Chủ động kiến tạo Hòa bình - Ổn định - Phát triển trong một thế giới nhiều biến động | VTV24

Key Concepts

• Ba cuộc khủng hoảng nền tảng (Three fundamental crises): Khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển, và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
• Ngoại giao phòng ngừa (Preventive diplomacy): Chiến lược giải quyết xung đột từ sớm, trước khi khủng hoảng bùng phát.
• Vai trò trung tâm của ASEAN (ASEAN Centrality): Nguyên tắc lấy ASEAN làm hạt nhân trong cấu trúc an ninh khu vực.
• An ninh con người (Human security): Cách tiếp cận an ninh bền vững dựa trên sự chống chịu của xã hội và sinh kế người dân.
• Trách nhiệm đối với công nghệ mới (Responsible technology): Quản trị AI, dữ liệu lớn và không gian mạng để tránh rủi ro an ninh.

---

1. Phân tích ba cuộc khủng hoảng nền tảng

Diễn giả nhận định thế giới đang đối mặt với ba cuộc khủng hoảng đan xen:

• Khủng hoảng trật tự quốc tế: Sự suy giảm sức ràng buộc của luật pháp quốc tế, xu hướng "cá lớn nuốt cá bé" và việc diễn giải luật lệ theo hướng áp đặt chủ quan.
• Khủng hoảng mô hình phát triển: Toàn cầu hóa đang bị thách thức bởi sự phân mảnh, nợ công, biến đổi khí hậu và việc sử dụng các công cụ kinh tế/công nghệ làm đòn bẩy gây sức ép.
• Khủng hoảng lòng tin chiến lược: Sự nghi kỵ khiến các động thái phòng vệ bị hiểu lầm là khiêu khích, làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm trong bối cảnh công nghệ phát triển quá nhanh so với luật lệ.

2. Định hướng kiến tạo hòa bình tại Châu Á - Thái Bình Dương

Để giải quyết các thách thức, diễn giả đề xuất 6 định hướng chiến lược:

1. Luật lệ và đối thoại làm phương tiện giảm thiểu rủi ro: Đối thoại không chỉ dừng ở phát biểu lập trường mà phải là công cụ nhận diện rủi ro sớm. Việt Nam khẳng định lập trường nhất quán về Biển Đông: giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế (UNCLOS 1982).
2. Cấu trúc khu vực mở, bao trùm, lấy ASEAN làm trung tâm: Mọi sáng kiến mới phải minh bạch, không làm suy yếu vai trò của ASEAN và không biến Đông Nam Á thành không gian đối đầu.
3. An ninh con người là trung tâm: An ninh bền vững không chỉ dựa vào quân sự mà phải dựa trên khả năng chống chịu của xã hội, chuỗi cung ứng đa dạng và hợp tác thiết thực (y tế, lương thực, năng lượng).
4. Chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới: Cần đối thoại về AI trong quốc phòng, đảm bảo con người luôn giữ quyền kiểm soát cuối cùng đối với các quyết định có hệ quả an ninh nghiêm trọng.
5. Củng cố nền tảng xã hội và không gian thông tin: Bảo vệ sự thật, chống tin giả và thao túng thông tin để tránh sự xói mòn niềm tin xã hội – một yếu tố có thể làm khủng hoảng lan nhanh.
6. Nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa: Coi ngoại giao phòng ngừa là năng lực chiến lược, xây dựng các kênh liên lạc khẩn cấp và cơ chế trung gian linh hoạt để tạo "lối thoát ngoại giao" trước khi xung đột xảy ra.

3. Thông điệp về cạnh tranh và hợp tác

• Quan điểm về cạnh tranh: Cạnh tranh là thực tế khách quan, nhưng cần được đặt trong giới hạn của pháp luật, sự minh bạch và tự kiềm chế.
• Thông điệp với các nước lớn: Khu vực không mong muốn sự vắng mặt của bất kỳ nước lớn nào, mà mong muốn một cam kết có trách nhiệm, tôn trọng luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm của ASEAN.
• Triết lý hành động: Chuyển từ ứng phó bị động sang kiến tạo chủ động; từ nhắc lại nguyên tắc sang vận hành cơ chế thực chất.

4. Trích dẫn quan trọng

• "Biến động là trạng thái thường trực của thế giới, nhưng để biến động dẫn tới xung đột hay trở thành động lực tiến tới hòa bình lại là lựa chọn chiến lược của các quốc gia."
• "Phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững."
• "Lựa chọn quan trọng hơn là giữa cạnh tranh thiếu kiểm soát và cùng tồn tại có trách nhiệm."

---

Tổng kết

Bài phát biểu nhấn mạnh rằng hòa bình và ổn định không phải là trạng thái tự nhiên mà là kết quả của quá trình kiến tạo chủ động. Việt Nam khẳng định cam kết đóng góp vào một Châu Á - Thái Bình Dương tự cường thông qua việc củng cố luật lệ, bồi đắp lòng tin và thúc đẩy các cơ chế hợp tác thực chất. Thông điệp cốt lõi là sự chuyển dịch từ tư duy quản lý khủng hoảng sang tư duy giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa, với sự tham gia trách nhiệm của tất cả các quốc gia trong và ngoài khu vực.