Cơn khát Naphtha | VTV24

Key Concepts

• Naphtha (Náp-tha): Một dẫn xuất dầu mỏ trọng yếu, là nguyên liệu nền tảng cho ngành hóa dầu để sản xuất nhựa, sợi tổng hợp, bao bì, linh kiện điện tử và thiết bị y tế.
• Carbon Cracking (Cracking nhiệt): Quá trình bẻ gãy các liên kết carbon của Naphtha ở nhiệt độ cao (750°C - 875°C) để tạo ra các hợp chất cơ bản như ethylene, propylene và butadiene.
• Polyme hóa: Quá trình chuyển đổi các hợp chất hóa học cơ bản thành nhựa và sợi tổng hợp.
• Khủng hoảng nguồn cung: Tình trạng thiếu hụt nguyên liệu do gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ từ Trung Đông, gây ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều ngành công nghiệp tại Châu Á.

---

1. Tác động của cuộc khủng hoảng Naphtha tại Châu Á

Cuộc khủng hoảng nguồn cung Naphtha do chiến sự tại Trung Đông đã gây ra làn sóng chấn động đến nhiều quốc gia Châu Á:

• Nhật Bản: Các siêu thị thiếu hụt túi nilon, găng tay y tế. Ngành xây dựng đình trệ nghiêm trọng; các tập đoàn lớn như Toto, Panasonic, Lixil gặp khó khăn trong việc tìm nguồn cung nguyên liệu cho thiết bị vệ sinh, tấm cách nhiệt và sơn. Hơn 90% công ty thuộc Hiệp hội Công nghiệp Sơn Nhật Bản thiếu dung môi pha sơn.
• Hàn Quốc: Người dân tích trữ túi rác; chính phủ khuyến cáo cắt giảm đồ nhựa dùng một lần. Các nhà máy hóa dầu phải giảm sản lượng tới 60%.
• Các quốc gia khác: Đài Loan (Trung Quốc) lo ngại giá gạo tăng do thiếu túi hút chân không; Malaysia cảnh báo thiếu găng tay y tế toàn cầu; Indonesia phải cắt giảm sản xuất; Thái Lan chịu ảnh hưởng giá bao bì đối với người bán hàng rong.

2. Quy trình sản xuất và vai trò của Naphtha

• Nguồn gốc: Naphtha là chất lỏng dễ bay hơi, dễ cháy, thu được từ quá trình chưng cất dầu thô tại các nhà máy lọc dầu.
• Quy trình chuyển hóa:
  1. Chưng cất: Thu được Naphtha từ dầu thô.
  2. Carbon Cracking: Bẻ gãy liên kết carbon ở nhiệt độ 750°C - 875°C để tạo ra ethylene, propylene, butadiene.
  3. Polyme hóa: Tạo ra các loại nhựa, sợi tổng hợp dùng trong sản xuất chai lọ, vỏ lốp xe, linh kiện điện tử, thiết bị y tế.

3. Hệ quả kinh tế và xã hội

• Đình trệ sản xuất: Các doanh nghiệp phải dừng nhận đơn hàng mới, thời gian giao hàng không đảm bảo.
• Tăng giá: Dự báo giá nhà ở tại một số khu vực có thể tăng tới 30% do chi phí vật liệu xây dựng tăng cao và thời gian thi công kéo dài.
• Rủi ro y tế: Thiếu hụt găng tay và vật liệu y tế đe dọa an ninh y tế công cộng, đặc biệt tại các quốc gia như Ấn Độ.

4. Giải pháp ứng phó (Trường hợp Hàn Quốc)

Tiến sĩ Nguyễn Hoài Nam (Trung tâm R&D Noroo Holdings) chia sẻ các biện pháp đang được triển khai:

• Ngắn hạn:
  • Chính phủ hỗ trợ gói xăng dầu cho người thu nhập thấp và hỗ trợ chi phí nguyên liệu cho doanh nghiệp.
  • Tái chế nhựa để thu hồi nguyên liệu (hiệu quả thấp, tốn năng lượng).
  • Đa dạng hóa nguồn cung từ Mỹ hoặc Australia.
  • Ưu tiên nguồn Naphtha nội địa cho các ngành thiết yếu như y tế và bán dẫn.
• Dài hạn:
  • Đẩy mạnh nghiên cứu vật liệu thay thế.
  • Chuyển dịch từ hóa dầu sang hóa sinh (bio-based), tập trung vào các sản phẩm có khả năng tự hủy sinh học.

5. Kết luận

Cuộc khủng hoảng Naphtha không chỉ là vấn đề thiếu hụt nguyên liệu tạm thời mà còn là bài toán chiến lược về an ninh nguồn cung. Sự phụ thuộc quá lớn vào nguyên liệu hóa dầu từ Trung Đông đang buộc các quốc gia Châu Á phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đẩy mạnh nội địa hóa và chuyển dịch sang các giải pháp hóa sinh bền vững hơn để đảm bảo sự ổn định cho đời sống và sản xuất công nghiệp.