Mối quan hệ kỳ lạ giữa IRAN - ISRAEL: Tại sao xung đột nổ ra? | Nhoe Nhoét | Thế Giới

Tóm tắt Phân tích "Cuộc Đối Đầu Iran - Israel: Từ Bóng Tối Đến Ánh Sáng" (Spider Room)

Key Concepts:

• Đối đầu Iran-Israel: Chuyển từ chiến tranh ủy nhiệm sang đối đầu trực diện.
• Lịch sử quan hệ Iran-Israel: Từ liên kết văn hóa và đồng minh chiến lược đến thù địch.
• Chương trình hạt nhân Iran: Mối đe dọa hiện hữu đối với Israel.
• Chiến tranh ủy nhiệm: Iran sử dụng các lực lượng ủy nhiệm (Hezbollah, Hamas) để bao vây Israel.
• Chiến tranh mạng: Các cuộc tấn công mạng qua lại giữa Iran và Israel.
• Chiến dịch Sư Tử Trỗi Dậy (Operation Rising Lion): Cuộc tấn công phủ đầu của Israel vào Iran năm 2025.
• Phản ứng quốc tế: Sự phân hóa trong phản ứng của các cường quốc (Mỹ, Nga, Trung Quốc) và các quốc gia Trung Đông, Châu Âu.

1. Tóm Tắt Bối Cảnh Lịch Sử:

• Giai đoạn 1: Mối quan hệ cổ xưa (Thế kỷ VI TCN):
  • Liên kết giữa người Iran và người Do Thái từ thời Cyrus Đại Đế (Ba Tư) giải phóng người Do Thái khỏi Babylon (539 TCN).
  • Người Do Thái được hỗ trợ tái thiết đền thờ Jerusalem, nhưng nhiều người chọn ở lại Ba Tư, tạo nên cộng đồng Do Thái lớn nhất Trung Đông ngoài Israel.
  • Giao thoa văn hóa sâu sắc: Tôn giáo Zoroastrian của Ba Tư ảnh hưởng đến Do Thái giáo (khái niệm thời gian tuyến tính, thuyết tận thế, thiên thần, địa ngục).
  • Hiện nay, khoảng 200.000 người Do Thái gốc Iran sống ở Israel, có những người từng giữ vị trí quyền lực (cựu Tổng thống Moshe Katsav, cựu Phó Thủ tướng Shaul Mofaz).
• Giai đoạn 2: Mối quan hệ hữu nghị trước năm 1979:
  • Liên minh chiến lược hình thành sau khi Israel ra đời (1948). Iran dưới thời Shah Mohammad Reza Pahlavi là đồng minh quan trọng.
  • Đối với Israel, liên minh với Iran là nền tảng an ninh quốc gia. Đối với Shah, đây là công cụ chính sách thực dụng, cần che đậy.
  • Cả hai đều lo ngại về tham vọng của Liên Xô và chủ nghĩa dân tộc Ả Rập của Tổng thống Ai Cập Gamal Abdel Nasser.
  • Iran cung cấp dầu mỏ cho Israel, Israel cung cấp công nghệ và ảnh hưởng tại Washington.
  • Dự án bí mật: Iran tài trợ xây dựng đường ống dẫn dầu Askelon. Israel đào tạo chuyên gia Iran, bán thiết bị quân sự, Mossad huấn luyện SAVAK (cảnh sát mật của Iran).
  • Sau chiến tranh 6 ngày (1967), Shah lo ngại về Israel quá hùng mạnh, đóng băng dự án chung, ủng hộ nghị quyết 242 của LHQ.
  • Năm 1975, Shah ký hiệp định Algier với Iraq mà không tham vấn Israel.
  • Năm 1977, Iran hợp tác với Israel phát triển tên lửa tầm trung (dự án Flower) sau khi Mỹ từ chối bán.
• Giai đoạn 3: Tác động của Cách mạng năm 1979:
  • Cách mạng Hồi giáo Iran (1979) xóa bỏ trật tự cũ. Ayatollah Khomeini đoạn tuyệt với di sản của triều đại Shah, coi Israel là "tiểu Satan".
  • Phái đoàn ngoại giao Israel bị trục xuất, tòa nhà trao cho PLO.
  • Hệ thống tư tưởng của Khomeini: Đấu tranh toàn cầu chống lại sự bất công do Mỹ dẫn đầu. Liên minh với Mỹ là phản bội lý do tồn tại của cách mạng.
  • Đối với các lực lượng tôn giáo, Israel là kẻ chiếm đất đai Hồi giáo. Đối với phe cánh tả, Israel là tiền đồn của chủ nghĩa đế quốc Mỹ.
  • Trong chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988), Iran bí mật tìm đến Israel. Israel bán vũ khí cho Iran (chiến dịch Shel). Israel làm trung gian để Mỹ đàm phán với Iran (vụ bê bối Iran-Contra).
  • Sau chiến tranh Lạnh, cạnh tranh giữa Iran và Israel trỗi dậy. Israel coi Iran là mối đe dọa. Hiệp định Oslo (1993) là nỗ lực đối phó với Iran. Iran tăng cường hỗ trợ các nhóm chống lại tiến trình hòa bình.

2. Xung Đột Leo Thang:

• Mặt trận hạt nhân:
  • Israel coi chương trình hạt nhân của Iran là nguy cơ hiện hữu.
  • Iran đầu tư vào năng lực hạt nhân và tên lửa đạn đạo.
  • Israel tuân thủ học thuyết Osirac (không cho phép kẻ thù sở hữu vũ khí hạt nhân).
  • Israel liên tục ví von Iran có bom hạt nhân với Đức Quốc xã.
  • Israel duy trì lựa chọn quân sự đáng tin cậy (tập trận Chariot of Fire 2022, Juniper 2023).
• Các cuộc chiến ủy nhiệm:
  • Iran xây dựng vòng vây lửa xung quanh Israel thông qua Hezbollah, Hamas, Jihad Hồi giáo, các nhóm vũ trang ở Syria, Iraq.
  • Israel tấn công các "xúc tu" (Libăng 2006, Gaza 2009, không kích ở Syria).
  • Israel xây dựng liên minh mới với các quốc gia Ả Rập dòng Sunni (hiệp định Abraham).
  • Israel chuyển từ tấn công "xúc tu" sang tấn công trực diện "đầu bạch tuộc" (không kích phá hủy máy bay không người lái của Iran năm 2022).
• Chiến tranh trên không gian mạng và những chiến dịch bí mật:
  • Stuxnet (2010) phá hủy máy ly tâm tại Natanz, làm chậm chương trình hạt nhân của Iran.
  • Iran phát triển năng lực chiến tranh mạng, tấn công mục tiêu quân sự, chính trị, cơ sở hạ tầng dân sự của Israel.
  • Israel trả đũa mạnh mẽ (tấn công làm tê liệt cảng Shahid Raj).
  • Các chiến dịch phá hoại tinh vi (đầu độc chuỗi cung ứng hạt nhân, đánh cắp dữ liệu hạt nhân bí mật).
  • Ám sát các nhà khoa học hạt nhân (Mohsen Fakhrizadeh năm 2020).

3. Xung Đột Trực Diện - Đỉnh Điểm Tháng 6/2025:

• Ngày 13/6/2025, Iran phát động chiến dịch Sư Tử Trỗi Dậy (Operation Rising Lion), tấn công phủ đầu vào cơ sở hạt nhân, căn cứ quân sự, trung tâm quyền lực của Iran.
• Lãnh đạo quân sự và tình báo cấp cao của Iran thiệt mạng.
• Iran đáp trả bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào Israel.
• Israel tuyên bố chiến dịch nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
• IAEA báo cáo lượng uranium làm giàu của Iran tăng đáng kể, đạt mức gần vũ khí.

4. Phản Ứng Quốc Tế và Các Bên Liên Quan:

• Hoa Kỳ: Thế tiến thoái lưỡng nan trong tam giác quyền lực Mỹ-Israel-Iran. Ủng hộ Israel nhưng đôi khi tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Vẫn là nhà bảo trợ an ninh lớn nhất của Israel.
• Nga: Iran là đối tác quân sự và con bài địa chính trị quan trọng. Cung cấp công nghệ tên lửa và hạt nhân. Cần Iran đủ mạnh để gây rối cho phương Tây, nhưng không muốn Iran có vũ khí hạt nhân.
• Trung Quốc: Iran là một phần trong cuộc cạnh tranh kinh tế và chiến lược với Mỹ. Iran có thể làm suy yếu hệ thống Petrodollar. Trung Quốc là khách hàng dầu mỏ của Iran và nhà cung cấp khí tài quân sự.
• Các quốc gia Trung Đông: Ưu tiên ổn định và lợi ích kinh tế. Lo ngại xung đột lan rộng.
• Châu Âu: Lập trường mềm mỏng, chính sách đối thoại. Duy trì kênh liên lạc mở với Iran. Ưu tiên giải quyết xung đột bằng ngoại giao.

5. Kết Luận:

Cuộc xung đột Iran-Israel đã leo thang đến ngưỡng mới. Sự leo thang trong tháng 6/2025 là đỉnh điểm của mâu thuẫn kéo dài hàng thập kỷ. Chương trình hạt nhân của Iran là quả bom hẹn giờ. Cộng đồng quốc tế phân hóa, nỗ lực ngoại giao rời rạc. Thế giới đang đứng trước ngã rẽ lịch sử: ngăn chặn thảm kịch hay chứng kiến Trung Đông bị nhấn chìm trong biển lửa, kéo theo sự sụp đổ của trật tự toàn cầu hiện tại.