Tiêu điểm: Digital Detox: Người trẻ ‘tháo chạy’ khỏi màn hình | VTV24

Key Concepts

• Nghiện mạng xã hội ở thanh thiếu niên: Tình trạng sử dụng mạng xã hội quá mức, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, hành vi và học tập.
• Thời lượng sử dụng thiết bị điện tử: Số giờ trung bình thanh thiếu niên Việt Nam dành cho điện thoại và mạng xã hội hàng ngày.
• Tác động tiêu cực của mạng xã hội: Cô lập, mất ngủ, lo âu, trầm cảm, giảm thị lực, ảnh hưởng đến giao tiếp xã hội.
• Giải pháp "Digital Detox" (Thải độc kỹ thuật số): Xu hướng giảm tải thông tin, lấy lại sự tập trung bằng cách tạm ngắt kết nối với thiết bị điện tử.
• Hoạt động thay thế: Tổ chức các hoạt động văn nghệ, xem phim, thể thao, đọc sách để thu hút thanh thiếu niên rời xa màn hình.
• Vai trò của phụ huynh và nhà trường: Cần sự đồng hành, lắng nghe và tạo môi trường hỗ trợ cho trẻ.

Tình trạng sử dụng mạng xã hội ở thanh thiếu niên Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ người dùng Internet và mạng xã hội cao trên thế giới. Theo báo cáo điều tra thường niên về thanh thiếu niên Việt Nam của Viện nghiên cứu thanh niên Trung ương đoàn, có gần 17% thanh niên sử dụng Internet và mạng xã hội từ 8 giờ mỗi ngày trở lên.

Nhiều bạn trẻ thừa nhận dành khoảng 9 đến 12 tiếng, thậm chí 12 đến 13 tiếng mỗi ngày cho các thiết bị điện thoại, chủ yếu cho mục đích giải trí (khoảng 5 đến 6 tiếng). Tình trạng này dẫn đến các vấn đề sức khỏe như nhức mắt, chóng mặt, giảm thị lực.

Theo khảo sát của UNICEF, 82% trẻ 12-13 tuổi và 93% trẻ 14-15 tuổi tại Việt Nam sử dụng Internet mỗi ngày với thời lượng trung bình từ 5 đến 7 giờ, trong khi các tổ chức y tế khuyến cáo chỉ nên dùng thiết bị điện tử tối đa 2 đến 3 giờ mỗi ngày.

Tác động tiêu cực của việc lạm dụng mạng xã hội

Việc sử dụng mạng xã hội quá nhiều gây ra những thay đổi trong hành vi và thói quen của người trẻ. Nhiều học sinh thừa nhận trò chuyện qua điện thoại dễ hơn nói chuyện với cha mẹ, và cảm thấy thích thú hơn khi liên lạc với bạn bè qua mạng xã hội do ít có bạn bè xung quanh.

Hậu quả của việc tiếp xúc quá lâu với mạng xã hội bao gồm:

• Cô lập xã hội: Tách biệt với các mối quan hệ bình thường ngoài xã hội.
• Rối loạn tâm lý: Trạng thái rút lui, từ chối giao tiếp, lo âu, thậm chí trầm cảm. Một trường hợp cụ thể được đề cập là một bệnh nhi 13 tuổi phải nhập viện vì trầm cảm do bị bắt nạt online.
• Ảnh hưởng đến học tập: Mạng xã hội mở ra thế giới tri thức nhưng việc sử dụng quá nhiều giờ trong ngày lại gây tác động tiêu cực đến quá trình học tập.
• Ưu tiên hoạt động giải trí: Đa phần các bạn trẻ ưu tiên tham gia các hoạt động giải trí trên mạng xã hội (xem video trên Facebook, YouTube, TikTok) hơn là giúp đỡ bố mẹ làm việc nhà hay rèn luyện thân thể.

Các giải pháp và xu hướng "Digital Detox"

Nhận thức được vấn đề, nhiều quốc gia và địa phương tại Việt Nam đang nỗ lực kéo các em ra khỏi màn hình điện thoại.

1. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử tại trường học

• Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh dự kiến triển khai hạn chế sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử trong giờ ra chơi tại các cơ sở giáo dục từ tháng 5 năm 2026.
• Các trường học đang tổ chức nhiều hoạt động thú vị để thu hút học sinh:
  • Trường THPT Bùi Thị Xuân (TP.HCM): Tổ chức không gian văn nghệ, vũ đạo vào giờ ra chơi.
  • Phòng xem phim: Cung cấp màn hình, âm thanh chất lượng cao để học sinh giải trí lành mạnh, quên đi thói quen lướt điện thoại.
  • Các hoạt động thể chất và nghệ thuật: Yoga, gym, các hoạt động thể thao khác để giúp học sinh thư giãn, minh mẫn và nạp năng lượng tích cực.

2. Mô hình "Không điện thoại trong giờ ra chơi"

Mô hình này tạo ra không gian để học sinh giải phóng bản thân khỏi giới hạn công nghệ, thay vào đó là vận động, giao lưu, kết nối trực tiếp với bạn bè và thầy cô. Điều này giúp các em vui chơi, thư giãn đúng nghĩa, giải tỏa áp lực và nạp năng lượng tích cực.

3. Xu hướng "Digital Detox" (Thải độc kỹ thuật số)

Đây là một trong hai xu hướng nổi bật trong năm 2025, xuất phát từ nhu cầu tạm ngắt kết nối để giảm quá tải thông tin, lấy lại sự tập trung và cân bằng giữa môi trường số và đời sống thực.

Để thực hiện "Digital Detox" hiệu quả, cần có:

• Sự hiện diện thật sự của cha mẹ, thầy cô: Lắng nghe và đồng hành cùng trẻ.
• Tình yêu thương và sự thấu hiểu: Giúp trẻ có đủ nội lực để không lạc lối trong thế giới ảo.

4. Các hoạt động khuyến khích đọc sách và kết nối gia đình

• Chương trình khuyến khích đọc sách: Một số nơi tổ chức tặng quà (chè bưởi, bánh tráng nướng) cho trẻ nếu không xem điện thoại và đọc hiểu một trang sách.
• Khoảnh khắc vô giá của phụ huynh: Dành thời gian ngồi cạnh con, không sử dụng điện thoại, không mạng xã hội.
• Mô hình F&B: Ước mơ về các quán ăn, dịch vụ F&B mang mô hình này về, khuyến khích phụ huynh cất điện thoại 5 phút để đọc sách cùng con.

Kết luận

"Digital Detox" không có nghĩa là từ bỏ hoàn toàn thiết bị kỹ thuật số, mà là biết điều chỉnh thói quen, tạm đặt điện thoại xuống và dành thêm thời gian cho các hoạt động ngoài đời thực. Chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể giúp tạo nên một lối sống lành mạnh. Sự đồng hành của cha mẹ, thầy cô và việc tạo ra các hoạt động ý nghĩa là yếu tố then chốt để giúp thanh thiếu niên cân bằng cuộc sống số và thực.