Sửa đổi Luật Báo chí: Lấp khoảng trống pháp lý, chống tin giả, tăng cạnh tranh | VTV24

Key Concepts

• Báo chí số (Digital Journalism): Journalism operating on digital platforms, moving beyond traditional print, radio, and television.
• Tin giả (Fake News): False or misleading information presented as news.
• Bản quyền nội dung số (Digital Content Copyright): Legal rights protecting original works in digital form.
• Trách nhiệm nội dung (Content Responsibility): Accountability for the information published.
• Chuyển đổi số báo chí (Digital Transformation of Journalism): The process of adapting journalistic practices and operations to the digital environment.
• Nền tảng số quốc gia cho báo chí (National Digital Platforms for Journalism): State-supported digital infrastructure for news organizations.
• Trí tuệ nhân tạo (AI - Artificial Intelligence): Technology enabling machines to perform tasks that typically require human intelligence.
• Quyền liên quan của cơ quan báo chí (Related Rights of News Agencies): Rights protecting news agencies' intellectual property and content on digital platforms.
• Nền tảng xuyên biên giới (Cross-border Platforms): Digital platforms operating internationally (e.g., Facebook, YouTube, TikTok).
• Hành lang pháp lý (Legal Framework): The set of laws and regulations governing an activity.
• Tòa soạn mở (Open Newsroom): A newsroom model that integrates various digital platforms and potentially external contributions.
• Chế định độc lập về nền tảng xuyên biên giới (Independent Provision for Cross-border Platforms): A specific legal mechanism to regulate international digital platforms.

Sửa đổi Luật Báo chí: Khung Pháp lý cho Kỷ nguyên Số

Bối cảnh truyền thông thay đổi nhanh chóng đã đưa báo chí từ các phương tiện truyền thống sang hoạt động mạnh mẽ trên các nền tảng số. Việc sửa đổi Luật Báo chí trở nên cấp thiết, không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà còn là nỗ lực xây dựng một khung khổ pháp lý phù hợp cho báo chí trong kỷ nguyên số, đối mặt với các vấn đề như tin giả, bản quyền và trách nhiệm nội dung vượt ra ngoài mô hình truyền thống. Lần sửa đổi này được kỳ vọng sẽ là bước đệm cho báo chí chuyển đổi số, mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng và tăng cường khả năng cạnh tranh với các nền tảng mạng xã hội.

Mở rộng Không gian Hoạt động và Công nhận Kênh Số

• Định nghĩa Báo chí Mở rộng: Lần đầu tiên, dự thảo luật sửa đổi đưa kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng vào định nghĩa báo chí. Điều này chính thức công nhận hoạt động của các cơ quan báo chí trên các nền tảng số như Facebook, YouTube, TikTok, và podcast.
• Bình đẳng Kênh Phát hành: Điều 30 khẳng định báo chí được hoạt động đầy đủ trên môi trường mạng và được công nhận là kênh phát hành hợp pháp, ngang hàng với báo in, báo nói, và báo hình.

Thiết lập Nền tảng Kỹ thuật Hỗ trợ Báo chí Số

• Trách nhiệm Nhà nước: Dự thảo quy định nhà nước có trách nhiệm đầu tư công cụ số, giám sát và hỗ trợ báo chí trên internet, đồng thời thúc đẩy xây dựng các nền tảng số quốc gia cho báo chí.
• Kết nối và Minh bạch: Các cơ quan báo chí được yêu cầu kết nối trực tuyến với hệ thống quản lý, tạo ra một môi trường minh bạch, an toàn và ổn định cho việc phát triển nội dung số, bảo vệ tài sản số và mở rộng khả năng khai thác nội dung.
• Bảo vệ Bản quyền và Kiểm soát Nội dung: Luật sửa đổi tạo điều kiện để các cơ quan báo chí bảo vệ bản quyền nội dung số bằng các biện pháp kỹ thuật, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và quyền kiểm soát nội dung khi đăng tải trên môi trường mạng. Các cơ chế cải chính, gỡ bỏ thông tin sai lệch và lưu trữ nội dung được nhấn mạnh để đảm bảo môi trường số hoạt động minh bạch, ổn định, xây dựng niềm tin cho độc giả và tăng cường sức mạnh thương hiệu.

Giải quyết Vấn đề Bản quyền và Lợi ích trên Môi trường Mạng

• Thực trạng Sao chép Trái phép: Tình trạng các trang tin tức trên mạng xã hội sao chép nội dung của báo chí chính thống một cách nhanh chóng, thu hút tương tác và lợi ích lớn hơn cả báo chí gốc, đã được nêu bật.
• Thỏa thuận Chia sẻ Lợi ích: Dự thảo luật bổ sung quy định yêu cầu các trang thông tin tổng hợp và mạng xã hội khi sử dụng tin bài của cơ quan báo chí phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí về việc sử dụng và chia sẻ lợi ích.
• Chống Xuyên tạc Nội dung: Một bộ phận tổ chức, cá nhân không phải là cơ quan báo chí liên tục trích dẫn, đăng lại nội dung từ báo chí chính thống nhưng đặt tiêu đề sai lệch, cắt ghép, xuyên tạc nghiêm trọng nội dung gốc để thu hút tương tác và doanh thu quảng cáo.
• Đề xuất về Quyền Liên quan: Có đề xuất Quốc hội xem xét bổ sung quy định về quyền liên quan của cơ quan báo chí trên không gian mạng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và các quyền liên quan.
• Trách nhiệm Nền tảng Xuyên biên giới: Vấn đề bản quyền tin tức với các nền tảng xuyên biên giới cũng được đặt ra. Các chuyên gia đề nghị quy định cụ thể ràng buộc trách nhiệm của các nền tảng này trong việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, thiết lập cơ chế chia sẻ doanh thu và xử lý vi phạm. Kinh nghiệm từ các quốc gia như Australia và cộng đồng châu Âu trong việc hợp tác với các nền tảng xuyên biên giới để gắn trách nhiệm và cung cấp kinh phí cho các nhà sản xuất nội dung, đặc biệt là cơ quan báo chí, được đề cập.

Trách nhiệm và Quyền hạn của Cơ quan Báo chí trong Môi trường Số

• Trách nhiệm Toàn diện: Cơ quan báo chí chịu trách nhiệm toàn bộ về nội dung và bản quyền, có nghĩa vụ đăng ký với cơ quan quản lý và kết nối hệ thống khi mở kênh trên mạng.
• Quan tâm đến Trí tuệ Nhân tạo (AI): Vấn đề sử dụng AI trong báo chí được đặc biệt quan tâm. Tác phẩm báo chí có yếu tố AI là nội dung được sản xuất toàn bộ hoặc một phần với sự hỗ trợ của hệ thống AI. Cơ quan báo chí phải công bố mức độ can thiệp của AI và chịu trách nhiệm về độ chính xác, khách quan của nội dung.
• Thận trọng với AI: Có ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết phải thận trọng, vừa có khung khổ pháp lý chắc chắn, có tính răn đe, vừa có tính dự báo khi sử dụng AI, đặt câu hỏi về việc liệu nội dung do AI tạo ra có được coi là báo chí hay không và cần làm rõ vấn đề này.
• Hành vi Bị Cấm và Cải chính: Luật sửa đổi quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến trang tin và mạng xã hội, cũng như trách nhiệm cải chính trên báo chí và trên không gian mạng.

Cơ hội Phát triển và Mô hình Báo chí Mới

• Tổ chức lại Hoạt động: Dự thảo luật mở ra cơ hội để các tòa soạn tổ chức lại hoạt động, quản lý tập trung các kênh nội dung số và sẵn sàng cho các mô hình báo chí mới, nơi dữ liệu và AI thay đổi cách sản xuất và phân phối thông tin.
• Thúc đẩy Chuyển đổi Số: Điều này nhằm thúc đẩy báo chí phát triển toàn diện trên môi trường mạng, tạo điều kiện cho báo chí Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ và bền vững hơn.
• Hiệu quả Tiếp cận Thông tin Chính thống: Không gian mạng đã trở thành nơi thông tin chính thống tiếp cận người dân kịp thời nhất. Cổng thông tin điện tử Chính phủ và fanpage Thông tin Chính phủ với trung bình 28 triệu lượt truy cập mỗi ngày là minh chứng.
• Hệ sinh thái Số và Tòa soạn Mở: Facebook, YouTube, TikTok, Zalo tạo thành một hệ sinh thái số đang trở thành tòa soạn mở. Khi dự thảo luật được thông qua, các kênh nội dung số này sẽ được hợp thức hóa, đi kèm với trách nhiệm phát triển chuyên nghiệp và hiện đại hơn.
• Sản phẩm Sáng tạo và Lan tỏa: Báo Nhân dân đã ứng dụng công nghệ mới để sản xuất các sản phẩm sáng tạo như bản tin dọc, podcast, phân tích số liệu. Việc công nhận kênh mạng xã hội là kênh nội dung chính thức mở ra kỳ vọng về cơ chế đầu tư bài bản hơn cho sản phẩm số, tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí sản xuất nhiều sản phẩm mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả tuyên truyền và lan tỏa các chủ trương, chính sách.
• Cơ hội Kinh doanh: Dự thảo luật mở ra cơ hội kinh doanh cho báo chí từ nền tảng số, bao gồm dịch vụ trực tuyến, dữ liệu chuyên sâu và các sản phẩm đa phương tiện. Đây là giải pháp quan trọng giúp báo chí tăng nguồn thu, giảm phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống và nâng cao tính tự chủ tài chính.
• Ghi nhận Công sức Nhà báo: Có ý kiến nhấn mạnh việc công sức của nhà báo cần được trả xứng đáng và độc giả nên đóng góp cho các tờ báo để họ có thể làm việc tốt hơn.

Thách thức và Đề xuất Hoàn thiện

• Thách thức: Bảo vệ bản quyền trong môi trường số, xử lý tin giả lan nhanh, cạnh tranh trực tiếp với các nền tảng xuyên biên giới, và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm báo đa nền tảng là những thách thức không nhỏ.
• Mục tiêu: Báo chí cần đổi mới năng động để tận dụng khung khổ pháp lý, mang lại cho độc giả một chỗ dựa vững chắc về tri thức và góc nhìn trong thế giới thông tin phức tạp.
• Đề xuất về Nền tảng Xuyên biên giới: Đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung chế định độc lập về nền tảng xuyên biên giới, yêu cầu các nền tảng này có đại diện pháp lý tại Việt Nam, công khai thuật toán đề xuất gỡ bỏ tin giả trong 24 giờ, định danh tài khoản, hợp tác truy vết chiến dịch thao túng thông tin và kết nối API cảnh báo sớm. Nếu không có quy định rõ ràng, nỗ lực bảo vệ chủ quyền thông tin sẽ chỉ là hình thức.
• Trách nhiệm AI: Cần làm rõ hơn trách nhiệm trong việc gắn nhãn AI, kiểm chứng thông tin đầu vào và xử lý khi AI tạo ra nội dung sai sự thật.
• Định danh và Ràng buộc Trách nhiệm Chủ thể Sử dụng AI: Nhiều tổ chức, cá nhân sử dụng AI để sản xuất nội dung mang tính báo chí nhưng không thuộc cơ quan báo chí và không có trách nhiệm biên tập, đạo đức nghề nghiệp. Cần hoàn thiện quy định để định danh và ràng buộc trách nhiệm tối thiểu đối với nhóm chủ thể này.
• Bảo vệ Nhà báo: Dự thảo quy định 14 nhóm hành vi cấm nhưng chưa đề cập đến hành vi đe dọa, tấn công khủng bố nhà báo trên không gian mạng. Đề nghị bổ sung hành vi này vào điều chỉnh để bảo vệ đội ngũ người làm báo.

Kết luận

Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi, dự kiến được Quốc hội thông qua trong thời gian tới, thể hiện nỗ lực của cơ quan chức năng trong việc hoàn thiện thể chế để báo chí phát triển vững vàng, hiện đại và đáp ứng chuẩn mực mới của thời đại số. Việc sửa đổi không nhằm siết chặt hoạt động báo chí mà là tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh, chuyên nghiệp, đảm bảo hài hòa giữa tự do sáng tạo và trách nhiệm thông tin. Từ các cuộc thảo luận tại nghị trường đến thực tiễn của các tòa soạn, câu chuyện không chỉ là sửa luật mà còn là sự chuẩn bị cho tương lai của báo chí Việt Nam, để báo chí cách mạng thực hiện tốt sứ mệnh người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận văn hóa tư tưởng trong bối cảnh mới.