từ dưới lên, bởi logic truyền thông thương mại và nhu cầu tâm lý cá nhân. Ngược lại, sự sùng bái Tập Cận Bình là sự kết hợp giữa chiến lược từ trên xuống của nhà nước và phản ứng từ dưới lên của xã hội.

• Vai trò của truyền thông: Ở Mỹ, truyền thông tự do vô tình khuếch đại sự sùng bái Trump. Ở Trung Quốc, truyền thông nhà nước kiểm soát chặt chẽ, trong khi sự sùng bái tự phát lại phát triển trên mạng xã hội.
• Hình ảnh lãnh đạo: Trump là đấng cứu thế nổi loạn, thách thức hệ thống. Tập Cận Bình là hình mẫu phụ huynh Nho giáo, đại diện cho sự ổn định và công lý.
• Bản chất của sự trung thành: Lòng trung thành với Trump là cam kết vô điều kiện dựa trên bản sắc cá nhân. Lòng trung thành với Tập Cận Bình mang tính giao dịch, đổi lấy sự ổn định và công lý xã hội.

VI. Kết luận: Sùng Bái Cá Nhân trong Kỷ Nguyên Số

Sùng bái cá nhân không phải là một khái niệm đơn nhất mà phụ thuộc vào hệ thống chính trị, môi trường truyền thông và động lực tâm lý xã hội. Sự trỗi dậy của sùng bái cá nhân trong kỷ nguyên số là một hiện tượng năng động và có khả năng thích ứng, phản ánh sự phức tạp của chính trị hiện đại và sức mạnh của truyền thông kỹ thuật số. Nó không phải là di vật của quá khứ mà là một đặc điểm của chính trị hiện đại, được định hình bởi cấu trúc truyền thông độc đáo của mỗi xã hội.