Thị trường thăng hoa sau thỏa thuận Mỹ - Iran | VTV24

Key Concepts

• Eo biển Hormuz (Hormuz Strait): Tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lưu lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu.
• Hiệu ứng lan tỏa (Spillover effect): Hiện tượng giá năng lượng tăng dẫn đến chi phí vận tải, logistics và giá thành hàng hóa thiết yếu tăng theo.
• Kỳ vọng lạm phát (Inflation expectations): Niềm tin của người dân và doanh nghiệp về việc giá cả sẽ tiếp tục tăng, dẫn đến hành vi tiêu dùng và yêu cầu tăng lương, tạo ra vòng xoáy lạm phát.
• Chính sách tiền tệ thắt chặt (Tight monetary policy): Việc các ngân hàng trung ương tăng lãi suất để kiềm chế nhu cầu, giảm lạm phát.
• Điểm cơ bản (Basis point - bps): Đơn vị đo lường lãi suất (100 bps = 1%).

---

1. Thỏa thuận Mỹ - Iran và phản ứng của thị trường tài chính

• Sự kiện: Mỹ và Iran đạt thỏa thuận khung nhằm chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz sau hơn 3 tháng gián đoạn.
• Phản ứng thị trường:
  • Giá dầu Brent giảm khoảng 5%, xuống mức thấp nhất trong gần 3 tháng.
  • Chứng khoán châu Âu lập đỉnh lịch sử mới.
  • Tâm lý nhà đầu tư chuyển từ lo ngại khủng hoảng năng lượng sang lạc quan về lộ trình khôi phục nguồn cung.
• Thực tế vận hành: Dù thị trường tài chính phản ứng tức thì, việc khôi phục chuỗi cung ứng thực tế (tàu bè lưu thông, phí bảo hiểm hàng hải) cần nhiều thời gian và sự thận trọng từ các hãng vận tải.

2. Tác động đến nền kinh tế thực và người tiêu dùng

• Áp lực chi phí: Tại Mỹ, giá nhiên liệu (xăng, dầu diesel) vẫn ở mức cao (quanh ngưỡng 4 USD/gallon), gây áp lực trực tiếp lên chi phí sinh hoạt.
• Hiệu ứng lan tỏa: Giá dầu diesel tăng làm tăng chi phí vận chuyển, từ đó đẩy giá thực phẩm và hàng tiêu dùng lên cao.
• Ví dụ thực tế: Một hộ gia đình Mỹ cho biết với 200 USD trước đây có thể mua đầy xe hàng, nhưng hiện tại chỉ mua được chưa đầy một nửa. Giá các mặt hàng như nước cam tăng từ 6,99 USD lên 7,99 USD chỉ trong hai tuần.

3. Phản ứng của các Ngân hàng Trung ương (NHTW)

Các NHTW đang đối mặt với bài toán khó: hành động sớm để ngăn rủi ro hay chờ đợi dữ liệu kinh tế.

• Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed): Đối mặt với lạm phát 4,2% (cao nhất 3 năm). Thị trường chờ đợi thông điệp từ tân chủ tịch Kevin Wash về việc liệu có cần chính sách cứng rắn hơn hay không.
• Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB): Đã nâng lãi suất vào đầu tháng 6 do dự báo lạm phát tăng lên 3%.
• Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK): Giữ nguyên lãi suất 2,5% nhưng phát tín hiệu thận trọng trước rủi ro tỷ giá.
• Ngân hàng Trung ương Philippines: Khẳng định sẽ hành động để đưa lạm phát về mục tiêu dù đã có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ.
• Ngân hàng Trung ương Sri Lanka: Thực hiện biện pháp mạnh tay nhất, nâng lãi suất thêm 100 điểm cơ bản (dự báo ban đầu chỉ 25 bps) để bảo vệ đồng Rupy (đã mất 9% giá trị) và kiềm chế lạm phát.

4. Chiến lược và lập luận của các nhà hoạch định chính sách

• Mục tiêu: Ngăn chặn "vòng xoáy lạm phát" (khi người dân kỳ vọng giá tăng và đẩy mạnh chi tiêu/vay mượn).
• Đánh đổi: Các NHTW chấp nhận làm chậm tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn để tránh những cú sốc lớn hơn trong tương lai.
• Đặc thù nền kinh tế mới nổi: Các quốc gia như Sri Lanka dễ tổn thương hơn trước cú sốc bên ngoài (giá năng lượng, biến động tỷ giá), buộc phải phản ứng nhanh và quyết liệt hơn so với các nền kinh tế phát triển.

---

Tổng kết

Mặc dù thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran đã giúp xoa dịu tâm lý thị trường tài chính và hạ nhiệt giá dầu tạm thời, cuộc chiến chống lạm phát vẫn còn kéo dài. Nền kinh tế thực cần thời gian để hấp thụ các thay đổi này. Các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đang duy trì lập trường thận trọng, ưu tiên kiểm soát kỳ vọng lạm phát thông qua các công cụ lãi suất, chấp nhận đánh đổi tăng trưởng ngắn hạn để đảm bảo sự ổn định vĩ mô trong bối cảnh địa chính trị đầy bất ổn.