Tổng Thống Donald Trump đã đặt dấu chấm hết cho Toàn Cầu Hóa? | Victor Pham | Thế giới

Key Concepts

• Thuế đối ứng (Reciprocal Tax)
• Toàn cầu hóa (Globalization)
• Lợi thế so sánh (Comparative Advantage)
• Hệ thống Bretton Woods
• Petrodollar
• Mô hình G2 (Mỹ - Trung Quốc)
• Tái công nghiệp hóa (Reindustrialization)
• Chủ nghĩa dân túy (Populism)
• Thặng dư/Thâm hụt thương mại (Trade Surplus/Deficit)
• Bản vị vàng (Gold Standard)
• Tiền tệ tín dụng (Credit Currency)

1. Bối Cảnh Thuế Đối Ứng của Tổng Thống Trump (Ngày mùng X tháng 4 năm 2025)

• Tổng thống Trump công bố sắc lệnh áp thuế đối ứng lên 180 nền kinh tế.
• Tác động: Gây hoảng loạn và tác động tiêu cực do cầu không co giãn.
• Phân bổ gánh nặng thuế: 30% do doanh nghiệp nước ngoài, 70% do người tiêu dùng Mỹ.
• Thực chất: Đánh thuế tiêu dùng gián tiếp.
• Lý do: Dưới góc độ kinh tế chính trị chiến lược phản toàn cầu hóa.

2. Toàn Cầu Hóa và Ba Đế Quốc "Mặt Trời Không Bao Giờ Lặn"

• Toàn cầu hóa là con dao hai lưỡi, cần chấm dứt "cuộc chơi đốt tiền".
• Ba làn sóng toàn cầu hóa trong lịch sử, tương ứng với ba đế quốc lớn.

2.1. Làn Sóng Toàn Cầu Hóa Thứ Nhất (Thế Kỷ 16): Đế Chế Tây Ban Nha

• Khởi đầu: Các chuyến hải trình, Columbus khám phá châu Mỹ.
• Tây Ban Nha cướp bóc của cải, phá hủy nền văn minh Aztec, diệt chủng ở châu Mỹ.
• Phát hiện mỏ bạc lớn nhất thế giới ở Peru (1545), thay đổi lịch sử.
• Bạc Peru chất lượng cao, số lượng lớn giúp Tây Ban Nha giàu có nhất châu Âu.
• Sự giàu có tập trung vào hoàng gia, quý tộc, nhập khẩu hàng hóa xa xỉ (lane Anh, rượu vang Pháp, đồ sứ Trung Quốc).
• Tây Ban Nha chuyển từ thặng dư sang thâm hụt thương mại.
• Đồng đô la bạc Tây Ban Nha thúc đẩy thương mại quốc tế, mở ra làn sóng toàn cầu hóa đầu tiên.
• Đơn đặt hàng lớn thúc đẩy thủ công mỹ nghệ ở Anh, Hà Lan.
• Tây Ban Nha xây dựng hạm đội hùng mạnh, truyền bá Công giáo.
• Tai họa: Quý tộc Tây Ban Nha mất tinh thần phiêu lưu, từ chối sản xuất, tiêu xài hoang phí, giá cả tăng vọt.
• Chiến tranh liên miên, nợ nần chồng chất.
• Chiến tranh Anh-Tây Ban Nha, hạm đội bất khả chiến bại bị tiêu diệt.
• Chiến tranh 30 năm, triều đại Habsburg thất bại, Hà Lan độc lập.
• Kết thúc đế chế Tây Ban Nha.

2.2. Làn Sóng Toàn Cầu Hóa Thứ Hai (Thế Kỷ 19): Đế Chế Anh

• Anh và Hà Lan cạnh tranh, Anh chiến thắng nhờ lợi thế địa lý.
• Giữa thế kỷ 19, Anh trở thành "công xưởng của thế giới" (40% sản lượng công nghiệp thế giới).
• Thúc đẩy thương mại tự do, thiết lập hệ thống bản vị vàng quốc tế.
• Lý do thúc đẩy bản vị vàng: Anh kiểm soát mỏ vàng ở Nam Phi (nửa trữ lượng thế giới).
• Anh có quyền đúc tiền, thao túng thương mại, đồng bảng Anh neo theo vàng.
• Chiến tranh Power để ngăn cấm các nước khác tiếp cận mỏ vàng Nam Phi.
• Hệ lụy: Thượng lưu Anh sống an nhàn, sinh viên bỏ kỹ thuật học văn chương, Anh chuyển từ sản xuất sang tiêu dùng.
• Ngành sản xuất suy yếu, đơn hàng chuyển sang Mỹ, Đức.
• Đầu thế kỷ 20, Mỹ và Đức vượt Anh về sản lượng công nghiệp.
• Anh khó duy trì lợi thế quân sự, liên minh với Pháp.
• Chiến tranh thế giới I và II đánh dấu sự suy tàn của đế quốc Anh.

2.3. Làn Sóng Toàn Cầu Hóa Thứ Ba (Thế Kỷ 20-21): Đế Chế Mỹ

• Năm 1944, Mỹ thiết lập hệ thống Bretton Woods, neo đô la vào vàng.
• Mỹ không kiểm soát sản xuất vàng, phát hành đô la bị giới hạn.
• Năm 1971, Nixon từ bỏ hệ thống Bretton Woods, đô la gắn với dầu mỏ (Petrodollar).
• Mỹ can thiệp sâu vào Trung Đông để kiểm soát các nước sản xuất dầu.
• Cuối thập niên 1970, Trung Quốc cải cách mở cửa, trở thành "công xưởng của thế giới".
• Hình thành mô hình G2 (Mỹ - Trung Quốc): Mỹ thâm hụt thương mại, Trung Quốc kiềm chế lạm phát.
• Mô hình "Trung Quốc sản xuất, Mỹ tiêu dùng".
• Lợi ích: Công ty xuất khẩu Trung Quốc, tập đoàn đa quốc gia Mỹ hưởng lợi.
• Hệ lụy: Công nhân Mỹ bị bỏ lại phía sau, sản xuất chuyển sang Đông Á, Đông Nam Á.
• Năng lực đóng tàu của Trung Quốc gấp hàng trăm lần Mỹ.
• Xưởng đóng tàu Newport (Mỹ) thiếu công nhân lành nghề.

3. Trump và Sự Kết Thúc của Toàn Cầu Hóa

• Khoảng cách công nghiệp: Mỹ hy vọng dựa vào công nghệ cao nhưng khó khăn.
• Cuộc cách mạng AI: Mỹ khởi xướng, Trung Quốc bắt kịp bằng cải tiến thuật toán.
• Ví dụ: TikTok đạt 100 triệu người dùng nhanh chóng nhờ chi phí thấp, hiệu suất cao, mã nguồn mở.
• TikTok phá vỡ thế độc quyền công nghệ phương Tây, thúc đẩy bình đẳng công nghệ.
• Trung Quốc dẫn đầu về số lượng bằng sáng chế AI.
• Đổi mới khoa học cần không gian ứng dụng công nghiệp rộng lớn.
• Toàn cầu hóa và hệ thống đô la vừa là công cụ kiếm tiền vừa là cái giá của sự chia rẽ xã hội.
• Trump cố gắng định hình lại thương mại toàn cầu, tái công nghiệp hóa, thay đổi số phận người lao động Mỹ.
• Loại bỏ mô hình kinh tế dựa quá nhiều vào tài chính.

4. Cái Giá của Quốc Gia Phát Hành Tiền Tệ

• Ưu điểm: Chi phí tài chính thấp, áp đặt lệnh trừng phạt.
• Nhược điểm:
  • Thâm hụt thương mại khổng lồ để cung cấp thanh khoản.
  • Ngành sản xuất trong nước suy yếu, phụ thuộc hàng hóa nước ngoài.
  • Vay nợ (chính phủ, người dân) để duy trì sức mua.
  • Gánh trách nhiệm duy trì trật tự thế giới, sa vào chiến tranh.

5. So Sánh Các Làn Sóng Toàn Cầu Hóa

• Làn sóng 1 (Tây Ban Nha):
  • Bá chủ nhờ bạc.
  • Thâm hụt thương mại gia tăng, trung tâm sản xuất chuyển sang Anh.
  • Thời gian: 40 năm (1545-1585).
• Làn sóng 2 (Anh):
  • Bá chủ nhờ vàng.
  • Giàu có từ thuộc địa, vị thế công xưởng nhường cho Mỹ.
  • Thời gian: 40 năm (1871-1914).
• Làn sóng 3 (Mỹ):
  • Bá chủ nhờ dầu mỏ.
  • Thâm hụt thương mại gia tăng, Trung Quốc thay thế là công xưởng.
  • Thời gian: 40 năm (1980-2024).

6. Tại Sao Làn Sóng Toàn Cầu Hóa Thứ Ba Kết Thúc?

• Không có đồng tiền nào thay thế đô la Mỹ một cách bền vững.
• Hệ thống tài chính toàn cầu phụ thuộc vào thâm hụt thương mại và khả năng phát hành tiền của Mỹ.
• Ví dụ: Nếu Trung Quốc muốn nhân dân tệ thành đồng tiền thế giới, phải chuyển từ sản xuất sang tiêu dùng, gây mất cân đối sản xuất.
• Bản vị vàng gây giảm phát do hạn chế sản lượng vàng.
• Hầu hết các quốc gia vẫn dùng đô la để thanh toán thương mại.

7. Chính Sách Mới của Trump

• Ba điểm chính:
  • Làm sạch nội bộ ("Drain the Swamp").
  • Liên kết đối tác để đối trọng Trung Quốc.
  • Dùng thuế quan thay thế thuế tiêu dùng, khuyến khích sản xuất quay lại Mỹ.
• Chỉ số cốt lõi: Tỷ lệ nợ công của Mỹ có giảm không? Mỹ có vượt qua suy thoái không?

8. Phản Ứng của Các Nước

• Mỹ mong muốn các nước chủ động gánh chịu tổn thất để duy trì lợi thế cạnh tranh, tăng thu ngân sách từ thuế quan.
• Trung Quốc trả đũa thuế tương xứng, không để Mỹ độc chiếm nguồn thu từ thuế quan.

9. Tác Động Đến Việt Nam

• Việt Nam là nước đang phát triển, kinh tế hướng tới xuất khẩu.
• Năm 2024, xuất khẩu sang Mỹ đạt 142 tỷ đô la Mỹ (30% GDP), thặng dư thương mại 123 tỷ đô la Mỹ.
• Nếu thuế 46% của Mỹ được áp dụng, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu điện tử giảm một nửa (15-20%).
• Chi phí ngành may mặc, đồ gỗ tăng gấp ba.
• Ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng, rủi ro dịch chuyển chuỗi cung ứng.
• Chính sách thuế quan của Việt Nam là chiến lược sinh tồn trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

10. Kết Luận

Kỷ nguyên toàn cầu hóa đã kết thúc, hệ thống này khó duy trì lâu dài. Thâm hụt thương mại gây suy yếu ngành công nghiệp, dẫn đến chủ nghĩa dân túy và xung đột quân sự. Chính sách của Trump là nỗ lực tự cứu lấy nước Mỹ, tái công nghiệp hóa và thay đổi số phận người lao động. Thành công phụ thuộc vào việc tăng doanh thu và giảm chi tiêu.