Kỷ nguyên A.I trong quân sự: Cuộc đấu của máy bay không người lái | VTV24

Key Concepts:

• Trí tuệ nhân tạo (AI) trong quốc phòng
• Vũ khí thông minh
• Máy bay không người lái (UAV) tích hợp AI
• Tác chiến lấy mạng làm trung tâm
• Chiến tranh hiện đại
• Đạo đức và kiểm soát AI trong quân sự
• Cuộc đua vũ trang AI
• Khung pháp lý toàn cầu về AI trong quân sự

1. Ứng dụng AI trong Quốc phòng và Xu hướng Phát triển

• Lầu Năm Góc ký hợp đồng trị giá 800 triệu đô la Mỹ với Google, Anthropic, Open AI và XAI để phát triển hệ thống AI cho an ninh quốc gia. Mỗi công ty nhận tối đa 200 triệu đô la.
• Các lĩnh vực ưu tiên: phân tích tình báo, lập kế hoạch chiến dịch, quản lý hậu cần, thu thập dữ liệu.
• Ngân sách quốc phòng năm 2026 của Mỹ đề xuất hơn 1000 tỷ đô la, trong đó 179 tỷ đô la cho nghiên cứu và phát triển, bao gồm AI và tự động hóa.
• Không quân Mỹ triển khai chương trình phát triển hơn 1000 máy bay không người lái tự hành, phối hợp chiến đấu theo nhóm trong 5 năm tới.
• Các nhà thầu quốc phòng ở Châu Á và Châu Âu (Tales, BAE Systems) và các công ty khởi nghiệp (ARX Robotics của Đức, Kassart của Đan Mạch) cũng đầu tư vào AI.
• ARX Robotics phát triển robot không người lái cho mục đích quân sự. Kassart sản xuất máy bay không người lái và công nghệ giám sát, có thể xác định radar đối phương từ xa.
• Thiếu tướng Đoàn Hùng Minh cho biết AI trong quân sự có thể đảm nhiệm 5 nhóm nhiệm vụ: tích hợp vào vũ khí thông minh, lập kế hoạch tác chiến, chỉ huy tác chiến, huấn luyện quân sự, đảm bảo hậu cần kỹ thuật và công nghiệp quốc phòng.
• AI trong quân sự đi nhanh hơn dân sự, ví dụ hệ thống datalink 100G so với 5G/6G dân sự.
• Ba yếu tố tác động đến AI trong quân sự: cách mạng khoa học công nghệ, chiến tranh công nghệ, xung đột vũ trang.

2. Tác động của AI trong Chiến tranh Hiện đại

• Cuộc chiến Nga-Ukraina và xung đột Israel-Iran cho thấy AI đang lên ngôi, vũ khí đắt tiền có thể lỗi thời so với máy bay không người lái giá rẻ tích hợp AI.
• Trong môi trường tác chiến điện tử, máy bay không người lái điều khiển thủ công trở nên bất lực.
• Các công ty như Swammer phát triển vũ khí tự hành thông minh, có khả năng phối hợp theo bầy đàn mà không cần con người can thiệp.
• Phần mềm stick cho phép máy bay không người lái tự suy nghĩ, lên kế hoạch và dự đoán hành vi của các thiết bị khác.
• Nga cũng ưu tiên triển khai máy bay không người lái và AI. Putin nhấn mạnh tầm quan trọng của công nghệ tiên tiến trong khí tài quân sự.
• Thiếu tướng Đoàn Hùng Minh nhận định việc sử dụng vũ khí thông minh ở Ukraina làm thay đổi phương thức tác chiến (lấy mạng làm trung tâm), tổ chức lực lượng (binh chủng robot), và bảo đảm hậu cần kỹ thuật.
• Vũ khí thông minh có đặc điểm nhanh (thiết kế, chế tạo, lạc hậu nhanh), có ý nghĩa chiến lược (tác chiến đa môi trường, thích ứng nhiều loại hình chiến tranh).

3. Thử nghiệm và Ứng dụng AI trong Quân sự (Case Study Châu Âu)

• Các nhà sản xuất vũ khí châu Âu thử nghiệm AI trong quân sự.
• Hệ thống RATSNAC (công cụ hỗ trợ ra quyết định dựa trên AI) do Avionic và BAE System phát triển, được thử nghiệm trên chiến đấu cơ Eurofighter Typhoon.
• RATSNAC tính toán mối đe dọa từ tên lửa đối phương, xác định vùng an toàn cho phi công.
• AI có thể xác minh cho phép kiểm chứng quyết định chiến thuật bằng mô phỏng độc lập.
• Phi công làm quen với công nghệ này qua mô hình mô phỏng chiến đấu, giúp nhận diện sớm nguy cơ và gợi ý phương án cơ động.

4. Rủi ro và Cảnh báo về AI trong Quân sự

• Các chuyên gia cảnh báo về đạo đức và khả năng mất kiểm soát của AI trong quân sự (khoảnh khắc Openheimer).
• Ngay cả các nhóm cực đoan hoặc quốc gia nhỏ cũng có thể sở hữu AI chiến đấu.
• Thiếu tướng Đoàn Hùng Minh cho rằng AI giúp bảo toàn sinh mạng người lính, nhưng có những nhiệm vụ AI không thể thay thế con người (ví dụ: quyết định sử dụng vũ khí hạt nhân).
• Điểm yếu của AI trong quân sự: đạo đức và thẩm quyền trách nhiệm.
• Stephen Hawking và các nhà khoa học cảnh báo về vũ khí có AI giống như Einstein cảnh báo về vũ khí hạt nhân.
• Sự va chạm giữa robot mất kiểm soát có thể dẫn tới bùng nổ chiến tranh.
• AI không thể phân biệt giữa người lính, phụ nữ, trẻ em và dân thường, không thể tuân thủ công ước về nhân đạo trong chiến tranh.

5. Khung Pháp lý và Chiến lược cho Các Quốc Gia

• Cần thiết lập quy chuẩn chung về sử dụng AI trong quân sự.
• Cần có điều ước quốc tế về kiểm soát AI và tổ chức quốc tế giống như mô hình IAEA.
• Các yếu tố cần quan tâm: đạo đức (nhân quyền, nhân phẩm), hợp pháp (quyền kiểm soát của con người), chủ quyền quốc gia, an ninh bảo mật, năng lực khoa học công nghệ.
• Các nước đang phát triển băn khoăn về lợi ích quốc gia và cam kết bắt buộc.
• Các nước đi sau gặp cản trở trong tiếp cận vũ khí công nghệ cao và áp lực chọn bên trong chiến tranh công nghệ.
• Sự thông minh của vũ khí không chỉ do AI quyết định, mà còn do kết hợp nhiều công nghệ thông minh khác, vật liệu thông minh, hỏa cụ hỏa thuật thông minh, mẫu hình thiết kế thông minh.
• Sự thông minh của vũ khí nằm trong khả năng sử dụng vũ khí và chiến thuật sử dụng vũ khí.
• Việt Nam có sở trường về sự thông minh, sáng tạo, độc đáo, bí mật, bất ngờ của bộ đội.

6. Kết luận

Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cuộc chơi trong lĩnh vực quân sự, buộc các quốc gia phải thích ứng. Tuy nhiên, cuộc đua này tiềm ẩn nhiều hệ lụy và rủi ro. Cần xây dựng khung pháp lý toàn cầu để kiểm soát AI trong quân sự và tránh những tình huống hủy diệt. Các quốc gia vừa và nhỏ có thể tìm ra những lối đi riêng để tiếp cận cuộc chơi AI, tận dụng sự sáng tạo và chiến thuật độc đáo.