Giá lươn và cam sành tại Đồng bằng sông Cửu Long chạm đáy vì khủng hoảng đầu ra | VTV24

Key Concepts

• Khủng hoảng đầu ra (Output Crisis): Tình trạng nông sản dư thừa, không tìm được thị trường tiêu thụ.
• Sản xuất theo tâm lý đám đông (Herd Mentality Production): Việc nông dân ồ ạt mở rộng diện tích/quy mô dựa trên lợi nhuận của người đi trước mà thiếu nghiên cứu thị trường.
• Chế biến sâu (Deep Processing): Quy trình chuyển đổi nông sản thô thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, kéo dài thời gian bảo quản.
• Kinh tế nông nghiệp (Agricultural Economy): Tư duy chuyển dịch từ việc chỉ tập trung vào sản lượng sang tập trung vào giá trị, thị trường và chuỗi cung ứng.
• Liên kết chuỗi giá trị (Value Chain Linkage): Sự hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để đảm bảo đầu ra và tiêu chuẩn chất lượng.

---

1. Thực trạng khủng hoảng nông sản tại ĐBSCL

Hai mặt hàng chủ lực là lươn nuôi không bùn và cam sành đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng:

• Lươn nuôi: Giá thương phẩm giảm 70% so với cùng kỳ, chỉ còn 35.000 – 45.000đ/kg. Người nuôi lỗ từ 20.000 – 30.000đ/kg. Nhiều hộ phải "neo ao" chờ giá, dẫn đến chi phí thức ăn (khoảng 2 triệu đồng/ngày cho 80.000 con) đè nặng lên vốn đầu tư.
• Cam sành: Sau 6 năm giá giảm sâu kỷ lục (có thời điểm chỉ 1.000đ/kg), dù hiện tại đã tăng nhẹ lên 8.000 – 10.000đ/kg nhưng nông dân vẫn chỉ hòa vốn hoặc lãi rất ít, không đủ bù đắp áp lực nợ nần.

2. Nguyên nhân cốt lõi

• Thiếu chế biến sâu: Hầu hết nông sản được bán tươi sống, cam sành chủ yếu bán quả hoặc ép nước, lươn không có sản phẩm chế biến sẵn. Điều này khiến nông sản dễ bị ép giá và khó xuất khẩu.
• Sản xuất tự phát, thiếu liên kết: Nông dân sản xuất theo phong trào. Ví dụ: Diện tích cam tại Vĩnh Long tăng vọt lên 24.000 ha giai đoạn 2018-2020 khi giá cao, dẫn đến cung vượt cầu.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật: Lươn nuôi dù có tiềm năng nhưng quy mô nhỏ lẻ, chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc và dư lượng kháng sinh của các thị trường khó tính (Mỹ, EU).
• Phụ thuộc thị trường nội địa: Việc bán tươi sống khiến nông sản bị động hoàn toàn trước biến động của thương lái và thị trường trong nước.

3. Giải pháp và hướng đi mới: Từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

• Chuyển đổi tư duy: Nông dân cần thay đổi thói quen "xuống giống khi chưa biết bán cho ai". Cần nắm bắt tín hiệu thị trường và tiêu chuẩn cần thiết trước khi sản xuất.
• Mô hình chế biến sâu (Case study bà Đức - Khoai lang tím): Doanh nghiệp của bà Đức đã phát triển 24 dòng sản phẩm từ khoai lang, xuất khẩu thành công sang Mỹ và EU. Bà nhấn mạnh: "Cùng người nông dân làm giàu trên mảnh đất quê hương" thông qua việc liên kết sản xuất hữu cơ đạt chuẩn.
• Vai trò của chính sách: Cần có cơ chế hỗ trợ về công nghệ cấp đông, nhà kho, và hạ tầng chế biến để nông dân yên tâm chuyển đổi.

4. Số liệu và thống kê quan trọng

• Đóng góp xuất khẩu: Năm 2025, ĐBSCL đóng góp 24 tỷ USD xuất khẩu nông lâm thủy sản (chiếm 30% cả nước).
• Hạn chế: 70% - 80% sản lượng vẫn là xuất khẩu thô hoặc sơ chế, dẫn đến giá trị gia tăng thu về rất thấp.
• Hệ quả: Nông dân là đối tượng chịu rủi ro lớn nhất trong vòng xoáy dư thừa và rớt giá.

5. Kết luận và nhận định

Cuộc khủng hoảng của lươn và cam sành là hồi chuông cảnh báo cho toàn bộ nông nghiệp ĐBSCL. Để phát triển bền vững, việc chuyển dịch từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" (chạy theo sản lượng) sang "kinh tế nông nghiệp" (chạy theo giá trị và thị trường) là bắt buộc. Các giải pháp then chốt bao gồm:

1. Đẩy mạnh chế biến sâu để tăng giá trị và thời hạn bảo quản.
2. Xây dựng thương hiệu và liên kết chặt chẽ giữa nông dân với doanh nghiệp.
3. Chủ động đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế để mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào thị trường nội địa.
4. Sự đồng hành của Nhà nước trong việc ban hành chính sách hỗ trợ công nghệ và hạ tầng cho nông dân.