Đốt rơm rạ gây hậu quả khôn lường, có thể dẫn đến chết người | VTV24

Key Concepts

• Nông nghiệp tuần hoàn (Circular Agriculture): Mô hình tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ) để tạo ra giá trị kinh tế mới thay vì tiêu hủy.
• Phát thải khí nhà kính: Tác động tiêu cực của việc đốt rơm rạ (phát thải CO2, NOx, CH4).
• Cơ giới hóa nông nghiệp: Sử dụng máy cuộn rơm (khô và ướt) để thu gom rơm rạ hiệu quả.
• Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao: Mục tiêu chiến lược của ngành nông nghiệp Việt Nam nhằm loại bỏ hoàn toàn việc đốt rơm trên đồng ruộng vào năm 2030.

1. Thực trạng và tác hại của việc đốt rơm rạ

• Hệ lụy sức khỏe và an toàn: Việc đốt rơm rạ gây ra khói bụi dày đặc, làm giảm tầm nhìn nghiêm trọng trên các tuyến đường, dẫn đến nguy cơ tai nạn giao thông cao. Đã có trường hợp tử vong do ngạt khói khi đốt rơm tại Cần Thơ.
• Xung đột xã hội: Gây cháy lan sang các ruộng lúa chưa thu hoạch, làm ảnh hưởng đến tình làng nghĩa xóm và gây thiệt hại kinh tế cho người khác.
• Tác động môi trường:
  • Phát thải khí nhà kính (CO2, Oxit Nitơ - NOx).
  • Khi đốt rơm ướt sinh ra khí Metan (CH4).
  • Việc vùi rơm trực tiếp xuống ruộng ngập nước cũng tạo ra lượng khí Metan rất cao.
• Quy mô: Việt Nam có khoảng 40 triệu tấn rơm mỗi năm, riêng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chiếm khoảng 23 triệu tấn.

2. Giải pháp cơ giới hóa và công nghệ thu gom

• Công nghệ: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giới thiệu các loại máy cuộn rơm chuyên dụng (cả rơm khô và rơm ướt), cho phép thu gom rơm trong mọi điều kiện thời tiết, giúp giảm chi phí xử lý trước và sau gieo sạ.
• Hợp tác: Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), Đại học Cần Thơ và các địa phương đang phối hợp tập huấn quy trình kỹ thuật từ đầu đến cuối cho các hợp tác xã.

3. Mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ

• Trồng nấm rơm: Hợp tác xã New Farm (Cần Thơ) triển khai mô hình trồng nấm trong nhà. Kết quả cho thấy nấm có kích thước lớn hơn, năng suất cao hơn và thời gian thu hoạch kéo dài hơn so với phương pháp truyền thống.
• Sản xuất phân hữu cơ: Hợp tác xã Tiến Thuận đang thí điểm sản xuất phân bón hữu cơ từ rơm để bón lại cho lúa, sau đó hướng tới thương mại hóa sản phẩm.
• Hiệu quả kinh tế:
  • Bán rơm tại ruộng chỉ thu được 500.000 – 700.000 VNĐ/ha.
  • Áp dụng mô hình tuần hoàn (nấm, phân hữu cơ) giúp xã viên tăng thêm gần 50% lợi nhuận trên mỗi ha.

4. Mục tiêu chiến lược đến năm 2030

• Lộ trình:
  • Đến năm 2025: Đưa 70% lượng rơm ra khỏi đồng ruộng.
  • Đến năm 2030: Đưa 100% lượng rơm ra khỏi đồng ruộng.
• Định hướng: Chuyển đổi từ tư duy "đốt bỏ" sang "tái chế" để biến phụ phẩm thành nguồn thu nhập chính đáng cho nông dân.

Tổng kết

Việc đốt rơm rạ không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là sự lãng phí nguồn tài nguyên lớn. Thông qua việc áp dụng cơ giới hóa và các mô hình kinh tế tuần hoàn (trồng nấm, làm phân hữu cơ), nông dân không chỉ bảo vệ sức khỏe, môi trường mà còn gia tăng đáng kể thu nhập. Với sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và chính sách của Nhà nước, mục tiêu loại bỏ hoàn toàn việc đốt rơm vào năm 2030 là hoàn toàn khả thi và cần thiết để phát triển nông nghiệp bền vững.

“Đốt rơm rạ bỏ đi thì nó ảnh hưởng môi trường. Nhưng mà giờ đưa những cái rơm rạ về khỏi đồng ruộng thì năng suất lúa vẫn đạt bình thường nhưng mà những cái phế phẩm từ rơm thì nó lại tăng thêm thu nhập cho bà con nông dân.” – Anh Khải, Giám đốc Hợp tác xã Tiến Thuận.