Chuyển động 24h ngày 24/02: 1001 cách "né bẫy" lừa đảo | VTV24

Key Concepts

• Lừa đảo trực tuyến (Online Fraud): Các hình thức lừa đảo sử dụng không gian mạng, bao gồm lừa đảo mê tín, lừa đảo bằng công nghệ cao (deepfake), và bắt cóc online.
• Deepfake: Công nghệ tạo ra các video và âm thanh giả mạo, được sử dụng trong các vụ lừa đảo.
• Bắt cóc online (Online Kidnapping): Một hình thức lừa đảo mới, tạo áp lực tâm lý lên nạn nhân và gia đình để đòi tiền chuộc.
• "Chưa vội về nhà" (Not Rushing Home): Xu hướng tâm lý của giới trẻ dành thời gian ở bên ngoài sau giờ học/làm để giải tỏa căng thẳng và tìm kiếm sự kết nối.
• Vùng đệm tâm lý (Psychological Buffer Zone): Khoảng thời gian hoặc không gian được sử dụng để chuyển đổi trạng thái tâm lý từ căng thẳng sang thư giãn.

An ninh mạng và Tội phạm Lừa đảo

Năm 2025 chứng kiến cuộc chiến chống tội phạm lừa đảo trên không gian mạng diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam. Thành công không chỉ được đo bằng các con số thống kê mà còn bằng sự phản ứng của người dân khi nhận thức được nguy cơ. Một ví dụ được đưa ra là trường hợp một người phụ nữ phát hiện ra bị lừa đảo và công an đã tìm ra kẻ lừa đảo chỉ trong vòng 4 tiếng đồng hồ.

Theo thống kê của công ty an ninh mạng SS, các vụ lừa đảo liên quan đến công nghệ trí tuệ nhân tạo deepfake đã gây thiệt hại khoảng 1,1 tỷ đô la trên toàn cầu trong năm 2025, gấp ba lần so với năm 2024. Hơn 80% thiệt hại này xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, WhatsApp và Telegram, thường thông qua các video và âm thanh mạo danh người nổi tiếng để quảng bá các khoản đầu tư gian lận hoặc lừa đảo tình cảm.

Tại Việt Nam, khảo sát an ninh mạng năm 2025 cho thấy khoảng 0,18% người dùng (tương đương 1 người trên 500) từng là nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, giảm đáng kể so với 0,45% vào năm 2024. Sự giảm này là kết quả của việc tăng cường đấu tranh, triệt phá các đường dây lừa đảo và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đặc biệt tại cơ sở, với sự tham gia của công an xã, phường đi từng ngõ, gõ từng nhà để giúp người dân nhận diện các chiêu trò lừa đảo. Các kịch bản lừa đảo quen thuộc như giả danh công an, nhân viên ngân hàng, shipper… không còn dễ dàng qua mắt người dân.

Các Hình thức Lừa đảo Phổ biến

Chương trình đề cập đến nhiều hình thức lừa đảo phổ biến:

• Lừa đảo mê tín: Các thầy bói online thu tiền xem bói, giải hạn, thậm chí còn đưa ra các nghi lễ tốn kém để "giải trừ vận hạn". Một người dùng Facebook chia sẻ kinh nghiệm xem bói online với chi phí từ 100.000 đến 500.000 VNĐ, và bị yêu cầu làm lễ với chi phí hàng chục triệu đồng.
• Lừa đảo kinh doanh: Kẻ lừa đảo giả vờ là quân nhân muốn mua hàng số lượng lớn với giá chênh lệch để dụ dỗ người bán hàng cung cấp hàng hóa. Chị Thu Hương ở Sơn La đã cảnh giác khi nhận được yêu cầu mua hàng không có trong danh mục kinh doanh của mình và phát hiện ra địa chỉ cửa hàng cung cấp là giả mạo.
• Lừa đảo bắt cóc online: Đây là một thủ đoạn mới, kẻ lừa đảo tạo áp lực tâm lý lên nạn nhân bằng cách giả vờ bắt cóc và yêu cầu tiền chuộc. Một trường hợp được đề cập là một học sinh nhận được cuộc gọi từ shipper và sau đó bị đe dọa, yêu cầu gia đình chuyển 90 triệu đồng. Công an đã kịp thời can thiệp và phát hiện ra đây là một vụ lừa đảo.
• Lừa đảo sử dụng deepfake: Sử dụng video và âm thanh giả mạo để mạo danh người khác, thường là người nổi tiếng hoặc quan chức, để lừa đảo tiền bạc.

Giáo dục và Khai bút Đầu năm

Chương trình cũng đề cập đến không khí khai bút đầu năm của học sinh trên khắp Hà Nội, với hơn 2900 trường học mở cửa đón học sinh trở lại sau kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán. Các trường học tổ chức các hoạt động khai bút, gặp mặt đầu xuân, giúp học sinh tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và truyền thống của địa phương. Các em học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm như tìm hiểu về lễ hội truyền thống, trả lời câu hỏi bằng tiếng Anh về văn hóa Việt Nam và Tết.

Việc học sinh lớp 9 chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 cũng được đề cập, với chỉ còn 3 tháng để các em ôn luyện.

Xu hướng "Chưa Vội Về Nhà" và Tâm lý Học đường

Chương trình cũng đề cập đến xu hướng "chưa vội về nhà" của giới trẻ sau giờ học và làm, khi họ dành thời gian ở bên ngoài để giải tỏa căng thẳng và tìm kiếm sự kết nối. Các chuyên gia tâm lý cho rằng đây là một cơ chế tự vệ của não bộ trước áp lực đô thị, nhưng cần tránh lạm dụng để không ảnh hưởng đến các mối quan hệ và sức khỏe tinh thần.

Việc dành thời gian ở bên ngoài giúp giảm căng thẳng sau những giờ làm việc và học tập, nhưng khoảng đệm thực sự nằm ở trạng thái tâm trí và khả năng đối diện với cảm xúc của chính mình.

Kết luận

Chương trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến, đặc biệt là trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi và sử dụng công nghệ cao. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng, ngân hàng và người dân là rất quan trọng để ngăn chặn các vụ lừa đảo và bảo vệ tài sản của người dân. Đồng thời, việc quan tâm đến sức khỏe tinh thần của giới trẻ và hiểu rõ các xu hướng tâm lý của họ cũng là một yếu tố quan trọng để giúp họ đối phó với áp lực cuộc sống và tránh trở thành nạn nhân của các loại tội phạm.