Thế giới toàn cảnh ngày 27/5: Iran phát thông điệp cứng rắn giữa đàm phán với Mỹ | VTV24

Key Concepts

• Địa chính trị: Căng thẳng Iran-Mỹ, xung đột Nga-Ukraina, vai trò của Liên Hợp Quốc.
• Kinh tế vĩ mô: Nợ công Nhật Bản, chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược (nhóm Bộ Tứ), khủng hoảng nhà ở tại châu Âu.
• Công nghệ: Trí tuệ nhân tạo (AI), tội phạm mạng, vũ khí tự động, kính thông minh hỗ trợ người sa sút trí tuệ.
• An sinh xã hội: Khủng hoảng nhân khẩu học tại Ukraina, quản lý rác thải tại Bỉ, chính sách nhà ở xã hội (Vienna, Singapore, Tây Ban Nha).

---

1. Căng thẳng địa chính trị và An ninh quốc tế

• Iran: Sau các cuộc không kích của Mỹ, Iran đưa ra lập trường cứng rắn. Đại giáo chủ Maba Kemene cảnh báo rủi ro cho các căn cứ Mỹ. Teheran đề xuất 5 điều kiện để xây dựng lòng tin: chấm dứt hành động quân sự, dỡ bỏ phong tỏa biển, chấp nhận cơ chế tại biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ và giải phóng tài sản bị phong tỏa.
• Liên Hợp Quốc: Hội đồng Bảo an tổ chức phiên thảo luận cấp cao về duy trì hòa bình. Tổng thư ký Antonio Guterres nhấn mạnh 7 thách thức đối với Hiến chương LHQ. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị khẳng định Hiến chương là nền tảng trật tự quốc tế, phản đối hành động quân sự đơn phương.
• Nga - Ukraina: Nga tăng cường không kích vào Kiev để đáp trả các vụ tấn công vào lãnh thổ Nga. Bộ Ngoại giao Nga khuyến cáo công dân sơ tán khỏi Kiev.

2. Kinh tế và Chuỗi cung ứng

• Nhật Bản: Dự kiến ngân sách bổ sung hơn 3.000 tỷ yên (19 tỷ USD) cho tài khóa 2026, trong đó 500 tỷ yên hỗ trợ hóa đơn điện. Nợ công và áp lực tài chính dài hạn đang là mối lo ngại lớn.
• Nhóm Bộ Tứ (Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia): Ký thỏa thuận hợp tác về khoáng sản chiến lược và đất hiếm nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung độc quyền. Huy động 20 tỷ USD hỗ trợ khai thác và chế biến.
• Tác động của xung đột: Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cảnh báo giá năng lượng, phân bón và cước vận tải tăng cao do gián đoạn tại eo biển Hormuz đang đe dọa an ninh lương thực châu Á.

3. Công nghệ và An ninh mạng

• Tội phạm mạng tại Nga: Tin tặc sử dụng các ứng dụng nhắn tin và VPN giả mạo để phát tán phần mềm độc hại. Trong 3 tháng qua, hơn 13.600 tên miền giả mạo đã được tạo ra, gây thiệt hại khoảng 1 tỷ rúp/ngày.
• Trí tuệ nhân tạo (AI): Giáo hoàng Lê 14 cảnh báo về nguy cơ AI gây bất ổn và chiến tranh trong thông điệp "Manifica Humanitas" (Nhân tính vĩ đại). Đặc biệt, Vatican phản đối việc giao quyền quyết định sát thương cho hệ thống vũ khí tự động.
• Ứng dụng thực tế: Công ty Crossens (Anh) giới thiệu kính thông minh tích hợp AI hỗ trợ người bị sa sút trí tuệ thực hiện các công việc hàng ngày.

4. Quản lý đô thị và An sinh xã hội

• Phân loại rác tại Bỉ: Thủ đô Brussels áp dụng quy định bắt buộc phân loại rác thực phẩm vào túi màu cam. Hiệu quả: 20 tấn rác thực phẩm có thể tạo ra lượng điện đủ cho một gia đình 4 người dùng trong một năm. Mức phạt vi phạm là 75 euro.
• Khủng hoảng nhà ở:
  • Tây Ban Nha: Giá nhà tăng 13%, nguồn cung nhà ở công chỉ dưới 2%. Chính phủ thông qua gói 7 tỷ euro để giải quyết khủng hoảng.
  • Vienna (Áo): Mô hình thành công với hơn 50% dân số sống trong nhà ở xã hội hoặc nhà ở hợp tác, giúp giá thuê nhà ổn định và thấp hơn nhiều so với các đô thị lớn khác.
  • Singapore: 80% dân số sống trong nhà ở công (HDB), coi đây là công cụ ổn định xã hội và duy trì tầng lớp trung lưu.
  • Barcelona: Đối mặt với áp lực từ du lịch ngắn hạn làm giảm nguồn cung nhà ở dài hạn cho người dân.

5. Tổng kết

Thế giới đang đối mặt với sự đan xen phức tạp giữa các xung đột địa chính trị, áp lực kinh tế từ chuỗi cung ứng và những thách thức mới từ công nghệ AI. Trong khi các quốc gia như Nhật Bản hay Tây Ban Nha đang chật vật với nợ công và khủng hoảng nhà ở, thì các mô hình như tại Vienna hay Singapore cho thấy tầm quan trọng của việc coi an sinh xã hội là chiến lược dài hạn. Đồng thời, sự phát triển của AI đòi hỏi các khuôn khổ pháp lý nghiêm ngặt để tránh việc công nghệ bị vũ khí hóa hoặc gây ra các hình thức nô lệ mới trong chuỗi cung ứng.