Mưa lớn cực đoan ngày càng phức tạp và thường xuyên do biến đổi khí hậu | VTV24

Key Concepts

Mưa cường suất lớn, mưa cực đoan, biến đổi khí hậu, dự báo thời tiết, lũ quét, sạt lở đất, dấu hiệu nhận biết lũ quét/sạt lở đất, không khí mát, rãnh thấp.

Mưa Cường Suất Lớn và Biến Đổi Khí Hậu

• Định nghĩa: Mưa cường suất lớn là hiện tượng mưa lớn xảy ra trong thời gian ngắn (vài giờ), với lượng mưa có thể lên tới hàng trăm mm.
• Nguy hiểm: Gây ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng, thiệt hại về người và tài sản.
• Xu hướng gia tăng: Mưa cực đoan ngày càng trở nên thường xuyên hơn trong những năm gần đây. Trong 15 năm qua, số lần quan trắc được lượng mưa 1 giờ lớn hơn 50mm ở miền Bắc có xu hướng tăng rõ rệt. Năm ngoái, miền Bắc có tới 149 trận mưa cực đoan.
• Ví dụ:
  • Đầu mùa mưa năm nay, TP.HCM ghi nhận trận mưa hơn 200mm chỉ trong 3 giờ.
  • Trong một tuần qua, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lai Châu đều xuất hiện mưa cực đoan trên diện rộng từ 150-198mm chỉ sau 3-4 giờ.
• Liên hệ với biến đổi khí hậu: Mưa cực đoan là một dấu hiệu rõ ràng của biến đổi khí hậu, cho thấy thời tiết cực đoan sẽ trở thành "bình thường mới".

Thách Thức trong Dự Báo Mưa Cường Suất Lớn

• Tính chất của mưa cực đoan:
  • Ổ dông phát triển nhanh, từ lúc hình thành đến khi tan rã chỉ vài chục phút.
  • Phạm vi ảnh hưởng nhỏ (5-20km) nhưng gây mưa rất to (trên 50mm/giờ).
  • Bất ngờ, khó dự đoán.
• Khó khăn về kỹ thuật:
  • Các công cụ hiện đại như vệ tinh khó quan sát mây tầng thấp, mây đối lưu hình thành nhanh trong phạm vi hẹp.
  • Ở vùng núi, địa hình phức tạp, mật độ trạm quan trắc chưa đủ dày.
  • Mây dông hình thành nhanh hơn độ trễ của radar và vệ tinh (10 phút).
• Yếu tố bất định của khí quyển: Tác động của biến đổi khí hậu làm tăng tính bất định, tăng nguy cơ hình thành ổ mây đối lưu lớn mạnh gây mưa cường suất lớn.
• Thời gian cảnh báo: Chỉ có thể cảnh báo sớm khoảng 15-30 phút.
• Giải pháp: Mở rộng radar, tăng trạm tự động, ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Dự Báo Lũ Quét và Sạt Lở Đất

• Độ khó: Khó hơn dự báo mưa cường suất lớn vì phụ thuộc vào nhiều yếu tố: lượng mưa, địa chất, địa hình, sự suy giảm thực vật.
• Nguyên nhân:
  • Rừng đầu nguồn bị tàn phá, đất đai yếu.
  • Mưa lớn kéo dài, đất ngậm nước đến ngưỡng bão hòa.
  • Hồ chứa nước tự nhiên hình thành từ thân cây mục nát, đất đá tích tụ lâu ngày có thể vỡ khi mưa lớn.
• Tính bất ngờ: Sạt lở đất thường xảy ra bất ngờ và khó kiểm soát.
• Điểm nóng: Nhiều khu vực trước đây chưa từng xảy ra sạt lở nay lại trở thành điểm nóng.

Nhận Biết Dấu Hiệu Nguy Hiểm Lũ Quét/Sạt Lở Đất

• Nước suối chuyển màu: Từ trong sang đục, dâng nhanh, cuốn theo rác cây, đất bùn.
• Tiếng nước lớn: Như tiếng máy kéo từ xa, đặc biệt vào ban đêm.
• Không khí lạnh đột ngột: Kèm gió mạnh và hơi nước bốc lên từ lòng suối.
• Mặt đất rung nhẹ: Kèm hiện tượng đá lăn, cây đổ bất thường trên sườn núi.

Tình Hình Mưa Hiện Tại và Dự Báo

• Khu vực Bắc Bộ: Không khí mát tràn xuống, vùng mưa lớn thu hẹp. Tối và đêm có mưa vừa, mưa to và dông ở đồng bằng Bắc Bộ, Hòa Bình, Bắc Trung Bộ (20-50mm, có nơi trên 80mm). Cảnh báo ngập úng, lũ quét, sạt lở đất. Từ ngày mai mưa giảm dần.
• Thành phố Quảng Ngãi: Ngày mai không mưa, trời nắng cả ngày.
• Tây Nguyên và Nam Bộ: Tối nay và ngày mai tiếp tục có mưa dông ở nhiều nơi (20-40mm, có nơi trên 70mm). Nguy cơ lốc sét, gió giật mạnh, ngập úng.

Kết luận

Mưa cường suất lớn đang trở nên phổ biến hơn do biến đổi khí hậu, gây ra nhiều nguy hiểm. Dự báo chính xác vẫn còn là một thách thức lớn. Việc chủ động nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng.