Ứng xử với rác thế nào khi phân loại rác tại nguồn còn nhiều bất cập? | VTV24

Key Concepts:

• Chất thải rắn sinh hoạt (Solid Waste): Rác thải từ hộ gia đình, sinh hoạt.
• Mô hình tuần hoàn (Circular Economy Model): Mô hình kinh tế mà rác thải được tái chế, tái sử dụng để giảm thiểu tác động môi trường.
• Phân loại rác tại nguồn (Waste Sorting at Source): Phân loại rác thải ngay tại nơi phát sinh (hộ gia đình, cơ quan,...) thành các loại khác nhau.
• Tái chế (Recycling): Chế biến rác thải thành nguyên liệu hoặc sản phẩm mới.
• Hạ tầng thu gom (Waste Collection Infrastructure): Hệ thống cơ sở vật chất, phương tiện để thu gom rác thải.
• Công nghiệp tái chế (Recycling Industry): Ngành công nghiệp chuyên tái chế rác thải.
• Vỏ hộp sữa (Used Beverage Cartons): Vỏ hộp giấy đựng đồ uống.

1. Thực trạng và thách thức xử lý rác thải sinh hoạt tại Việt Nam

• Tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước: > 67.000 tấn/ngày (24,5 triệu tấn/năm).
• Tỷ lệ rác thải được xử lý bằng phương pháp tái chế, khí hóa, làm viên nén nhiên liệu: 35%.
• Tỷ lệ rác thải xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp: 65%, gây nguy hại tới môi trường, đặc biệt là nguồn nước.
• Mô hình tuần hoàn trong xử lý rác thải gặp nhiều khó khăn.
• Quy định về phân loại rác tại nguồn có hiệu lực từ đầu năm nhưng thực thi còn nhiều bất cập.
• Rác thải rắn sinh hoạt được chia làm 3 nhóm:
  • Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế.
  • Chất thải thực phẩm.
  • Chất thải rắn sinh hoạt khác.
• Người dân chưa thực hiện phân loại rác, đổ chung vào một túi. Theo chia sẻ của bà Tuyết, người thu gom rác phải tự phân loại từng túi rác, tốn khoảng 20 phút mỗi lần.
• Khó khăn trong việc đặt 3 thùng rác khác nhau để phân loại rác ở các khu đô thị do diện tích nhà ở nhỏ hẹp.
• Các khu dân cư tập thể, nhà trọ cho thuê thường đổ chung rác vào một thùng, gây khó khăn cho người thu gom.
• Hệ thống hạ tầng và phương tiện thu gom chưa được đầu tư đồng bộ, phần lớn vẫn là xe tự chế, chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
• Theo khảo sát từ tổ chức hành động vì môi trường và phát triển, rác thải vô cơ (nilon, nhựa) chiếm 30% tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt tại TP.HCM.
• Mức độ quan tâm về phân loại rác của giới trẻ (15-24 tuổi) còn thấp, theo báo cáo TGM Research.

2. Tiềm năng và cơ hội từ ngành công nghiệp tái chế

• Báo cáo của IFC và Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam lãng phí gần 3 tỷ đô la Mỹ mỗi năm vì không tái chế hết rác thải nhựa từ sinh hoạt.
• Thúc đẩy ngành công nghiệp tái chế mang lại giá trị kinh tế và là mắt xích quan trọng trong mô hình tuần hoàn.
• Công ty giấy Đồng Tiến sản xuất giấy bao bì và giấy vệ sinh 100% từ nguyên liệu tái chế.
• Công ty hợp tác với Tetra Pak để tái chế hoàn toàn vỏ hộp giấy đựng đồ uống, công suất > 22.000 tấn/năm.
• Số lượng vỏ giấy thu gom còn thấp (10% công suất) do hệ thống thu gom còn nhiều khó khăn. Vỏ hộp giấy không được phân loại tại nguồn gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến chất lượng sợi giấy.
• Thống kê của Hiệp hội giấy và bột giấy Việt Nam: Năm 2024, Việt Nam tiêu thụ hơn 6,9 triệu tấn giấy các loại, riêng vỏ hộp giấy đựng đồ uống gần 200.000 tấn/năm.
• Giấy bao bì sản xuất tại Việt Nam sử dụng gần 100% nguyên liệu tái chế, nhu cầu tăng trưởng mạnh.
• Thị trường tiêu dùng mới mở ra từ các sản phẩm tái chế:
  • 35 vỏ hộp sữa -> 1 móc áo (17.000đ).
  • 50 vỏ hộp sữa -> 1 triệu cây bút (40.000đ).
  • 74 vỏ hộp sữa -> 1 lọ hoa (75.000 - 150.000đ).

3. Giải pháp và kiến nghị để thúc đẩy mô hình tuần hoàn

• Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam) nhấn mạnh sự đồng hành của nhiều bên để thúc đẩy mô hình tuần hoàn. "Chúng tôi tin rằng 1 + 1 lớn hơn 2. Vì vậy khi các doanh nghiệp cùng nhau giải quyết vấn đề sẽ hiệu quả hơn tự thực hiện đơn lẻ."
• Ba trụ cột để xây dựng mô hình tuần hoàn trong xử lý rác thải rắn sinh hoạt:
  • Cải thiện hạ tầng thu gom.
  • Ứng dụng công nghệ thúc đẩy công nghiệp tái chế.
  • Nâng cao nhận thức về phân loại rác và bảo vệ môi trường cho người dân.
• Mô hình cần sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, mỗi mắt xích trong chuỗi giá trị đều được hưởng lợi để đảm bảo vận hành bền vững.

4. Lời kêu gọi hành động

• Dòng chữ "Tái chế tôi" trên các sản phẩm tiêu dùng là lời kêu gọi nâng cao nhận thức về tái chế rác thải và bảo vệ môi trường.
• Thay đổi cách ứng xử với rác: sử dụng đúng cách, bỏ rác đúng nơi để rác thải có vòng đời mới, tạo ra giá trị mới. "Đôi khi một hành động nhỏ nhưng mà ý nghĩa thì lại rất lớn."

Conclusion:

Video nêu bật thực trạng đáng báo động về lượng rác thải sinh hoạt lớn và phương pháp xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp, gây hại môi trường. Đồng thời nhấn mạnh tiềm năng to lớn của ngành công nghiệp tái chế trong việc giảm thiểu ô nhiễm, tạo ra giá trị kinh tế và xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ từ chính phủ, doanh nghiệp, người dân trong việc xây dựng hạ tầng thu gom, thúc đẩy công nghệ tái chế và nâng cao ý thức cộng đồng về phân loại rác và tái chế.