Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran có ý nghĩa ra sao với Trung Quốc? | Thế Giới

Key Concepts

• Chiến lược kiềm chế (Strategic Restraint): Chính sách của Trung Quốc nhằm tránh can thiệp quân sự trực tiếp, ưu tiên ổn định để bảo vệ lợi ích kinh tế.
• Sự bất ổn của Mỹ (U.S. Volatility): Mối đe dọa lớn nhất đối với Trung Quốc không phải là sự suy yếu của Mỹ, mà là sự khó lường và hành xử bạo lực của một cường quốc đang suy thoái.
• Tự chủ chiến lược (Strategic Autonomy): Năng lực vận hành nền kinh tế và an ninh quốc gia mà không bị phụ thuộc vào các cú sốc từ hệ thống quốc tế.
• Lực lượng sản xuất chất lượng mới (New Quality Productive Forces): Các công nghệ tiên tiến Trung Quốc tập trung phát triển để duy trì tăng trưởng trong bối cảnh bất động sản chững lại.
• Trò chơi có tổng bằng không (Zero-sum game): Quan điểm sai lầm cho rằng mọi sự suy yếu của Mỹ đều là thắng lợi của Trung Quốc.

---

1. Bối cảnh và Góc nhìn của Trung Quốc

Trung Quốc nhìn nhận nước Mỹ dưới thời chính quyền Donald Trump (từ 2025) là một cường quốc đang suy giảm uy tín và sự tự tin. Tuy nhiên, Bắc Kinh không coi đây là một chiến thắng tuyệt đối.

• Mục tiêu của Bắc Kinh: Trung Quốc cần một nước Mỹ đủ mạnh để duy trì trật tự kinh tế toàn cầu (thương mại, năng lượng, tài chính) nhưng không đủ mạnh để kìm hãm sự trỗi dậy của Trung Quốc.
• Nỗi sợ hãi lớn nhất: Sự hỗn loạn. Một nước Mỹ "bất ổn, bạo lực và rũ bỏ các ràng buộc" là mối đe dọa lớn hơn nhiều so với một nước Mỹ suy yếu nhưng có thể dự đoán được.

2. Phản ứng trước xung đột tại Trung Đông (Iran)

Trung Quốc duy trì thái độ thận trọng, né tránh can thiệp quân sự trực tiếp.

• Lý do kinh tế: Trung Quốc nhập khẩu 70% dầu thô, trong đó 1/3 đi qua eo biển Hormuz. Sự gián đoạn tại đây đe dọa trực tiếp đến an ninh năng lượng và nền kinh tế xuất khẩu (chiếm 20% GDP).
• Phân tích rủi ro: Bắc Kinh hiểu rằng nếu Mỹ bị sa lầy tại Trung Đông, điều đó không tạo ra "khoảng trống" thuận lợi mà tạo ra sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, gây thiệt hại cho chính Trung Quốc.

3. Sự phụ thuộc vào hệ thống quốc tế

Dù Trung Quốc đang xây dựng các cấu trúc thay thế (như hệ thống tài chính né tránh đồng USD), họ vẫn phụ thuộc sâu sắc vào:

• Các tuyến hàng hải thông suốt.
• Khả năng vay mượn và giao dịch bằng đồng đô la.
• Các định chế đa phương giúp hấp thụ cú sốc địa chính trị.
• Thực tế: Các hành động quân sự của Mỹ tại Venezuela và Iran cho thấy hệ thống cũ đang lỗi thời, khiến Trung Quốc phải đẩy mạnh "tự chủ chiến lược" để sinh tồn trong một thế giới đầy đứt gãy.

4. Chiến lược đối với Đài Loan và Quan hệ Mỹ - Trung

• Tính toán đa tầng: Bắc Kinh không chỉ nhìn vào việc Mỹ bị phân tâm, mà còn đánh giá khả năng Mỹ sử dụng vũ lực như một "lợi thế so sánh" cuối cùng. Một cuộc xung đột tại Đài Loan sẽ gây gián đoạn thương mại toàn cầu, điều mà Trung Quốc muốn tránh.
• Ngoại giao thực dụng: Trung Quốc ưu tiên các mối quan hệ thương mại hơn là hệ tư tưởng. Họ coi thế giới là "khách hàng và nhà cung cấp" thay vì "bạn và thù".
• Hội nghị thượng đỉnh: Việc trì hoãn cuộc gặp giữa ông Tập và ông Trump (dự kiến tháng 5/2026) do xung đột tại Iran cho thấy Bắc Kinh đang chật vật trong việc bình ổn quan hệ với Washington.

5. Kết luận và Tổng hợp

Tác giả Dông Yan Jelu đưa ra một nghịch lý: Ông Tập Cận Bình đã đạt được điều mình muốn (một nước Mỹ suy yếu) nhưng lại phải đối mặt với điều mình sợ nhất (một hệ thống quốc tế hỗn loạn).

• Thông điệp chính: "Không phải mọi thứ làm suy yếu nước Mỹ đều tiếp thêm sức mạnh cho Trung Quốc."
• Trích dẫn quan trọng: "Ngay cả cây cột gỗ vững trãi nhất cũng không thể chống đỡ nổi một tòa cung điện đang sụp đổ." (Ngạn ngữ Trung Quốc).
• Hành động của Bắc Kinh: Trong khi Washington đang "đập bỏ các bức tường" (phá vỡ trật tự), Bắc Kinh đang nỗ lực "gia cố lại kết cấu" để bảo vệ lợi ích quốc gia trong một thế giới không còn các luật lệ được sắp đặt sẵn.

Tóm lược: Trung Quốc đang chọn cách tiếp cận "chờ đợi, quan sát và tính toán", ưu tiên sự ổn định hệ thống thay vì mạo hiểm quân sự, nhằm bảo toàn các điều kiện cần thiết cho sự trỗi dậy dài hạn của quốc gia trong một môi trường toàn cầu ngày càng khó lường.