Sữa giả, thuốc giả, thực phẩm chức năng giả,..: Khâu hậu kiểm đang bị vướng ở đâu? | VTV24

Key Concepts:

• Kiểm định chất lượng thực phẩm (Food quality control)
• Hải quan (Customs)
• Bộ chuyên ngành (Specialized ministry)
• Cục An toàn thực phẩm (Food Safety Department)
• Quản lý thị trường (Market management)
• Hậu kiểm (Post-inspection)
• Giám định (Assessment/Inspection)
• Luật quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa (Law on Management of Product and Goods Quality)

1. Lỗ hổng trong kiểm định chất lượng và phối hợp liên ngành (Loopholes in quality control and inter-agency coordination):

• Vấn đề: Kiểm định chất lượng thực phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc còn nhiều lỗ hổng.
• Ví dụ: Hải quan phát hiện hàng hóa không đúng chất lượng công bố nhưng không có quyền xử phạt, phải gửi kiến nghị sang Bộ chuyên ngành.
• Hậu quả: Quá trình phản hồi chậm, thiếu phối hợp, hàng kém chất lượng lọt vào thị trường.
• Case study: Lô hàng chất điều vị (siêu bột ngọt) nhập khẩu từ Thái Lan. Hải quan cảnh báo Cục An toàn thực phẩm (ATTP) về việc chỉ tiêu chất lượng không phù hợp. Sau 8 tháng, Cục ATTP mới xử phạt, trong thời gian đó hàng đã tiêu thụ hết. Văn bản xử phạt không được phản hồi cho Hải quan.
• Vấn đề cốt lõi: Sự chậm trễ trong phản ứng của cơ quan có thẩm quyền và cơ chế phối hợp yếu kém.
• Quote: "Cái việc xử lý phụ thuộc vào các bộ quản lý chuyên ngành thông thường thì cái việc quản lý xử lý đó nó cũng khá là chậm và đặc biệt cái kết quả xử lý thì thường chưa được gửi cho cơ quan hải quan cũng gây khó khăn cho cơ quan hải quan trong cái việc tiếp tục xử lý các doanh nghiệp cũng như cái mặt hàng tương tự."

2. Năng lực kiểm nghiệm hạn chế của Hải quan (Limited testing capacity of Customs):

• Thống kê: Hải quan thông quan hàng triệu lô hàng mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 6000 mẫu được gửi giám định.
• Nguyên nhân: Năng lực kiểm nghiệm hạn chế. Hải quan có thể tự đánh giá bước đầu các chỉ tiêu thông thường, nhưng cần phân tích sâu (hàm lượng phụ gia, thành phần hóa học) thì phải gửi mẫu đến các viện kiểm nghiệm thuộc bộ ngành chuyên môn.
• Ví dụ: Kiểm tra ginseng, tảo, Hải quan chỉ định tính, còn định lượng phải dựa vào đơn vị chuyên môn có ISO 17025.
• Quy trình: Bất cứ cơ quan nào phát hiện vấn đề đều có thể gửi mẫu đến đơn vị có năng lực kiểm định. Các đơn vị này phải công bố công khai kết quả kiểm định.

3. Bất cập trong hậu kiểm và chi phí kiểm nghiệm (Shortcomings in post-inspection and testing costs):

• Vấn đề: Hàng triệu lô hàng thông quan mỗi năm khó kiểm soát chất lượng do hệ thống kiểm định bị chia cắt về thẩm quyền, phụ thuộc chuyên môn, đứt gãy phối hợp.
• Hậu kiểm: Lực lượng quản lý thị trường đóng vai trò then chốt, nhưng việc giám định gặp khó khăn.
• Chi phí: Một lô hàng thu giữ có thể gồm nhiều sản phẩm khác nhau, phải gửi đến nhiều viện/trung tâm giám định, chi phí cao, thủ tục thanh toán phức tạp. Nếu không phát hiện vi phạm, ngân sách không có căn cứ chi trả, khiến nhiều đơn vị ngại kiểm định.
• Case study: Thu giữ thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thuốc, sữa nhập lậu tại Hà Nội. Khó phân biệt bằng mắt thường, phải mang đi kiểm định, chi phí có thể lên tới chục triệu đồng/mẫu.
• Vấn đề nghiêm trọng: Ngay cả khi kiểm nghiệm đầy đủ, cũng không chắc sản phẩm đảm bảo chất lượng như công bố.
• Quote: "Nếu các cơ quan quản lý nhà nước mà làm hết trách nhiệm thì cái hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước đối với từng mặt hàng từng lĩnh vực sẽ rất hiệu quả, và sẽ các đối tượng sẽ có ý thức để chấp hành pháp luật tốt hơn."

4. Sửa đổi Luật quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa (Amendment of the Law on Management of Product and Goods Quality):

• Kỳ vọng: Tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho các lực lượng tuyến đầu.
• Nội dung trọng tâm: Quy định cụ thể về trách nhiệm giám định, thẩm quyền xử lý, cơ chế tài chính trong hoạt động kiểm tra chất lượng hàng hóa.
• Giải pháp: Nếu phát hiện lỗi của nhà sản xuất, họ phải hoàn lại chi phí kiểm nghiệm cho cơ quan quản lý nhà nước.
• Quote: "Tôi cho rằng đây cũng là một cái biện pháp khắc phục rất là quan trọng trong cái dự thảo luật mà sắp được Quốc hội bấm nút thông qua."

5. Kết luận (Conclusion):

• Kiểm định chất lượng hàng hóa là phép thử năng lực quản lý nhà nước.
• Cần giải quyết các vấn đề: lực lượng phát hiện vi phạm không có quyền xử phạt, cơ quan chuyên môn bị ràng buộc thẩm quyền, việc lấy mẫu kiểm nghiệm phụ thuộc kinh phí.
• Nếu không giải quyết, mọi nỗ lực giám sát chất lượng đều có nguy cơ bị hóa giải.