Chuyện nóng: Hệ luỵ từ những bộ phim ngắn với kịch bản vô lý chiếu trên mạng | VTV24

Key Concepts:

• Phim ngắn chiếu mạng (Web drama/Short online films)
• Tổng tài (CEO archetype)
• Chủ tịch giả nghèo (Fake poor chairman archetype)
• Vùng xám pháp luật (Legal gray area)
• Hậu kiểm (Post-censorship/Post-inspection)
• Nghị định số 147 của Chính phủ (Government Decree No. 147)
• Tác động tâm lý xã hội (Socio-psychological impacts)
• Kỳ vọng phi thực tế (Unrealistic expectations)

Sức Hút và Sự Bùng Nổ của Phim Ngắn Chiếu Mạng

Phim ngắn chiếu mạng, hay web drama, đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dùng mạng xã hội nhờ thời lượng ngắn và định dạng phù hợp để xem trên mọi thiết bị thông minh. Mặc dù kịch bản đôi khi sơ sài, chúng thường lồng ghép các chi tiết gay cấn, hồi hộp, hư cấu, chạm đến sự tò mò hoặc ước mơ trong cuộc sống của nhiều người xem.

Thị trường này đã chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt tại Trung Quốc. Từ ý tưởng kịch bản đến khi một bộ phim ngắn chiếu mạng hoàn thành và lên sóng có thể chỉ mất hơn chục ngày. Để tối ưu hóa chi phí và thời gian sản xuất, nhiều phim trường chuyên biệt đã nở rộ khắp nơi với lực lượng diễn viên quần chúng đông đảo luôn sẵn sàng. Nhờ chi phí thấp, thời gian sản xuất nhanh nhưng lợi nhuận lại cao, vào năm 2024, thị trường này tại Trung Quốc đã đạt 50,5 tỷ nhân dân tệ, lần đầu tiên vượt doanh thu phòng vé phim điện ảnh hàng năm.

Tại Việt Nam, những thước phim tương tự cũng rất phổ biến trên mạng xã hội. Dù có nhiều chủ đề khác nhau, điểm chung là phim đều đặn được tung ra mỗi tháng và mỗi phim luôn có trung bình từ vài nghìn đến hàng trăm nghìn lượt xem chỉ sau ít ngày công chiếu. Các chủ đề phổ biến bao gồm "tổng tài", "chủ tịch giả nghèo", "bị người yêu bỏ" hay "cắm sừng". Người xem thường rút ra những thông điệp như "không được khinh thường người khác" hoặc "cuộc sống có rất nhiều điều bất ngờ". Nhiều người thừa nhận bị cuốn vào câu chuyện, "muốn được như người ta" hoặc tưởng tượng mình là "tổng tài" và cách người thân sẽ đối xử.

Tác Động Tiêu Cực Đến Người Xem

Mặc dù tính phi thực tế là một trong những điều làm người ta mê xem phim, những thước phim này khi chạm đủ nhiều và đủ lâu tới người xem cũng sẽ có những tác động đến đời sống thực tại. Một ví dụ điển hình là bộ phim "Mẹ lao công học yêu" lên sóng cuối năm ngoái, dù gây làn sóng chỉ trích lớn vì nội dung nhảm nhí, tình tiết phi lý, bối cảnh sơ sài, diễn xuất gượng gạo và lời thoại sến sẩm, nhưng số lượt xem của những thước phim ấy vẫn hàng ngày tăng lên.

Những nội dung phim như "Tổng tài bá đạo", "Chủ tịch cứu mỹ nhân", "tình tay ba" với thời lượng từ vài chục giây đến vài chục phút, xoay quanh tổng tài và cô gái thuần khiết, không mang nhiều giá trị về nội dung hay nghệ thuật nhưng khiến không ít người "không thể dứt ra được". Nhiều người xem thừa nhận bị cuốn vào phim vô thức, dẫn đến việc thức khuya, tốn thời gian, ảnh hưởng đến chất lượng và khối lượng công việc, học tập, thậm chí bị bố mẹ phản đối. Một bạn nữ chia sẻ rằng những ảo mộng về tình yêu từ trong phim dần trở thành lý tưởng sống, ảnh hưởng đến lời nói và hành vi, và khi không được quan tâm, chăm sóc như trong phim ở đời thực thì sẽ thấy bất mãn.

Nhiều chuyên gia cũng chỉ ra rằng việc tiêu thụ video ngắn liên quan trực tiếp tới các triệu chứng lo âu, rối loạn giấc ngủ và giảm hiệu suất học tập, đặc biệt ở sinh viên. Nó còn có những liên hệ nhất định tới những biểu hiện trầm cảm, lo âu hay sự cô lập xã hội. Hình tượng "tổng tài" thường được xây dựng theo tính chất siêu thực hoặc vô thực, khiến các bạn trẻ dễ có xu hướng tạo nên những mong muốn và kỳ vọng phi thực tế, không phù hợp với những điều kiện mà họ có trong vòng tròn mối quan hệ xã hội của mình. Điều này kéo theo tác động gây dễ thất vọng, chán nản với những mối quan hệ thực tế và từ đó có thể phần nào khiến cho lòng tự trọng của các bạn ấy giảm sút đi.

Phản Ứng và Quy Định Tại Trung Quốc

Nhận thức được những hệ lụy tiềm tàng, Trung Quốc, nơi những dòng phim ngắn này đã được phổ biến hàng chục năm qua, đã có những động thái mạnh mẽ hơn để siết chặt quy định nhằm tạo ra nội dung chất lượng hơn. Từ cuối năm ngoái, Tổng cục Quảng bá và Phát thanh truyền hình Trung Quốc đã đưa ra nhiều quy định mới:

• Yêu cầu nội dung phim ngắn chiếu mạng cần bám sát chủ nghĩa hiện thực.
• Không được có các tình tiết hoang đường quá mức ly kỳ.
• Giảm bớt số lượng phim và hình ảnh trong phim theo chủ đề "tổng tài bá đạo".
• Tránh đi việc khoe giàu hưởng thụ làm điểm nhấn.
• Tránh tuyên truyền câu chuyện giàu có sau một đêm hay "không làm mà vẫn có ăn".
• Đồng thời, khuyến khích xây dựng các kịch bản phim chân thực, gần gũi hơn với cuộc sống.

Hồi tháng 5 năm nay, 25.300 phim truyền hình ngắn với tổng cộng gần 1,4 triệu tập đã không tuân thủ quy định và bị gỡ bỏ.

Thách Thức Pháp Lý và Giải Pháp Tại Việt Nam

Đối với thị trường phim chiếu mạng tại Việt Nam, Cục Phát thanh truyền hình và Thông tin điện tử cho biết việc xem xét, xử lý các nội dung thể loại web drama trên mạng xã hội được thực hiện theo Nghị định số 147 của Chính phủ về quản lý, cung cấp sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng. Tuy nhiên, pháp luật hiện nay chưa có định nghĩa rõ ràng về loại hình phim ngắn web drama. Điều này tạo ra "vùng xám pháp luật", khiến việc xác định hành vi vi phạm và xử lý còn nhiều khó khăn. Nếu coi đây là một bộ phim, Luật Điện ảnh sửa đổi lại không coi đây là một tác phẩm điện ảnh được chế tài. Còn nếu xem xét dưới dạng các quy định về an ninh mạng hay các quy định khác, cũng không đủ khả năng bao quát những sản phẩm này. Chính vì sự nằm trong "vùng xám" này mà việc xử lý trong thời gian qua vẫn chưa triệt để.

Để giải quyết vấn đề này, cần có một cách tiếp cận đa chiều:

1. Nhà nước: Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, có những chính sách kiểm duyệt hay các quy định hậu kiểm.
2. Các tổ chức và trang mạng: Cần chung tay thể hiện trách nhiệm xã hội của mình.
3. Khán giả: Cần xây dựng nhận thức để tạo điều kiện cho những web drama phù hợp phát triển, đồng thời tẩy chay hoặc có hình thức đề kháng đối với các web drama không phù hợp.

Kết Luận và Trách Nhiệm Chung

Phim ngắn chiếu mạng có độ dài chỉ vài phút, nhưng trong thời đại số ngày nay, khi ranh giới giữa hư cấu và hiện thực ngày càng mờ đi, câu chuyện ảo và cảm xúc thật chỉ còn cách nhau một cú lướt màn hình. Tác động của chúng đến cuộc sống và tư duy lâu dài của người xem là hoàn toàn có thể. Trách nhiệm không chỉ thuộc về nhà làm phim hay cơ quan quản lý, mà mỗi cú click, mỗi lượt xem của người dùng mạng cũng chính là một lá phiếu chúng ta dành cho loại nội dung mà mình muốn nhìn thấy nhiều hơn trong tương lai. Do đó, đôi khi thay vì chờ ai đó kiểm duyệt, chính người xem nên là chốt chặn quan trọng nhất của thời đại phim chiếu mạng hôm nay.