Khủng hoảng hạt nhân Iran: Điều gì đã, đang và sẽ diễn ra? | Victor Pham | Thế giới

Tóm tắt Cuộc Khủng Hoảng Hạt Nhân Iran Tháng 6/2025

Key Concepts:

• Cán cân lực lượng quân sự Iran-Israel
• Vòng Daia (Hezbollah, Hamas)
• Chương trình hạt nhân Iran (làm giàu uranium)
• Chia rẽ nội bộ Iran (IRGC vs. Chính phủ dân sự)
• Thỏa thuận hạt nhân Iran (1.0, 2.0)
• Vai trò trung gian của Nga
• Không kích cơ sở hạt nhân Iran
• Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ
• Khoảng trống quyền lực toàn cầu

1. Bối Cảnh và Cán Cân Lực Lượng Iran-Israel:

• Cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ cuối năm 2024 sau khi cán cân quân sự Iran-Israel ở Syria thay đổi.
• Iran hậu thuẫn Hezbollah ở Bắc Israel và Hamas ở Nam, cung cấp hàng trăm nghìn tên lửa giá rẻ, tạo ra mối đe dọa thường trực cho Israel.
• Khi vành đai Shia tan rã, Israel có lợi thế tấn công Syria, còn Iran chỉ có thể tấn công Israel bằng tên lửa đạn đạo tầm trung đắt đỏ.
• Iran đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu hạt nhân để xoay chuyển tình thế. Đến tháng 5/2025, Iran có hơn 400kg uranium làm giàu ở mức 60%, đủ để chế tạo 10 đầu đạn hạt nhân.

2. Chia Rẽ Nội Bộ Iran về Vấn Đề Hạt Nhân:

• IRGC: Chủ trương sở hữu vũ khí hạt nhân để đảm bảo an toàn và vị thế độc lập.
• Chính phủ dân sự: Sử dụng chương trình hạt nhân như đòn bẩy để Mỹ dỡ bỏ trừng phạt kinh tế.
• Cả hai đều dùng chung phương pháp, dù mục tiêu khác nhau.

3. Vị Thế Mong Manh của Israel:

• Israel có ưu thế chiến thuật nhưng bất lợi chiến lược nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
• Lãnh thổ Israel nhỏ, dân số tập trung ở Tel Aviv, dễ bị tấn công hạt nhân.
• Lãnh thổ Iran rộng lớn, các thành phố lớn dễ hình thành lực lượng đối lập, chế độ thần quyền có thể ổn định hơn sau chiến tranh hạt nhân.

4. Vai Trò của Nga:

• Nga can thiệp vì:
  • Iran cung cấp máy bay không người lái cho Nga trong chiến tranh Ukraine.
  • Hai nước ký hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện.
  • Nga mất cửa ngõ ra biển Baltic và Biển Đen, xây dựng hành lang kinh tế Bắc-Nam qua Iran đến Ấn Độ Dương.
• Nga làm trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran để đổi lấy việc Mỹ giảm hỗ trợ cho Ukraine.

5. Tham Vọng "Thỏa Thuận Iran 2.0" của Trump:

• Trump muốn đạt được thỏa thuận khắt khe hơn "Thỏa thuận Iran 1.0" (do Obama ký kết) để chứng minh với phong trào MAGA.
• Hai điều kiện của Trump:
  • Iran không được giữ lại uranium làm giàu.
  • Iran phải tháo dỡ toàn bộ máy ly tâm.
• Iran sẵn sàng giao kho dự trữ uranium cho Nga lưu giữ, nhưng không chấp nhận mất hoàn toàn khả năng làm giàu uranium.

6. Các Lựa Chọn của Trump và Đòn Không Kích:

• Trump đứng trước ba lựa chọn:
  • Cho phép Iran giữ một lượng uranium làm giàu ở mức thấp (như thời Obama).
  • Tấn công quân sự phá hủy cơ sở hạt nhân Iran.
  • Thay đổi chế độ, lật đổ chính quyền hiện tại.
• Lật đổ chính quyền Iran khó khả thi do phe đối lập yếu và sự ủng hộ từ tầng lớp bảo thủ.
• Trump chọn không kích cơ sở hạt nhân Iran để thúc đẩy đàm phán.
• Iran đã chuẩn bị phòng vệ, đưa máy ly tâm và uranium xuống cơ sở ngầm sâu hàng trăm mét.
• Israel không có khả năng phá hủy các mục tiêu sâu, cần đến máy bay ném bom B2 của Mỹ.

7. Các Kịch Bản Trả Đũa của Iran:

• Nếu không kích hiệu quả, Iran có thể trả đũa mang tính biểu tượng (tấn công căn cứ Mỹ ở Trung Đông) rồi quay lại đàm phán.
• Nếu không kích không hiệu quả, Iran có thể đẩy nhanh tiến độ phát triển hạt nhân hoặc phong tỏa eo biển Hormuz.

8. Kết Quả Cuộc Không Kích và Tình Thế Hiện Tại:

• Cuộc không kích của Mỹ dường như đã đạt hiệu quả, phá hủy cơ sở hạt nhân ngầm Fordow.
• Iran mất khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân trong ngắn hạn, không còn quân bài để mặc cả.
• Iran không còn lựa chọn nào khác ngoài đàm phán.

9. Tương Lai và Sự Điều Chỉnh Chiến Lược của Mỹ:

• Iran cần một lối thoát danh dự để tái khởi động đàm phán, đổi việc từ bỏ chương trình hạt nhân lấy việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt.
• Cả Iran và Mỹ đều có nhu cầu ký kết thỏa thuận.
• Mỹ rút chân khỏi Trung Đông để tập trung vào chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Israel có thể bị Mỹ bỏ rơi một phần.
• Mỹ cũng đang cân nhắc việc rút lui khỏi chuỗi đảo thứ nhất ở Đông Á.

10. Khoảng Trống Quyền Lực Toàn Cầu:

• Cùng với xu hướng Mỹ rút dần khỏi các điểm nóng, Đông Âu, vùng lưỡi liềm Creson Zone và Trung Á sẽ trở thành khoảng trống quyền lực.
• Các cường quốc hạng hai như Nga, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Ả Rập Saudi và Ấn Độ sẽ tranh giành ảnh hưởng.

11. Kết Luận:

Cuộc khủng hoảng hạt nhân Iran tháng 6/2025 là một ván cờ địa chính trị phức tạp với sự tham gia của nhiều cường quốc. Sự can thiệp của Nga, tham vọng của Trump, và vị thế mong manh của Israel đều đóng vai trò quan trọng. Cuộc khủng hoảng này cũng cho thấy sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu của Mỹ, tập trung vào khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và tạo ra những khoảng trống quyền lực mới trên thế giới.