Những bất đồng tại WEF Davos 2026 cho thấy điều gì về tình hình thế giới? | VTV24

Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos 2024: Phân tích Tình hình Thế giới và Quan điểm Đối lập

Key Concepts:

• Đối đầu địa kinh tế: Sự sử dụng các công cụ kinh tế (thuế quan, trừng phạt, kiểm soát đầu tư) như vũ khí trong cạnh tranh địa chính trị.
• Đa cực: Một trật tự thế giới không còn sự thống trị của một siêu cường mà có nhiều trung tâm quyền lực.
• Chủ nghĩa bảo hộ: Chính sách ưu tiên bảo vệ các ngành công nghiệp và thị trường nội địa thông qua các biện pháp hạn chế thương mại.
• Trật tự dựa trên luật lệ: Một hệ thống quốc tế mà các quốc gia tuân thủ các quy tắc và luật pháp chung.
• Tinh thần đối thoại: Chủ đề của Diễn đàn Davos 2024, nhấn mạnh tầm quan trọng của trao đổi và hợp tác trong bối cảnh căng thẳng gia tăng.
• Nearshoring/Reshoring: Xu hướng các quốc gia đưa hoạt động sản xuất về gần biên giới hoặc về nước để giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng.
• Chủ nghĩa hiện thực dựa trên giá trị: Cách tiếp cận chính sách ngoại giao của Canada, kết hợp giữa bảo vệ các giá trị cốt lõi và thừa nhận thế giới không hoàn hảo.

1. Bối cảnh và Tổng quan Diễn đàn Davos 2024

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos năm 2024 diễn ra trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trải qua một bước ngoặt đáng kể. Hội nghị thu hút khoảng 400 nhà lãnh đạo chính trị (gần 65 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ), gần 850 CEO và chủ tịch hàng đầu, cùng gần 100 công ty khởi nghiệp và những người tiên phong công nghệ – một con số kỷ lục về số lượng nhà lãnh đạo chính trị tham gia. Không khí tại Davos năm nay khác biệt so với những năm trước, mang tính đối đầu rõ rệt hơn do tầm nhìn về một trật tự kinh tế toàn cầu dựa trên luật lệ đang bị thách thức.

2. Đối đầu Địa kinh tế và Rủi ro Toàn cầu

Báo cáo Rủi ro Toàn cầu của WEF xếp rủi ro đối đầu địa kinh tế là một trong những rủi ro hàng đầu. Đối đầu địa kinh tế phát sinh từ giao điểm giữa đối đầu địa chính trị và hệ thống kinh tế toàn cầu, lan tỏa sang các lĩnh vực chính trị, kinh tế và công nghệ. Các công cụ kinh tế như thuế quan, trừng phạt, kiểm soát đầu tư và vũ khí hóa trụi cúp ứng đang được sử dụng để cạnh tranh. Xu hướng này làm gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí sản xuất và làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

3. Quan điểm Trái chiều về Toàn cầu hóa và Thương mại Tự do

Diễn đàn Davos năm nay chứng kiến sự đối lập rõ rệt trong quan điểm về toàn cầu hóa và thương mại tự do:

• Mỹ: Đại diện thương mại Mỹ khẳng định toàn cầu hóa đã thất bại đối với Mỹ, dẫn đến mất việc làm và suy giảm kinh tế. Mỹ ưu tiên "America First" và khuyến khích các quốc gia khác xem xét mô hình tương tự, tập trung vào lao động và sản xuất trong nước.
• Trung Quốc: Đại diện Trung Quốc tái khẳng định ủng hộ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do, duy trì cam kết hợp tác cùng có lợi. Trung Quốc nhấn mạnh toàn cầu hóa là xu thế tất yếu của lịch sử và đã mang lại lợi ích cho nhiều quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc.
• Châu Âu: Châu Âu kêu gọi một chủ nghĩa đa phương hiệu quả, thừa nhận cả mặt được và mặt chưa được của toàn cầu hóa. Châu Âu nhấn mạnh cần có cơ chế bảo vệ nền kinh tế nội địa nhưng không tới mức bảo hộ hoàn toàn, đồng thời phản ứng trước cách tiếp cận của Mỹ và Trung Quốc bằng cách bảo vệ doanh nghiệp và thị trường của mình.

Thống kê cho thấy tỉ lệ thương mại toàn cầu theo điều khoản ưu đãi nhất của WTO đã giảm từ 80% xuống 72% trong năm 2025, cho thấy sự tái cấu trúc của mạng lưới thương mại, sản xuất và tài chính toàn cầu.

4. Trật tự Quốc tế Dựa trên Luật lệ và Sự Suy Yếu của Cơ chế Đa phương

Nhiều nhà lãnh đạo tại Davos bày tỏ quan ngại về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Thủ tướng Canada Justin Trudeau nhận định trật tự này không còn vận hành như trước, các cường quốc thường tự miễn trừ cho mình và luật lệ được thực thi bất đối xứng.

Đại sứ Tôn Sinh Thành nhấn mạnh rằng trật tự dựa trên luật lệ đã suy yếu sau Chiến tranh Lạnh, khi thế giới chuyển sang đa cực. Các thể chế đa phương như Liên hợp quốc và ASEAN đang mất đi vai trò quan trọng do sự thiếu quan tâm và đóng góp từ các nước lớn. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định các thể chế này vẫn cần thiết để đối thoại, chia sẻ thông tin và phòng ngừa xung đột.

5. Xu hướng Tương lai: Đa cực Phân mảnh và Ưu tiên Khu vực

Đại sứ Tôn Sinh Thành dự đoán thế giới sẽ hình thành một trật tự đa cực phân mảnh, với nhiều nhóm và khối khác nhau. Xu hướng này bao gồm:

• Nearshoring/Reshoring: Mỹ và các quốc gia khác đưa hoạt động sản xuất về gần biên giới hoặc về nước.
• Đa dạng hóa thương mại: Trung Quốc tăng cường thương mại với nhóm BRICS.
• Ưu tiên khu vực: Châu Âu và Indonesia tập trung vào phát triển khu vực và bảo vệ chuỗi cung ứng nội địa.

Châu Âu đang hướng tới một hình thức độc lập mới, bảo vệ năng lực sản xuất và an ninh kinh tế nội địa.

6. Chủ nghĩa Hiện thực Dựa trên Giá trị và Cách Tiếp cận của Canada

Thủ tướng Canada Justin Trudeau đề xuất cách tiếp cận "chủ nghĩa hiện thực dựa trên giá trị", vừa kiên định với các nguyên tắc cốt lõi như chủ quyền và nhân quyền, vừa thừa nhận thế giới không hoàn hảo và lợi ích giữa các đối tác không phải lúc nào cũng trùng khớp.

7. Kết luận và Đánh giá Tổng quan

Diễn đàn Davos 2024 diễn ra trong bối cảnh thế giới đang phân mảnh, cạnh tranh và đầy bất định. Mặc dù không thể giải quyết mọi vấn đề, diễn đàn đã góp phần định hình cách thế giới nhận thức về các rủi ro chung và giá trị của hợp tác. Khảo sát của WEF cho thấy gần 50% chuyên gia dự đoán thế giới sẽ rơi vào trạng thái hỗn loạn hoặc đầy biến động trong vòng 2 năm tới. Trong một thời đại đối đầu gia tăng, việc duy trì không gian đối thoại là đóng góp quan trọng nhất của Davos đối với ổn định và quản trị rủi ro toàn cầu. Thế giới đang tiến tới một cấu trúc đa cực phân mảnh, nơi hợp tác toàn cầu vẫn cần thiết để giải quyết các thách thức chung, nhưng các quốc gia và khu vực sẽ ưu tiên lợi ích riêng và tăng cường tự chủ chiến lược.