Làm thế nào để tự bảo vệ khỏi bẫy lừa đảo A.I? | VTV24

Key Concepts

• Deepfake (Giả mạo sâu): Sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra các video, âm thanh giả mạo có độ chân thực cao, thường dùng để lừa đảo.
• Lừa đảo qua mạng (Lừa đảo trực tuyến): Các hành vi lừa đảo sử dụng internet và các thiết bị kỹ thuật số để chiếm đoạt tài sản.
• Xác thực độc lập (Kiểm chứng độc lập): Xác minh thông tin thông qua các nguồn tin đáng tin cậy khác ngoài nguồn ban đầu.
• Tâm lý hoang mang, lo sợ (Tâm lý sợ hãi): Tình trạng cảm xúc tiêu cực khiến nạn nhân mất khả năng suy xét và dễ dàng bị lợi dụng.
• Nhận diện khuôn mặt (Nhận dạng khuôn mặt): Công nghệ sử dụng hình ảnh để xác định danh tính cá nhân.

Lừa đảo bằng AI: Thực trạng và Biện pháp Phòng ngừa

Thực trạng lừa đảo bằng AI ngày càng gia tăng

Báo cáo cho thấy, lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một vấn đề nhức nhối, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn cầu. Trong vòng 5 năm qua, Việt Nam đã ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Trên thế giới, hãng xác thực xăm sắp cho biết số vụ gian lận danh tính sử dụng deepfake đã tăng 245% trong năm 2024 so với năm trước, đặc biệt tại các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.

Một trường hợp điển hình là một người phụ nữ đã mất hơn 600 triệu đồng sau khi kẻ lừa đảo sử dụng AI để giả mạo giọng nói của con trai đang làm việc tại Nhật Bản, yêu cầu chuyển tiền. Một nạn nhân khác đã bị lừa 350 triệu đồng sau khi nhận được cuộc gọi từ hình ảnh con gái thật trên Messenger, với lời lẽ và cách xưng hô quen thuộc. Thậm chí, các tập đoàn lớn cũng không tránh khỏi nguy cơ này, như công ty tư vấn xây dựng của Anh bị thiệt hại hơn 25 triệu đô la Mỹ do kẻ gian giả mạo lãnh đạo tài chính để yêu cầu chuyển tiền.

Công nghệ Deepfake và thủ đoạn lừa đảo tinh vi

Kẻ lừa đảo sử dụng AI để sao chép giọng nói, gương mặt, và thậm chí bắt chước cả thói quen giao tiếp của nạn nhân hoặc giả danh cơ quan chức năng. Một thủ đoạn phổ biến là yêu cầu nạn nhân mở tài khoản ngân hàng trung kế và chụp ảnh để lấy cắp thông tin, sau đó sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt để thực hiện giao dịch trái phép. Ví dụ, kẻ lừa đảo có thể nói: "Cô ơi, cái căn cước của công dân của cô lại sai ngày, thế bây giờ để cháu sửa lại cái này cho cô." và sau đó yêu cầu nạn nhân chụp ảnh.

Nguyên nhân và yếu tố tâm lý

Các chuyên gia nhận định, điểm yếu lớn nhất mà tội phạm nhắm đến không phải là công nghệ mà là tâm lý hoang mang, lo sợ và sự vội vàng của nạn nhân. Khi hoảng loạn, nạn nhân thường bỏ qua các bước kiểm chứng thông tin cần thiết. Như một nạn nhân chia sẻ: "Mình cứ nghĩ mình tin con mà nói như là mẹ con nói chuyện với nhau bình thường hàng ngày… cho nên gia đình mới dẫn đến cái hậu quả là mình bị lừa như thế này."

Biện pháp phòng ngừa và tự bảo vệ

Để tự bảo vệ mình trước những màn giả mạo bằng AI, các chuyên gia khuyến nghị:

• Không chuyển tiền khi chưa xác thực: Luôn xác minh thông tin qua một kênh độc lập hoặc thông qua người thân thứ ba trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính nào. "Nguyên tắc đầu tiên là không chuyển tiền khi chưa xác thực bằng một kênh độc lập hoặc qua người thân thứ ba."
• Tham vấn ý kiến: Thảo luận với người thân hoặc đồng nghiệp trước khi đưa ra quyết định chuyển tiền. "Khi nhiều người đưa vào ý kiến như vậy thì tin chắc rằng mọi người sẽ có một cái quyết định sáng suốt."
• Hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân: Tránh chia sẻ công khai hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội, vì đây có thể là nguyên liệu để tội phạm tạo ra hình ảnh giả mạo.
• Cảnh giác với các yêu cầu khẩn cấp: Kẻ lừa đảo thường tạo ra tình huống khẩn cấp để khiến nạn nhân không kịp suy nghĩ.
• Kiểm tra dấu hiệu giả mạo: Chú ý đến những điểm bất thường trong video hoặc âm thanh, như giọng nói không tự nhiên, khuôn mặt không khớp với giọng nói, hoặc cách xưng hô không quen thuộc.

Bài học kinh nghiệm từ các nạn nhân

Các nạn nhân đã từng bị lừa thường rút ra bài học đắt giá. Một nạn nhân chia sẻ: "Bài học rút ra là từ nay đi là nếu không gặp được mặt là không bao giờ kể cả người thân người quen mấy mà có hình ảnh cũng không nghe."

Kết luận

Trong thế giới số, ranh giới giữa thật và giả ngày càng mờ nhạt. AI ngày càng thông minh, đòi hỏi con người phải ngày càng tỉnh táo và cẩn trọng. Việc nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và áp dụng các biện pháp phòng ngừa là vô cùng quan trọng để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những nguy cơ lừa đảo ngày càng tinh vi. "Trong thế giới số thật giả đôi khi chỉ cách nhau một cái chạm hoặc một cái nhấp chuột. Và cái giá phải trả có thể là danh dự, tiền bạc, thậm chí cả niềm tin."