TIÊU ĐIỂM: Rác - Từ phân loại đến vòng đời mới | VTV24

Phân Loại Rác Tại Nguồn: Thực Trạng và Thách Thức tại Việt Nam

Key Concepts:

• Phân loại rác tại nguồn: Việc phân chia rác thải sinh hoạt thành các nhóm khác nhau (hữu cơ, tái chế, còn lại) ngay tại nơi phát sinh (hộ gia đình, tổ chức).
• Rác hữu cơ: Loại rác dễ phân hủy như thức ăn thừa, rau củ quả, lá cây.
• Rác tái chế: Loại rác có thể tái sử dụng hoặc tái chế như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh.
• RDF (Refuse Derived Fuel): Nhiên liệu thay thế được sản xuất từ rác thải, dùng trong các ngành công nghiệp như xi măng và sản xuất hơi.
• Chôn lấp: Phương pháp xử lý rác thải bằng cách chôn xuống đất.
• Đốt rác: Phương pháp xử lý rác thải bằng cách đốt ở nhiệt độ cao.

1. Tổng Quan về Tình Hình Rác Thải tại Việt Nam

Mỗi năm, Việt Nam phát sinh hơn 25 triệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó rác nhựa chiếm tỷ lệ đáng kể. Tuy nhiên, tỷ lệ tái chế rác nhựa còn rất thấp. Luật Bảo vệ Môi trường (có hiệu lực từ 01/05/2025) quy định phân loại rác tại nguồn là trách nhiệm bắt buộc của mọi tổ chức, hộ gia đình và cá nhân, thay vì chỉ là khuyến khích như trước đây. Rác thải sinh hoạt sẽ được phân loại thành ba nhóm: rác hữu cơ dễ phân hủy, rác có khả năng tái sử dụng/tái chế, và phần còn lại (rác khó tái chế).

2. Quy Định và Thực Tế Triển Khai

Mặc dù quy định đã có, việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa được thực hiện rộng rãi và hiệu quả. Tại nhiều đô thị lớn, người dân đã bắt đầu hình thành thói quen phân loại rác, nhưng ở nhiều nơi, rác sau khi phân loại vẫn bị trộn lẫn, làm giảm hiệu quả của quá trình. Khoảng cách giữa quy định trên giấy và thực tế thu gom rác vẫn còn lớn.

3. Thực Tế Thu Gom Rác tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều hộ dân vẫn tập trung rác vào một túi duy nhất, và việc phân loại xử lý rác do các đơn vị thu gom thực hiện. Bà Tuyết, một người thu gom rác, cho biết việc phân loại thủ công mất khoảng 20 phút cho mỗi lần thu gom. Tình trạng thiếu thùng rác phân loại và tuyên truyền hạn chế cũng là một vấn đề. Nhiều hộ gia đình mới chỉ phân loại rác thành hai nhóm: rác thực phẩm và rác tái chế. Sau khi phân loại, rác vẫn được đổ chung lên cùng một xe thu gom, làm mất đi ý nghĩa của việc phân loại ban đầu.

4. Tình Hình tại Hà Nội

Tương tự, tại Hà Nội, số lượng khu dân cư triển khai phân loại rác tại nguồn còn hạn chế. Các đơn vị vệ sinh môi trường chủ yếu mới dừng lại ở việc nhắc nhở, chưa áp dụng biện pháp không thu gom đối với rác chưa phân loại.

5. Vai Trò của Chính Quyền Cơ Sở

Theo cơ quan quản lý, vai trò của chính quyền cơ sở là đặc biệt quan trọng trong việc triển khai phân loại rác tại nguồn, từ việc xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện đồng bộ trên địa bàn. Ủy ban nhân dân cấp phường, cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch và phương án triển khai.

6. Quyết Định Số 87 của Hà Nội và Các Biện Pháp Xử Lý

Quyết định số 87 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội về quản lý chất thải rắn đã chính thức có hiệu lực, quy định việc phân loại rác là trách nhiệm bắt buộc. Việc không phân loại rác hoặc bỏ rác không đúng quy định có thể bị xử phạt, thậm chí bị từ chối thu gom.

7. Ý Kiến của Người Dân và Chuyên Gia

Người dân nhìn nhận quy định này là dễ thực hiện, chỉ cần phân loại rác vào các thùng khác nhau. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng cần có lộ trình, điều kiện kèm theo, và sự đồng bộ trong việc chuẩn bị (thùng rác, túi đựng rác, cơ sở thu gom). Quan trọng là sau khi phân loại, rác phải được xử lý đúng cách.

8. Thống Kê và Chi Phí Xử Lý Rác Thải

Mỗi ngày, Việt Nam phát sinh khoảng 70.000 tấn rác thải sinh hoạt. Hiện tại, khoảng 65-75% rác được xử lý bằng cách chôn lấp, 5-10% bằng đốt rác, và phần còn lại được biến thành phân hữu cơ hoặc tái chế. Điều này có nghĩa là phần lớn rác vẫn kết thúc vòng đời ở các bãi chôn lấp. Chi phí xử lý rác bằng chôn lấp hiện là hơn 120.000 đồng/tấn, với tổng chi phí vận hành hàng tỷ đồng mỗi ngày, chưa kể chi phí đất đai và tác động lâu dài.

9. Giải Pháp Xử Lý Rác tại Nhà Máy Xử Lý Rác Thanh Hóa

Một nhà máy xử lý rác tại Thanh Hóa có công suất xử lý 500 tấn rác/ngày, đang xử lý rác thải cho 10 phường xã. Nhà máy phân loại rác thành ba loại: vô cơ, hữu cơ và chất chơ. Rác hữu cơ được làm phân, rác vô cơ được sử dụng làm nguyên liệu đốt cho các nhà máy xi măng và lò hơi, và chất chơ được phân loại và xử lý thêm để sản xuất gạch block.

10. Tái Chế RDF và Giảm Thiểu Khai Thác Tài Nguyên

Nhà máy tái chế rác thải để sản xuất RDF (Refuse Derived Fuel), một nguyên liệu thay thế cho than nguyên khai trong các ngành công nghiệp. Việc sử dụng RDF giúp giảm thiểu tỷ lệ khai thác tài nguyên tự nhiên.

Kết Luận

Việc phân loại rác tại nguồn là một bước quan trọng để giải quyết vấn đề rác thải tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, người dân và các đơn vị xử lý rác, cùng với việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ xử lý rác hiện đại. Việc chuyển đổi rác thải thành tài nguyên thông qua các phương pháp như sản xuất RDF là một giải pháp tiềm năng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.