Tiêu điểm: Khi những dòng sông cạn nước | VTV24

Key Concepts

• Hạ thấp mực nước sông (River water level depletion): Hiện tượng mực nước sông giảm sâu liên tục qua các năm, vượt quá dự báo thủy văn thông thường.
• Trạm bơm dã chiến (Emergency/Mobile pumping stations): Các hệ thống bơm tạm thời được lắp đặt để thay thế trạm bơm chính khi mực nước sông xuống dưới cao trình thiết kế.
• Cao trình (Elevation/Level): Thông số kỹ thuật quan trọng xác định độ cao của máy bơm so với mực nước sông; nếu mực nước thấp hơn cao trình này, máy bơm không thể vận hành.
• An ninh nguồn nước (Water security): Khả năng đảm bảo cung cấp đủ nước cho sinh hoạt và sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
• Giải pháp bền vững (Sustainable solutions): Các dự án hạ tầng dài hạn (như hạ thấp cao trình trạm bơm, xây đập dâng) thay thế cho các biện pháp ứng phó tình thế.

---

1. Thực trạng cạn kiệt nguồn nước tại Phú Thọ

• Diễn biến: Mực nước sông Thao tại trạm Phú Thọ có xu hướng giảm liên tục trong 5 năm qua (ví dụ: từ 1126 cm năm 2022 xuống 1031 cm năm 2026).
• Hệ quả: 70-80% trạm bơm thủy lợi tại Phú Thọ không thể vận hành theo thiết kế. Các trạm bơm chính bị "treo" (giỏ hút cao hơn mặt nước sông), buộc phải sử dụng máy bơm dã chiến với hiệu suất thấp (chỉ đạt khoảng 45% công suất thiết kế).
• Tác động: Ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, tưới tiêu và đời sống người dân. Người dân phải phụ thuộc vào lịch bơm nước hạn chế, gây khó khăn cho chăn nuôi thủy sản và trồng trọt.

2. Thách thức kỹ thuật và vận hành

• Vấn đề cao trình: Các trạm bơm cũ được thiết kế với cao trình cố định. Khi mực nước sông tụt sâu (có nơi chênh lệch hơn 5m so với thiết kế), máy bơm không thể hút nước, gây hiện tượng xoáy, sinh nhiệt và hỏng hóc thiết bị.
• Chi phí: Việc vận hành máy bơm dã chiến tốn kém hơn, thời gian vận hành kéo dài nhưng lưu lượng nước không đảm bảo.
• Nhân sự và kinh phí: Mức phí vận hành trạm bơm không được điều chỉnh trong hơn 10 năm qua, tạo áp lực lớn lên công tác quản lý và duy trì nhân sự.

3. Case Study: Nhà máy nước sạch sông Đà

• Thực trạng: Cung cấp 1/3 lượng nước sinh hoạt cho Hà Nội. Mực nước sông giảm gần 4m trong 5 năm (từ 8,75m năm 2021 xuống 5m năm 2025).
• Giải pháp tình thế: Đã phải 3 lần triển khai lắp đặt bơm khẩn cấp. Tháng 1/2025, lắp thêm 11 trạm bơm khẩn cấp khi mực nước xuống mức 4,2m.
• Giải pháp bền vững: Đang xây dựng dự án giai đoạn 2 với công suất 600.000 m³/ngày đêm, đặt cửa lấy nước ở cao trình 2.8m – mức an toàn hơn để đảm bảo khả năng lấy nước trong mọi điều kiện thủy văn.

4. Các giải pháp và định hướng tương lai

• Hạ thấp cao trình: Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước tỉnh Phú Thọ kiến nghị hạ toàn bộ các trạm bơm ven sông xuống cao trình 0.0 để thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Quy hoạch hạ tầng: Đề xuất xây dựng các đập dâng trên sông Hồng để nâng mực nước sông.
• Thiết kế mới: Các dự án tương lai phải tính toán thông số vượt ra ngoài "liệt thủy văn thông thường" để đảm bảo tuổi thọ công trình lên đến hàng chục năm.

5. Kết luận

Sự cạn kiệt của các dòng sông không còn là vấn đề cục bộ mà là thách thức dài hạn do biến đổi khí hậu. Việc chuyển đổi từ các giải pháp ứng phó tình thế (bơm dã chiến) sang các giải pháp hạ tầng bền vững (hạ cao trình, xây đập dâng, quy hoạch dài hạn) là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo an ninh nguồn nước cho cả sản xuất và sinh hoạt. Như chia sẻ từ các chuyên gia, "khi dòng chảy thay đổi, cách chúng ta khai thác và sử dụng nguồn nước cũng buộc phải thay đổi".