Cháy rừng toàn cầu gia tăng giữa nguy cơ xuất hiện ‘siêu El Nino’ | VTV24

Key Concepts

• Biến đổi khí hậu (Climate Change): Sự thay đổi dài hạn của nhiệt độ và các hình thái thời tiết trên Trái đất.
• El Niño & Siêu El Niño: Hiện tượng nóng lên của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, gây ra các biến động thời tiết cực đoan.
• Điểm tới hạn (Tipping Points): Ngưỡng mà tại đó hệ thống khí hậu thay đổi trạng thái theo cách không thể đảo ngược.
• Vòng lặp phản hồi (Feedback Loop): Quá trình cháy rừng thải CO2 làm Trái đất nóng lên, từ đó lại gây ra nhiều vụ cháy rừng hơn.
• Khí nhà kính (Greenhouse Gases): Các loại khí giữ nhiệt trong khí quyển, nguyên nhân chính gây nóng lên toàn cầu.

---

1. Thực trạng cháy rừng toàn cầu

• Số liệu thống kê: Trong 4 tháng đầu năm, tổng diện tích cháy rừng toàn cầu vượt 150 triệu ha, tăng khoảng 20% so với kỷ lục trước đó.
• Phân bổ khu vực:
  • Châu Phi: Chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với khoảng 85 triệu ha bị thiêu rụi.
  • Châu Á: Khoảng 44 triệu ha, tăng gần 40% so với kỷ lục cũ.
• Tính chất: Cháy rừng không còn là hiện tượng theo mùa mà đã trở thành chu kỳ kéo dài quanh năm, đặc biệt tại các khu vực có khí hậu địa Trung Hải như California (Mỹ).

2. Nguyên nhân và Cơ chế tác động

• Xu hướng nóng lên dài hạn: Trái đất đã nóng lên khoảng 1,5°C kể từ thế kỷ 19. Tốc độ thay đổi này diễn ra trong 150 năm, nhanh hơn nhiều so với các biến đổi tự nhiên hàng triệu năm trước.
• Tác động của El Niño: Hiện tượng này đóng vai trò như "đổ thêm dầu vào lửa". Đặc biệt, dự báo về Siêu El Niño (2026-2027) – khi nhiệt độ bề mặt nước biển tăng trên 2°C – được coi là cực kỳ nguy hiểm vì nó xảy ra trên nền nhiệt độ toàn cầu vốn đã ở mức cao kỷ lục.
• Vòng lặp tiêu cực: Cháy rừng không chỉ mất diện tích cây xanh mà còn thải lượng lớn CO2, làm trầm trọng thêm hiệu ứng nhà kính, tạo ra vòng xoáy nóng lên không hồi kết.

3. Các chỉ số khí hậu đáng báo động

• Nhiệt độ: Tăng trung bình 0,27°C mỗi thập kỷ, nhanh gấp 1,5 lần so với cuối thế kỷ trước. Dự báo ngưỡng 1,5°C sẽ bị vượt qua vào đầu thập niên 2030.
• Mực nước biển: Tăng với tốc độ 4,5 mm/năm trong thập kỷ gần đây, gấp đôi so với trung bình thế kỷ 20.
• Hệ sinh thái: Các hệ thống như rạn san hô, băng Greenland và rừng Amazon đang tiến gần đến "điểm tới hạn". Việc tan băng ở Greenland và Nam Cực làm giảm khả năng phản xạ nhiệt của Trái đất, khiến quá trình nóng lên bị khuếch đại.

4. Hệ quả và Cảnh báo từ giới khoa học

• Tương tác khuếch đại: Các hiện tượng cực đoan (nắng nóng, mưa lớn, cháy rừng, nước biển dâng) không còn diễn ra riêng lẻ mà tương tác, khuếch đại lẫn nhau, tạo ra rủi ro khó kiểm soát.
• Đa dạng sinh học: Sự suy giảm là khó tránh khỏi, đặc biệt đối với các loài phát triển chậm. Các đợt nắng nóng trên biển lặp lại dày đặc đang đe dọa nghiêm trọng hệ sinh thái san hô.
• Quan điểm chuyên gia: "Thích ứng với biến đổi khí hậu không thể tiếp tục là một giải pháp tình thế mà phải trở thành trụ cột trong hoạch định chính sách phát triển của mỗi quốc gia."

---

Synthesis/Conclusion

Cháy rừng quy mô lớn hiện nay là hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu do con người gây ra, được thúc đẩy bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Niño. Việc Trái đất nóng lên nhanh chóng đang đẩy các hệ sinh thái quan trọng đến gần ngưỡng không thể phục hồi. Các dữ liệu về nhiệt độ, mực nước biển và diện tích cháy rừng cho thấy một bức tranh khẩn cấp, đòi hỏi các quốc gia phải chuyển dịch từ tư duy ứng phó tình thế sang chiến lược thích ứng dài hạn và bền vững để ngăn chặn những thảm họa không thể đảo ngược.