Nỗ lực bảo tồn voọc mông trắng: Những tín hiệu phục hồi tích cực | VTV24

Key Concepts

• Vọc mông trắng (Delacour's Langur): Một loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, nằm trong danh sách cực kỳ nguy cấp.
• Hệ sinh thái núi đá vôi: Môi trường sống đặc thù, nơi cư trú của nhiều loài quý hiếm.
• Khu bảo tồn loài và sinh cảnh: Mô hình quản lý nhằm bảo vệ đa dạng sinh học gắn với phát triển bền vững.
• Flycam ảnh nhiệt: Công nghệ hiện đại dùng để giám sát và thống kê động vật hoang dã trong địa hình hiểm trở.
• Di sản thế giới (UNESCO): Mục tiêu hướng tới cho khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Trúc.

---

1. Thực trạng và Tầm quan trọng của Vọc mông trắng

Vọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu chỉ có tại Việt Nam và nằm trong top 25 loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới. Sau nhiều thập kỷ bị đe dọa bởi săn bắn, khai thác đá và mất môi trường sống, nhờ các nỗ lực bảo tồn, số lượng cá thể đã phục hồi từ vài chục lên gần 500 cá thể. Khu vực Vân Long, Kim Bảng và Tam Trúc được cộng đồng quốc tế xác định là "điểm nút" bảo tồn then chốt, duy trì hơn 90% quần thể vọc ngoài tự nhiên.

2. Phương pháp nghiên cứu và Giám sát

Để khắc phục khó khăn do địa hình núi đá vôi hiểm trở, Trung tâm Bảo vệ Động vật hoang dã tại Việt Nam đã áp dụng công nghệ tiên tiến:

• Flycam trang bị camera ảnh nhiệt: Giúp phát hiện các đốm sáng (động vật máu nóng) dưới tán rừng.
• Phương pháp ước tính: Tại Kim Bảng, ghi nhận trực tiếp 16 đàn (104 cá thể), nhưng ước tính thực tế có thể lên tới 25 đàn (khoảng 175 cá thể) dựa trên mật độ trung bình 7 cá thể/đàn.
• Nghiên cứu đa dạng sinh học: Phát hiện các loài mới cho khoa học, ví dụ như loài thằn lằn bóng tại khu vực Tam Trúc, khẳng định tiềm năng sinh học to lớn của khu vực này.

3. Các mối đe dọa và Thách thức

Dù có dấu hiệu phục hồi, loài vọc vẫn đối mặt với áp lực lớn từ:

• Khai thác đá vôi: Các công trường sản xuất xi măng làm thu hẹp diện tích sinh cảnh nghiêm trọng (dữ liệu vệ tinh từ 2014-2025 cho thấy sự suy giảm diện tích rừng rõ rệt).
• Hoạt động con người: Săn bắn trái phép, xâm lấn đất rừng để trồng trọt và chăn nuôi.
• Xung đột lợi ích: Sự cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế (khai thác tài nguyên) và bảo tồn hệ sinh thái.

4. Giải pháp và Chính sách bảo tồn

• Quy hoạch khu bảo tồn: Quyết định 1352 của Thủ tướng Chính phủ quy hoạch khu vực Kim Bảng - Tam Trúc (khoảng 3.500 ha) thành khu bảo tồn loài và sinh cảnh, dự kiến thực hiện trong năm 2026.
• Mô hình Vân Long: Thành công trong việc tăng độ che phủ rừng từ 17% lên 60% và tăng số lượng vọc từ 40 lên hơn 300 cá thể nhờ tuần tra, tháo bẫy và gắn bảo tồn với du lịch cộng đồng.
• Cứu hộ và tái thả: Vườn quốc gia Cúc Phương đóng vai trò là "thủ phủ" với tỷ lệ tái thả thành công trên 70%.
• Định hướng quốc tế: Khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Trúc đã được đưa vào danh sách dự kiến di sản thế giới của UNESCO, khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ đa dạng sinh học và ứng phó biến đổi khí hậu.

5. Những phát biểu đáng chú ý

• Đại diện đơn vị nghiên cứu nhấn mạnh: "Với việc hiện đang bảo vệ hơn 90% quần thể vọc mông trắng ngoài tự nhiên, khu vực Vân Long, Kim Bảng, Tam Trúc được cộng đồng khoa học quốc tế xác định là điểm nút bảo tồn có ý nghĩa then chốt."
• Thông điệp về trách nhiệm: "Khi một loài biến mất, điều mất đi không chỉ là một cá thể sinh học mà đó còn là sự đứt gãy của cả một hệ sinh thái."

---

Tổng kết

Sự phục hồi của vọc mông trắng là minh chứng cho thấy thiên nhiên có khả năng hồi sinh mạnh mẽ nếu con người có hành động bảo tồn quyết liệt. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó khi áp lực phát triển kinh tế vẫn đang đe dọa sinh cảnh. Việc chuyển đổi sang mô hình du lịch xanh, bền vững và thực thi nghiêm ngặt các quy hoạch bảo tồn là chìa khóa để bảo vệ không chỉ loài vọc mông trắng mà còn cả hệ sinh thái núi đá vôi quý giá cho thế hệ mai sau.