Doanh nghiệp, cá nhân không được dùng phần mềm, nội dung không có bản quyền | VTV24

Key Concepts

• Quyền sở hữu trí tuệ (Intellectual Property Rights - IPR): Quyền của tổ chức, cá nhân đối với các tác phẩm, chương trình máy tính, bản ghi âm, ghi hình.
• Vi phạm bản quyền trên môi trường số: Hành vi sử dụng trái phép nội dung số thông qua các website lậu, mạng xã hội.
• Nền tảng trung gian (Intermediary platforms): Các đơn vị cung cấp dịch vụ mạng, nhà mạng, nền tảng lưu trữ đóng vai trò kết nối.
• Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025: Khung pháp lý mới nhằm tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các bên liên quan.
• Chặn tên miền (Domain blocking): Biện pháp kỹ thuật ngăn chặn truy cập vào các website vi phạm.

---

1. Chỉ đạo từ cơ quan quản lý và bối cảnh thực thi

Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt việc sử dụng phần mềm có bản quyền. Các đối tượng chịu sự điều chỉnh bao gồm các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực:

• Chương trình máy tính.
• Điện ảnh, âm nhạc, xuất bản, báo chí, truyền hình.
• Trò chơi điện tử.

Mục tiêu: Thực hiện công điện của Thủ tướng Chính phủ về việc ngăn chặn và xử lý quyết liệt các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ đặt mục tiêu tăng số vụ xử lý vi phạm trong tháng 5 lên tối thiểu 20% so với cùng kỳ năm trước.

2. Thực trạng vi phạm và thách thức kỹ thuật

Việc vi phạm bản quyền hiện nay diễn ra vô cùng tinh vi, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng:

• Thiệt hại kinh tế: Ước tính khoảng 16 tỷ lượt xem trên các website lậu gây thiệt hại hàng chục triệu USD cho các đơn vị sản xuất nội dung.
• Thách thức truy vết: Các website vi phạm thường đặt máy chủ (hosting) tại nước ngoài và ẩn danh, gây khó khăn cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý trong việc xác định đối tượng vi phạm.
• Chiến thuật "vòi bạch tuộc": Khi một tên miền bị chặn, các đối tượng vi phạm ngay lập tức tạo ra hàng loạt tên miền mới.
  • Ví dụ: Đối với bản quyền giải Ngoại hạng Anh, từ năm 2023 đến 2026, đã có 9.000 tên miền bị chặn. Chỉ tính riêng từ tháng 1/2026 đến nay, gần 1.000 tên miền mới đã xuất hiện.

3. Khung pháp lý và giải pháp phối hợp

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 được kỳ vọng sẽ là "chìa khóa" để giải quyết các bất cập hiện tại thông qua các cơ chế:

• Tăng quyền chủ động: Chủ sở hữu quyền được phép làm việc trực tiếp với các chủ nền tảng và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian để yêu cầu xử lý vi phạm mà không cần qua các thủ tục hành chính rườm rà.
• Trách nhiệm phối hợp: Nhấn mạnh vai trò của "kiềng ba chân": Cơ quan nhà nước – Chủ sở hữu quyền – Các nền tảng trung gian (bao gồm nhà mạng).

4. Quan điểm và định hướng hành động

Các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng pháp luật là nền tảng, nhưng để thực thi hiệu quả cần có:

• Công cụ công nghệ: Sử dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến để phát hiện và ngăn chặn vi phạm tự động.
• Tư duy quản trị: Thay đổi tư duy của lãnh đạo các doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc coi trọng bảo vệ tài sản trí tuệ.
• Hướng dẫn cụ thể: Cần có các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo định hình quy trình phối hợp thực tế giữa các bên.

---

Tổng kết

Việc bảo vệ bản quyền trên môi trường số tại Việt Nam đang chuyển dịch từ các biện pháp hành chính đơn thuần sang mô hình phối hợp đa bên dựa trên khung pháp lý mới (Luật SHTT 2025). Mặc dù các đối tượng vi phạm sử dụng công nghệ tinh vi để lách luật, nhưng với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và việc tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trung gian, công tác xử lý vi phạm được kỳ vọng sẽ đạt hiệu quả cao hơn, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các nhà sáng tạo và doanh nghiệp nội dung.