Nguyên nhân mưa bão kỷ lục tại Đông Nam Á | VTV24

Khái niệm chính:

• La Niña: Hiện tượng khí hậu khi vùng trung tâm Thái Bình Dương nguội đi, đẩy nhiệt sang phía tây và làm tăng mưa gió mùa.
• Lưỡng cực âm Ấn Độ Dương (Indian Ocean Dipole - IOD): Hiện tượng khí hậu khiến vùng biển gần Indonesia ấm lên bất thường, gia tăng hơi ẩm và tạo mưa.
• Áp thấp nhiệt đới Verba: Một hệ thống thời tiết gây mưa lớn và lũ lụt tại Philippines.
• Biến đổi khí hậu toàn cầu: Sự thay đổi dài hạn trong các kiểu thời tiết toàn cầu, góp phần làm tăng cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan.
• Tổ chức Khí tượng Thế giới (World Meteorological Organization - WMO): Cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về khí tượng, khí hậu và thủy văn.

Tình hình lũ lụt nghiêm trọng tại Đông Nam Á

Khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, đã phải hứng chịu một trong những mùa mưa khắc nghiệt nhất trong những năm gần đây, dẫn đến hàng loạt đợt lũ lụt nghiêm trọng sau các cơn bão liên tiếp. Hàng trăm người đã thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời.

• Thái Lan: Miền Nam Thái Lan đang chìm trong nước lũ dâng cao. Thủ tướng Anutin Charnvirakul đã ban bố tình trạng khẩn cấp tại tỉnh Songkhla do lũ lụt nghiêm trọng. Tình trạng này có hiệu lực từ nay đến ngày 25 tháng 5 năm sau, nhằm tạo điều kiện giải ngân nhanh các quỹ cứu trợ. Mưa lũ đã khiến ít nhất 33 người thiệt mạng và ảnh hưởng đến khoảng 2,2 triệu người trên khắp Thái Lan. Nước này cũng ghi nhận lượng mưa trong ngày cao nhất trong 300 năm qua.
• Indonesia: Mưa lớn như trút nước đã gây ra lũ quét và lở đất trên đảo Sumatra, khiến ít nhất 10 người thiệt mạng và 6 người mất tích. Các đội cứu hộ đang nỗ lực tiếp cận các khu vực bị ảnh hưởng sau khi mưa lớn tuần qua làm các con sông tràn bờ, cuốn theo bùn đất, đá và cây cối đổ ập xuống các ngôi làng miền núi. Các nơi trú ẩn khẩn cấp đã được thiết lập và chính quyền kêu gọi người dân ở các khu vực có nguy cơ cao sơ tán ngay lập tức, đồng thời cảnh báo mưa lớn tiếp tục có thể gây thêm lở đất. Trước đó, sáu trận lở đất ở thành phố đồi núi này đã san phẳng 17 ngôi nhà và một quán cà phê.
• Malaysia: Người dân sống gần thủ đô Kuala Lumpur đang lội qua dòng nước lũ khi các cuộc sơ tán được tiến hành do lũ lụt ảnh hưởng diện rộng trên khắp đất nước. Hơn 21.000 người đã phải di dời do lũ lụt trên tám bang ở bán đảo Malaysia, trong đó các khu vực phía Bắc giáp Thái Lan nằm trong số những nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất sau nhiều ngày mưa lớn. Một nguồn tin khác cho biết Malaysia đã phải sơ tán hơn 15.000 người.
• Philippines: Áp thấp nhiệt đới Verba đã gây mưa lớn trên khắp miền Trung Philippines, gây ra lũ lụt nhấn chìm các cộng đồng dân cư ở vùng trũng thấp tại tỉnh Negros Occidental. Nước lũ dâng cao đã khiến người dân bị mắc kẹt trong nhà và dọc theo các tuyến đường khi chính quyền địa phương triển khai thuyền và các đội cứu hộ. Cơ quan thời tiết Philippines dự báo áp thấp Verba sẽ ra khỏi Philippines vào ngày 27 tháng 11.

Tác động và thiệt hại

Tình trạng mưa lũ đã khiến cuộc sống của người dân điêu đứng, kinh tế trì trệ, mùa màng bị tàn phá và ngành du lịch bị ảnh hưởng nghiêm trọng trên toàn khu vực.

Nguyên nhân sâu xa của thiên tai

Theo các chuyên gia, sự hội tụ bất thường của nhiều hệ thống thời tiết cùng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã khiến khu vực Đông Nam Á rơi vào vòng xoáy thiên tai liên tiếp. Đáng chú ý, tình trạng này có thể sẽ còn nặng nề hơn trong những năm tới.

Các chuyên gia chỉ ra hai hiện tượng khí hậu hiếm khi xảy ra cùng lúc đã kết hợp biến khu vực Đông Nam Á thành một "cỗ máy tạo mưa":

1. Hiện tượng La Niña: Đây là hiện tượng khi vùng trung tâm Thái Bình Dương nguội đi, đẩy nhiệt sang phía tây và làm tăng mưa gió mùa tại Đông Nam Á. Dù không mạnh như các năm trước, La Niña vẫn đủ để tăng lượng mưa trong thời gian qua.
2. Hiện tượng Lưỡng cực âm Ấn Độ Dương: Hiện tượng này khiến vùng biển gần Indonesia ấm lên bất thường, gia tăng hơi ẩm và tạo ra nhiều mưa hơn.

Thông thường, hai hệ thống này không đạt đỉnh cùng thời điểm do chúng xuất phát từ hai khu vực đại dương khác nhau và có chu kỳ riêng. Tuy nhiên, mùa mưa năm nay ghi nhận sự trùng hợp hiếm gặp: trong khi mặt nước Thái Bình Dương mát đi, biển ngoài khơi Việt Nam và phía đông Philippines lại nóng hơn bình thường, làm quá trình hút ẩm và gây mưa trở nên mạnh hơn.

Ngoài các hiện tượng khí quyển, biến đổi khí hậu toàn cầu cũng góp phần làm bão và mưa lớn trở nên dữ dội hơn. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), năm 2024 là năm nóng nhất từng được ghi nhận, với nhiệt độ toàn cầu cao hơn khoảng 1,55°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. WMO cũng cảnh báo châu Á đang ấm lên với mức tăng nhiệt gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu, khiến khu vực này dễ chịu tác động mạnh từ mưa cực đoan và các thiên tai liên quan đến khí hậu.

Kết luận và cảnh báo

Tình hình lũ lụt và thiên tai tại Đông Nam Á trong mùa mưa năm nay là đặc biệt nghiêm trọng, do sự kết hợp hiếm gặp của các hiện tượng khí hậu La Niña và Lưỡng cực âm Ấn Độ Dương, cùng với tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu toàn cầu. Các chuyên gia cảnh báo rằng tình trạng này có thể sẽ còn diễn biến phức tạp và nặng nề hơn trong những năm tới, đòi hỏi các biện pháp ứng phó và thích nghi cấp bách từ các quốc gia trong khu vực.