“Nhà mạng” và trách nhiệm bản quyền: Vi phạm nhanh, xử lý chậm| VTV24

Key Concepts

• Vi phạm bản quyền (Copyright infringement): Việc sử dụng, sao chép, phân phối trái phép các tác phẩm có bản quyền.
• Website lậu (Pirated website): Trang web phát sóng hoặc cung cấp nội dung vi phạm bản quyền.
• Nhà mạng (Internet Service Provider - ISP): Các công ty cung cấp dịch vụ internet như Viettel, Vinaphone, FPT.
• Tên miền (Domain name): Địa chỉ của một trang web trên internet.
• Phát sóng trực tiếp (Live streaming): Truyền tải nội dung video, âm thanh theo thời gian thực.
• Cơ quan chức năng (Authorities): Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý và xử lý vi phạm pháp luật.
• Quy trình xử lý (Processing procedure): Các bước thực hiện để giải quyết vấn đề vi phạm bản quyền.
• Công nghệ blockchain (Blockchain technology): Công nghệ mã hóa dữ liệu để bảo vệ bản quyền nội dung số.

Vấn Nạn Phát Sóng Lậu Bóng Đá và Vi Phạm Bản Quyền

Giải bóng đá U23 Đông Nam Á năm 2025 đang diễn ra tại Indonesia, đi kèm với đó là vấn nạn phát sóng lậu hoành hành, làm nóng lại câu chuyện vi phạm bản quyền. Phần lớn các website lậu đặt máy chủ ở nước ngoài, gây khó khăn cho việc truy tìm thủ phạm. Giải pháp khả thi nhất là chặn truy cập vào các trang web này từ các nhà mạng trong nước.

Vai Trò Của Các Nhà Mạng

Cả nước có gần 90 công ty kinh doanh dịch vụ internet, phục vụ gần 80 triệu người dùng. Theo quy định, các nhà mạng phải chặn truy cập của người dùng tới các website vi phạm khi nhận được yêu cầu từ cơ quan chức năng như Cục An toàn thông tin, Cục An ninh mạng. Năm 2024, quy trình này đã xử lý hơn 8500 website lừa đảo, bảo vệ 1,3 triệu người dân. Riêng với web vi phạm bản quyền, trung bình một tuần cơ quan chức năng chặn được khoảng 50 trang.

Thực Trạng Vi Phạm Bản Quyền

Hiện có trên 100 website lậu với khoảng 2000 tên miền khác nhau, thu hút 1,8 tỷ lượt xem mỗi năm chỉ riêng trong lĩnh vực thể thao. Quy trình xử lý hiện tại (báo cáo, thẩm định, phát lệnh chặn) chưa hiệu quả, đặc biệt trong các trường hợp phát lậu trực tiếp.

Ví dụ: Trận đấu Việt Nam - Lào trong khuôn khổ giải U23 Đông Nam Á, bản quyền thuộc FPT Play và Đài Truyền hình Việt Nam, nhưng ngay khi trận đấu bắt đầu, gần 100 link web lậu đồng thời phát sóng.

Tội phạm dễ dàng lách luật bằng cách thay đổi một vài ký tự trong tên miền.

Ví dụ: Các trang web phái sinh từ "xôi lạc" như Soiilc86.tv, siilz.co, 365.tv vẫn hoạt động dù các trang gốc đã bị chặn.

Quy trình báo cáo, thẩm định, ngăn chặn mất 2-3 ngày, thậm chí 1 tuần đến 10 ngày, hoàn toàn vô hiệu với các chương trình phát sóng thể thao trực tiếp.

Giải Pháp và Đề Xuất

• Về mặt kỹ thuật: Các nhà mạng hoàn toàn có thể xử lý dù các trang web lậu đổi tên miền nhanh chóng. Vấn đề nằm ở quy trình xử lý còn nặng tính hành chính thủ công.
• Cần một cơ chế: Già soát, báo cáo và xử lý linh hoạt hơn để phát huy vai trò của nhà mạng.
• Mạnh tay xử lý tội phạm bản quyền: Số vụ việc xử lý tội phạm điều hành web lậu đã tăng lên trong thời gian gần đây.
• Ví dụ: Vụ án Vanh TV hoặc Vanh Network cung cấp đường dẫn đến các website lậu, kêu gọi ủng hộ tiền để duy trì tín hiệu. Đối tượng đã bị công an tỉnh Bắc Giang xử phạt hành chính.
• Ví dụ: Vụ án Lê Quang Khoa tạo lập ứng dụng Aplay TV phát sóng trái phép 300 kênh truyền hình và đăng tải video khiêu dâm. Đối tượng bị khởi tố về tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.

Hậu Quả Của Vi Phạm Bản Quyền

• Thiệt hại kinh tế: Năm 2022, vi phạm bản quyền khiến Việt Nam thiệt hại ước tính khoảng 350 triệu đô la Mỹ.
• Số lượng người dùng: Có khoảng 15,5 triệu người thường xuyên truy cập vào các website lậu, đưa Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực về tỉ lệ vi phạm bản quyền.
• Rủi ro an ninh mạng: Các trang web lậu thường chèn quảng cáo cá độ, dẫn đến cạm bẫy và rủi ro an ninh mạng.

Kinh Nghiệm Từ Hàn Quốc

Hàn Quốc là quốc gia tiên phong về quản lý bản quyền. Các nhà mạng (ISP) phải tham gia bảo vệ bản quyền với sự hỗ trợ của công nghệ.

• Vai trò của ISP: Theo luật bản quyền Hàn Quốc, các ISP có vai trò rất quan trọng trong việc ngăn chặn vi phạm bản quyền tại các chương trình phát sóng trực tiếp.
• Cơ chế hoạt động:
  • Ủy ban Thẩm định phát thanh truyền hình và cơ quan bảo vệ bản quyền Hàn Quốc có hệ thống giám sát, tiếp nhận báo cáo về hành vi phát sóng lậu.
  • Các đài truyền hình có thể liên kết với các đơn vị làm dịch vụ giám sát bản quyền.
  • Trung tâm tiếp nhận báo cáo vi phạm trực tuyến thẩm định và ban hành lệnh chặn truy cập.
  • Các ISP phải chặn ngay lập tức.
• Công nghệ: Hệ thống giám sát tự động, ứng dụng công nghệ để thu thập dữ liệu và phát hiện tên miền mới của các trang web lậu.
• Chặn trước thẩm định sau: Cơ quan chức năng chặn theo nhóm các trang cùng hệ thống có biểu hiện vi phạm.
• Trách nhiệm của ISP: Nếu ISP cố ý hoặc đồng phạm trong vi phạm bản quyền, có thể bị phạt tù lên đến 5 năm hoặc phạt tiền tối đa là 9 tỷ đồng.
• Đường dây nóng: Ủy ban thẩm định phát thanh truyền hình Hàn Quốc công bố số điện thoại tiếp nhận báo cáo vi phạm bản quyền 24/24 giờ.

Giải Pháp Tổng Thể

• Tăng cường vai trò trách nhiệm của các ISP: Tránh trường hợp bị khởi kiện ra tòa dân sự vì tiếp tay cho hành vi xâm phạm.
• Đẩy mạnh kiểm tra: Cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra tình hình thực hiện và xử lý các ISP không thực hiện.
• Sử dụng công nghệ blockchain: Các nhà cung cấp nội dung số, nhà sáng tạo và doanh nghiệp có thể sử dụng công nghệ blockchain để mã hóa nội dung.
• Nâng cao ý thức người dùng: Tránh xem các chương trình xâm phạm bản quyền.

Kết Luận

Cần có các bước đi quyết liệt hơn để các nhà mạng tham gia nhiều hơn, chủ động hơn, thực chất hơn, góp phần cải thiện tình trạng vi phạm bản quyền, vốn đã tạo nên ấn tượng xấu xí của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Nỗ lực của chính các cá nhân, người dùng là quan trọng nhất để thực hiện tốt công tác này. Một khảo sát cho thấy với các website bị chặn thì 23% người dùng cho biết là sẽ không truy cập nội dung tương tự, 60% tìm đến giải pháp miễn phí hợp pháp.