Quan hệ Nga - Ấn Độ trước thử thách dòng chảy dầu mỏ | Toàn cảnh thế giới | VTV24

Key Concepts

• Nga-Ấn Độ quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền: Mối quan hệ song phương được củng cố dựa trên sự tin cậy, hợp tác bền vững và tầm nhìn dài hạn.
• Trật tự thế giới đa cực: Xu hướng hình thành một hệ thống quốc tế với nhiều trung tâm quyền lực, thay vì sự chi phối của một hoặc hai cường quốc.
• Tự chủ chiến lược: Khả năng một quốc gia đưa ra các quyết định chính sách đối ngoại và kinh tế độc lập, không bị ảnh hưởng bởi áp lực từ bên ngoài.
• Đối ngoại thực dụng: Chính sách đối ngoại dựa trên việc theo đuổi lợi ích quốc gia một cách thực tế và linh hoạt.
• Phi đô la hóa: Quá trình giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ trong các giao dịch thương mại quốc tế.
• Liên minh kinh tế Á-Âu (EAEU): Một khối kinh tế do Nga khởi xướng nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các quốc gia thành viên.
• Trí tuệ nhân tạo (AI): Lĩnh vực công nghệ cao được xem là tiềm năng hợp tác mới giữa Nga và Ấn Độ.
• Tam giác Nga-Ấn Độ-Trung Quốc: Khái niệm về sự hợp tác chiến lược giữa ba cường quốc châu Á nhằm định hình trật tự thế giới.

Tóm tắt chi tiết

1. Củng cố Quan hệ Nga-Ấn Độ trong Bối cảnh Địa chính trị Biến động

Chuyến thăm của Tổng thống Nga Putin tới Ấn Độ, được đánh dấu bằng một bức chân dung khổng lồ của họa sĩ Ấn Độ Yagositic, thể hiện "dư âm tình bạn" và sự chào đón nồng nhiệt của Ấn Độ. Chuyến thăm này diễn ra trong bối cảnh quan hệ Nga-Ấn Độ được nhấn mạnh là dựa trên sự tin cậy, hợp tác bền vững và tầm nhìn dài hạn, với lịch sử bảy thập kỷ. Mối quan hệ này được xem là nền tảng quan trọng để duy trì ổn định trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Chuyến thăm có ý nghĩa chiến lược khi diễn ra trong lúc Ấn Độ đang đàm phán với Washington về thỏa thuận thương mại nhằm cắt giảm thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt, một phần do Ấn Độ mua dầu mỏ của Nga. Việc Nga chọn New Delhi làm điểm đến cho thấy Moscow muốn củng cố các đối tác bền vững, không lệ thuộc vào phương Tây, và tái khẳng định vai trò của Ấn Độ trong tính toán chiến lược dài hạn của Nga.

Thủ tướng Narendra Modi đã có màn chào đón nồng ấm với Tổng thống Putin, thể hiện sự thân mật khi không có phiên dịch hay trợ lý tháp tùng. Một món quà ý nghĩa được trao tặng là bản sao cuốn sách cổ "Bhagavad Gita" bằng tiếng Nga, một trong những cuốn sách thiêng liêng nhất của đạo Hindu.

2. Tầm nhìn Hợp tác Kinh tế và Quốc phòng

Tại cuộc gặp, hai bên đã thông qua tầm nhìn Vision 2030 về hợp tác kinh tế, đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên khoảng 100 tỷ đô la Mỹ vào năm 2030. Nga cam kết duy trì nguồn cung năng lượng không gián đoạn cho Ấn Độ và đẩy mạnh hợp tác điện hạt nhân. Thủ tướng Modi nhấn mạnh: "Nâng tầm hợp tác kinh tế lên tầm cao mới là mục tiêu chung của chúng ta. Để thực hiện điều này, chúng ta đã thống nhất một chương trình hợp tác kinh tế đến năm 2030. Thông qua đó, thương mại và đầu tư của chúng ta sẽ đa dạng hóa, duy trì cân bằng và bền vững, đồng thời đạt được những tầm cao mới trong các lĩnh vực hợp tác này."

Trong lĩnh vực quốc phòng, Nga tiếp tục khẳng định vai trò là nhà cung cấp vũ khí hàng đầu của Ấn Độ. Hai bên đã thảo luận về kế hoạch sản xuất chung tiêm kích tàng hình Su-57 và các dự án lớn như mua thêm chiến đấu cơ Su-30 MKI, hệ thống phòng không S-400 và S-500. Nga cam kết hỗ trợ Ấn Độ tự chủ hơn về sản xuất quốc phòng.

3. Mở rộng Thanh toán Song phương và Chống lại Áp lực Trừng phạt

Hai nước tuyên bố tiếp tục mở rộng sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán song phương, một động thái nhằm bảo vệ dòng thương mại khỏi sức ép trừng phạt của phương Tây.

4. Lập trường Thống nhất về Các Vấn đề Toàn cầu và Khu vực

Các cuộc đàm phán đã khẳng định lập trường thống nhất của cả hai nước về các vấn đề toàn cầu và khu vực. Nga và Ấn Độ theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập và có chủ quyền, cùng với các đối tác trong BRICS, SCO và các quốc gia đa số khác, đang thúc đẩy xây dựng một trật tự thế giới đa cực, công bằng và dân chủ hơn. Tuyên bố chung mô tả quan hệ Nga-Ấn Độ là "đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền", ví như "ngôi sao phương Bắc" trong bối cảnh trật tự thế giới biến động.

5. Phân tích Chuyên sâu về Thời điểm và Thông điệp

Tiến sĩ Quách Tiểu Hệ nhận định chuyến thăm diễn ra trong "thời điểm vàng" do cả hai nước đang chịu áp lực từ Mỹ và phương Tây. Bà cho rằng đây là cơ hội để hai nước "siết lại gần nhau" và gửi đi các thông điệp quan trọng:

• Thông điệp tới Mỹ và phương Tây: Ấn Độ khẳng định cách thức đối ngoại tự chủ và độc lập, không rời bỏ đối tác truyền thống vì áp lực thuế quan. Nga khẳng định khả năng linh hoạt và giữ vững ảnh hưởng của mình.
• Thông điệp giữa Nga và Ấn Độ: Mối quan hệ không chỉ dừng lại ở quân sự, dầu mỏ hay kỹ thuật, mà đang lật sang một trang mới, thúc đẩy hợp tác rộng rãi hơn trên nhiều lĩnh vực, phù hợp với bối cảnh và kiềm chế ảnh hưởng của Mỹ-phương Tây.

6. Vai trò Cân bằng của Ấn Độ trên Bàn cờ Địa chính trị

Tiến sĩ Quách Tiểu Hệ phân tích Ấn Độ đang đóng vai trò là một "cực mới" ở Ấn Độ Dương và Nam Á, cân bằng giữa Mỹ-phương Tây, Nga và Trung Quốc. Ấn Độ có lợi ích riêng trong quan hệ với từng cực:

• Với Mỹ: Lợi ích về khoa học quân sự, tài chính, ngoại giao đa phương.
• Với Nga: Lợi ích truyền thống và quan hệ đối tác đặc quyền.
• Với Trung Quốc: Lĩnh vực hợp tác và kiềm chế xung đột.

Ấn Độ có đủ điều kiện để cân bằng nhờ là nước lớn đang phát triển, dân số đông, vị trí chiến lược và sự trỗi dậy trong những thập kỷ gần đây. Vai trò cân bằng này cho phép Ấn Độ gửi đi thông điệp rằng họ không chọn phe mà chọn lợi ích, có thể tự chủ chiến lược nhưng vẫn sẵn sàng hợp tác. Họ là đối tác tin cậy của Mỹ, lựa chọn tốt nhất của Nga trong bối cảnh hiện tại, và có thế mạnh để kiềm chế Trung Quốc.

7. Thương mại Dầu mỏ: Động lực và Thách thức

Thương mại song phương Nga-Ấn Độ đạt kỷ lục 68,7 tỷ đô la Mỹ trong năm tài khóa 2024, tăng gần sáu lần so với trước năm 2022. Năng lượng trở thành động lực chính, đưa Nga thành nhà cung cấp dầu thô lớn nhất cho Ấn Độ, với thị phần tăng từ 1-2% năm 2021 lên 35-40% năm 2024.

• Lợi ích cho Ấn Độ: Kiềm chế lạm phát, đảm bảo an ninh năng lượng, bán nhiên liệu trong nước giá rẻ và xuất khẩu với lợi nhuận cao nhờ giá chiết khấu từ Nga (tới 20-30 USD/thùng năm 2022-2023, hiện khoảng 5 USD/thùng).
• Lợi ích cho Nga: Duy trì nguồn cung năng lượng, ổn định ngân sách và đối phó lệnh trừng phạt.

Tuy nhiên, dòng chảy dầu khí này đang bị thử thách bởi sức ép thuế quan 50% từ Mỹ. Ấn Độ, nước tiêu thụ dầu lớn thứ ba thế giới, nhập khẩu 90% nhu cầu. Mức thuế này đang gây tổn hại kinh tế. Có dấu hiệu cho thấy Ấn Độ đang điều chỉnh, giảm nhập khẩu dầu Nga từ 1,6-1,8 triệu thùng/ngày xuống còn 600.000-650.000 thùng/ngày trong tháng 12, mức thấp nhất trong ít nhất 3 năm.

Ấn Độ sử dụng cơ chế thanh toán phi đô la (chủ yếu qua Rupi-Ruble) để mua dầu Nga, tránh trừng phạt. Tuy nhiên, việc chuyển sang mua dầu từ Mỹ có thể khiến Ấn Độ chi thêm khoảng 1 tỷ USD/năm, dù vẫn thấp hơn thặng dư thương mại 40 tỷ USD với Washington.

8. Tương lai của Dầu mỏ Nga trong Quan hệ Nga-Ấn Độ

Tiến sĩ Quách Tiểu Hệ nhận định rằng nếu mức chiết khấu dầu của Nga không còn hấp dẫn hoặc tiếp tục giảm, vai trò của dầu mỏ trong quan hệ Nga-Ấn Độ sẽ giảm đi. Ấn Độ có nhiều lựa chọn thay thế (Mỹ, Trung Đông, Châu Phi). Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là quan hệ song phương sẽ giảm sút, vì còn nhiều lĩnh vực hợp tác khác như khoa học công nghệ, kỹ thuật quân sự.

9. Liên minh Kinh tế Á-Âu và Tiềm năng AI

Cơ chế liên kết FTA giữa Ấn Độ và Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) do Nga khởi xướng được xem là một động lực thúc đẩy quan hệ kinh tế. Nếu thành công, FTA sẽ mở rộng thị trường, tạo cơ chế tốt hơn cho xuất nhập khẩu nông sản, thủy sản, năng lượng và các lĩnh vực khác, giảm sự phụ thuộc vào Mỹ-phương Tây, và tạo nền tảng để mở rộng đối tác.

Lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là "thị trường xanh" tiềm năng cho hợp tác Nga-Ấn Độ, tránh được các lệnh trừng phạt. Ấn Độ có nguồn nhân lực dồi dào, kế hoạch xây dựng "thành phố Silicon" riêng, và tiếng Anh là ngôn ngữ chính. Nga có thế mạnh về toán học, kỹ thuật và kinh nghiệm trong không gian vũ trụ. AI là thị trường mới, khó bị Mỹ-phương Tây kiểm soát, có thể hỗ trợ kinh tế dân sự, khoa học, công nghệ, mang lại lợi ích sâu rộng và lâu dài.

10. Tam giác Nga-Ấn Độ-Trung Quốc: Cơ hội và Thách thức

Nga đang hướng tới khuôn khổ tam giác Nga-Ấn Độ-Trung Quốc để hạn chế ảnh hưởng bên ngoài. Thương mại ba chiều giữa ba nước đã vượt 500 tỷ đô la Mỹ năm ngoái. Tổng thống Putin nhấn mạnh mục tiêu nâng tầm hợp tác với Trung Quốc và Ấn Độ trong các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, vũ trụ, nông nghiệp.

Ba quốc gia này chiếm gần 40% dân số thế giới và hơn 25% GDP toàn cầu. Hợp tác này có tiềm năng giảm đòn bẩy của phương Tây, tạo ra các thể chế thay thế và thúc đẩy trật tự thế giới đa cực. Tuy nhiên, mối quan hệ này đối mặt với nhiều thách thức:

• Căng thẳng biên giới Trung-Ấn: Là rào cản lớn nhất, khiến cơ chế hợp tác ba bên bị đóng băng từ năm 2019.
• Lợi ích quốc gia khác biệt: Mỗi nước theo đuổi lợi ích riêng, có thể va chạm với nhau.
• Thiếu lợi ích chiến lược cốt lõi: Chưa tìm thấy điểm chung đủ lớn để tạo thành một liên minh vững chắc.
• Ấn Độ theo đuổi lợi ích: Ấn Độ không chọn phe mà ưu tiên lợi ích, cần có "điểm rơi" đủ lực để đánh đổi.

Tiến sĩ Quách Tiểu Hệ nhận định khả năng hợp tác ba bên trở thành đối trọng với phương Tây là rất thấp do những thách thức trên.

11. Kết luận: Quan hệ Nga-Ấn Độ - Vượt qua Sóng gió và Mở ra Cấu trúc Hợp tác Mới

Chuyến thăm của Tổng thống Putin tới Ấn Độ cho thấy cả hai nước đều có động lực mạnh mẽ để duy trì mối quan hệ đối tác. Nga cần Ấn Độ cho mục tiêu chiến lược dài hạn, trong khi Ấn Độ cần Moscow để đảm bảo an ninh năng lượng và tự chủ ngoại giao.

Trong một thế giới bất ổn, các quan hệ lâu bền dựa trên lợi ích chung vẫn có khả năng vượt qua sóng gió và mở ra những cấu trúc hợp tác mới. Việc Nga lựa chọn Ấn Độ làm mối liên kết mới là thông điệp đáng chú ý về cách các nước lớn có thể chủ động định hình môi trường an ninh và phát triển của mình.