Làm thế nào để cứu trợ đúng người, đúng cách, đúng địa chỉ? | VTV24

Khái niệm Chính:

• Lá lành đùm lá rách: Tinh thần tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau.
• Nhu yếu phẩm: Các vật phẩm thiết yếu như lương thực, nước uống, thuốc men, chăn màn.
• Bốn tại chỗ: Nguyên tắc ứng phó thiên tai (chỉ huy, lực lượng, hậu cần, vật tư tại chỗ).
• Cứu trợ khẩn cấp: Giai đoạn ứng phó ngay lập tức sau thiên tai.
• Phục hồi chuyển tiếp/Phục hồi sớm: Giai đoạn sửa chữa nhà cửa, hỗ trợ sinh kế nhỏ.
• Phục hồi bền vững: Giai đoạn xây dựng nhà, hỗ trợ sinh kế lâu dài.
• Phục hồi tái thiết: Giai đoạn cuối cùng, tập trung vào nâng cao năng lực phòng chống thiên tai.
• Minh bạch: Sự rõ ràng, công khai trong hoạt động cứu trợ.
• Trùng lặp: Tình trạng một đối tượng nhận quá nhiều hỗ trợ, trong khi đối tượng khác không nhận được.

---

Tác động của Bão và Tinh thần Tương thân Tương ái

Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, hai cơn bão số 10 và 11 đã gây ra những thiệt hại nặng nề tại các tỉnh miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và miền Trung Việt Nam. Hơn 80 người chết và mất tích, hàng trăm nghìn ngôi nhà bị sập, tốc mái hoặc hư hỏng, và hơn 87.000 ha lúa và hoa màu bị ngập úng. Riêng bão số 11 đã khiến 15 người thiệt mạng và mất tích, cùng 222.856 ngôi nhà bị ngập sâu.

Trước những mất mát to lớn này, tinh thần "lá lành đùm lá rách" đã lan tỏa mạnh mẽ khắp cả nước. Nhiều hoạt động cứu trợ tự phát và có tổ chức đã diễn ra:

• Tại tổ dân phố D2, Ngưỡng Lộ, người dân thức đêm gói bánh chưng, quyên góp 100 thùng nước uống, 50 thùng bánh ngọt, 50 bộ quần áo mới, 65 chiếc màn để hỗ trợ Thái Nguyên.
• Thành phố Hồ Chí Minh tiết giảm chi phí tổ chức sự kiện để chia sẻ với đồng bào vùng lũ.
• Các nghệ sĩ trẻ tại TP.HCM tổ chức đêm nhạc "Chung tay vì đồng bào", quyên góp được hàng chục tỷ đồng và hàng nghìn túi thuốc chuyển đến Sơn La, Cao Bằng, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Ninh Bình.

Thách thức trong Công tác Cứu trợ Tự phát

Bà Lương Thị Hồng Thúy, Trưởng ban Đối ngoại Truyền thông Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, đánh giá cao những tấm lòng nhân ái nhưng cũng nhấn mạnh những thách thức và rủi ro của các hoạt động cứu trợ tự phát:

• Nguy hiểm cho người cứu trợ: Các đoàn thiện nguyện thường thiếu trang bị bảo hộ (áo phao, đèn pin, ủng, bộ sơ cấp cứu), dễ gặp nguy hiểm trong môi trường lũ lụt.
• Thiếu hiệu quả và lãng phí: Nhiều đoàn chỉ đến những nơi dễ tiếp cận, dẫn đến tình trạng một số gia đình nhận được quá nhiều hàng cứu trợ, thậm chí trùng lặp mặt hàng hoặc không phù hợp với nhu cầu thiết yếu tại thời điểm đó. Ngược lại, các hộ gia đình ở vùng sâu, vùng cô lập lại không nhận được hỗ trợ.
• Chất lượng hàng hóa không đảm bảo: Đã có trường hợp hàng hóa cứu trợ (như bánh chưng) bị hỏng trước khi đến tay người dân, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và lãng phí nguồn lực.
• Thiếu minh bạch: Việc không có sự điều phối và quản lý rõ ràng có thể dẫn đến thiếu minh bạch trong phân phối, gây mất cân bằng và giảm niềm tin.

Hướng dẫn và Khuyến nghị từ Hội Chữ thập đỏ Việt Nam

Để đảm bảo công tác cứu trợ hiệu quả, an toàn và minh bạch, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các đoàn thiện nguyện:

1. Ưu tiên An toàn:

   • "An ninh an toàn là trên hết để có thể giúp được mình giúp được người thì chúng ta phải giúp mình."
   • Người đi cứu trợ phải tự trang bị đầy đủ phao cứu sinh, ủng, đèn pin, áo mưa và bộ đồ sơ cứu cho bản thân và các thành viên trong đoàn.
   • Luôn giữ liên lạc với các thành viên trong đoàn và đặc biệt là chính quyền địa phương để tránh bị lạc và đảm bảo an toàn.

2. Phối hợp và Điều phối:

   • Trước khi lên đường, cần liên hệ và phối hợp với chính quyền địa phương, Ban Vận động tỉnh, hoặc Hội Chữ thập đỏ các cấp.
   • Hội Chữ thập đỏ sẵn sàng hỗ trợ khảo sát để xác định đúng nhu cầu thiết thực nhất của người dân theo từng giai đoạn.

3. Kiểm soát Chất lượng Hàng hóa:

   • "Của cho đi nhưng mà của cho phải đúng lúc và phải đúng chất lượng vài đảm bảo cái sức khỏe an toàn cho người dân."
   • Đảm bảo hàng hóa cứu trợ có chất lượng tốt, phù hợp với nhu cầu và không bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

4. Minh bạch và Công bằng:

   • Triển khai các hoạt động cứu trợ cần đảm bảo tính minh bạch để tránh trùng lặp và đảm bảo công bằng trong phân phối.
   • Tránh tình trạng một gia đình nhận quá nhiều trong khi những hộ ở vùng xa, vùng cô lập lại không được tiếp cận.

Các Giai đoạn Cứu trợ và Phục hồi

Hội Chữ thập đỏ Việt Nam áp dụng một chu kỳ ứng phó thảm họa với các giai đoạn rõ ràng:

1. Cứu trợ khẩn cấp:

   • Diễn ra nhanh chóng, thường trong vòng một tuần sau thiên tai.
   • Tập trung vào các nhu cầu cấp thiết: lương thực, nước uống sạch, vệ sinh môi trường, thuốc men, chăn màn và các vật dụng sinh hoạt tối thiểu.
   • Ví dụ: Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã xuất 1,7 tỷ đồng tiền mặt, lương thực, thùng hàng gia đình và viên lọc nước, đồng thời mua 3.000 thùng hàng gia đình để cứu trợ khẩn cấp.

2. Phục hồi chuyển tiếp (Phục hồi sớm):

   • Người dân bắt đầu sửa chữa nhà ở (nhỏ hoặc lớn).
   • Hỗ trợ sinh kế nhỏ: mua con giống, cây trồng, phân bón để gia đình có thể gượng dậy sản xuất.

3. Phục hồi bền vững:

   • Xây dựng nhà ở kiên cố.
   • Hỗ trợ sinh kế bền vững (ví dụ: ngư cụ cho ngư dân).
   • Hội Chữ thập đỏ vẫn tiếp tục hỗ trợ các địa phương bị ảnh hưởng bởi bão Yagi trước đó thông qua tập huấn và hỗ trợ sinh kế bền vững.

4. Phục hồi tái thiết:

   • Ngoài hỗ trợ vật chất, tập trung vào nâng cao năng lực truyền thông về phòng chống thiên tai.
   • Ví dụ: Hướng dẫn người dân tự bảo vệ bản thân bằng cách bọc kín giấy tờ quan trọng, điện thoại vào túi ni lông khi có cảnh báo lũ.

Số liệu Thiệt hại và Nhu cầu Cấp thiết

Tính đến ngày 8/10, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã nhận được gần 800 tỷ đồng ủng hộ từ các cá nhân, đơn vị, tổ chức. Mặt trận Tổ quốc địa phương cũng phát huy phương châm "bốn tại chỗ" để khắc phục hậu quả.

Nhu cầu bức thiết nhất của người dân vùng lũ hiện nay là:

• Lương thực, nước uống sạch (bao gồm cả nước sinh hoạt).
• Chăn màn, thuốc men cần thiết.
• Các vật dụng sinh hoạt tối thiểu cho gia đình.

Tổng kết

Thiên tai gây ra những mất mát to lớn, nhưng cũng là lúc tình người được thể hiện rõ nét nhất. Tuy nhiên, để những tấm lòng nhân ái đến đúng nơi, đúng người, đúng thời điểm và phát huy hiệu quả tối đa, công tác cứu trợ cần được chuyên nghiệp hóa, phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức, chính quyền địa phương và các đoàn thiện nguyện. Việc đảm bảo an toàn cho người cứu trợ, kiểm soát chất lượng hàng hóa, duy trì minh bạch và áp dụng các giai đoạn cứu trợ phù hợp là chìa khóa để xây dựng một cộng đồng vững vàng hơn trước thiên tai.