Cấp bách bài toán thu hút lao động trẻ trước nguy cơ mai một làng nghề truyền thống | VTV24

Key Concepts

• Làng nghề truyền thống (Traditional craft villages)
• Mây tre đan (Bamboo and rattan weaving)
• Nguyên liệu đầu vào (Input materials)
• Đầu ra (Output/Sales)
• Biến động giá (Price fluctuations)
• Doanh thu sụt giảm (Decreased revenue)
• Chuyển đổi nghề (Changing professions)
• Thiếu hụt lao động (Labor shortage)
• Lao động trẻ (Young labor)
• Đào tạo nghề (Vocational training)
• Đa dạng hóa sản phẩm (Product diversification)
• Tăng giá trị sản phẩm (Increasing product value)
• Thương mại điện tử (E-commerce)
• Chính sách nhà nước (Government policy)
• Bảo tồn và phát triển làng nghề (Preservation and development of craft villages)

Tình hình Làng nghề Mây tre đan Xuân Hội và Thách thức

Làng mây tre đan Xuân Hội, một làng nghề truyền thống nổi tiếng tại Bắc Ninh, đang đối mặt với tình trạng suy giảm nghiêm trọng về số lượng hộ sản xuất. Trước đây, làng từng có tới 80% hộ gia đình tham gia sản xuất mây tre đan, với lượng lớn đơn đặt hàng từ nước ngoài. Tuy nhiên, chỉ trong 1-2 năm trở lại đây, số lượng này đã giảm sút đáng kể.

Biến động Giá Nguyên liệu và Ảnh hưởng Kinh doanh

Bà Dung, một hộ sản xuất và cũng là người hỗ trợ nhập nguyên liệu và tìm đầu ra cho bà con trong làng, chia sẻ về những khó khăn do biến động giá nguyên liệu. Giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, đặc biệt do ảnh hưởng của lũ lụt gây tăng chi phí vận chuyển. Trong khi đó, giá đầu ra của sản phẩm không tăng, dẫn đến việc người bán hàng bị giảm lợi nhuận. Bà Dung cho biết: "Tăng cái công vận chuyển vì lý do là thời gian vừa rồi là lũ lụt không ra được. Thế là người ta bo thế là hàng nó phải đă đ đ đ đắt thêm một thời gian này độ quãng độ lứa năm nay nó nên tăng tăng giá thêm một chút. Thế còn đầu da ấy thì thì nó vẫn như thế. Đầu da nó không tăng thì tăng đầu vào thôi. Thế người người bán hàng đấy thì được giảm lãi suất đi ít."

Doanh thu Sụt giảm và Chuyển đổi Nghề

Việc nguyên liệu đầu vào tăng giá mà sản phẩm lại không tăng giá đã khiến doanh thu của nhiều hộ sản xuất mây tre đan giảm mạnh. Điều này buộc nhiều hộ phải chuyển đổi nghề để tăng thu nhập. Hộ gia đình bà Duệ là một ví dụ, thu nhập giảm sút khiến các con bà phải chuyển sang làm thuê cho các công ty, còn công việc sản xuất mây tre đan chỉ còn lại cho người già trong nhà làm thêm. Bà Duệ chia sẻ: "Ví dụ như ngày trước 2019 mà mình đã được một ngày công là 100 thì mình có đủ tiêu dùng của nhà mình nhưng bây giờ nó vẫn là 100 thì không đủ tiêu dùng. Đấy nó là như thế thì đâm ra là người ta lại buộc người ta phải tính kế sinh nhai thì người ta lại phải đi cái nghề khác."

Nghề mây tre đan, từng rất nhộn nhịp, nay chỉ còn lại vài chục hộ sản xuất, với lực lượng lao động chính là người lớn tuổi.

Nguyên nhân và Giải pháp cho Làng nghề

Các Lý do Chính dẫn đến Suy thoái

Có nhiều lý do dẫn đến tình trạng này:

• Doanh thu sụt giảm: Như đã phân tích, chi phí tăng và giá bán không đổi làm giảm lợi nhuận.
• Nghề truyền thống không còn hấp dẫn lao động trẻ: Mức thu nhập không đủ hấp dẫn so với các công việc khác.
• Nhiều người có tay nghề phải chuyển sang công việc khác: Dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động có kinh nghiệm.

Tất cả những yếu tố này đang ảnh hưởng rõ rệt đến giá trị sản phẩm của làng nghề. Áp lực giữ gìn nét văn hóa đặc sắc và duy trì sinh kế cho người dân tại làng mây tre đan Xuân Hội trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Giải pháp từ Hợp tác xã và Chuyên gia

Hợp tác xã Mây tre đan của ông Quyết, dù vẫn nhận được đơn hàng từ nước ngoài, nhưng đang gặp khó khăn do thiếu vắng lao động có tay nghề, dẫn đến việc không đủ năng lực sản xuất dù có đơn hàng.

Giải pháp được Hợp tác xã thực hiện:

• Đa dạng hóa sản phẩm: Tập trung vào các sản phẩm mang lại thu nhập cao hơn như các đơn hàng phục vụ Tết, ngày hội truyền thống, giỏ đựng rượu quà Tết. Ông Quyết cho biết: "có nhận một số các đơn hàng để phục vụ những ngày tết những ngày hội truyền thống những cái nồng gà hoặc những cái giỏ đựng ấm để đựng cái chai rượu chẳng xuất khẩu chẳng hạn chai rượu đi quà tết chẳng hạn thì những cái sản phẩm nó nó mang lại cái nguồn thu nhập nó cao thì giá trị người công ngo động tăng lên thì chúng tôi sẽ ấy thì là thu hút lại được một số các nguồn lao động."
• Tăng giá trị sản phẩm: Nhằm thu hút nguồn lao động có tay nghề.

Đánh giá của Chuyên gia:

• Mở rộng thị trường qua kênh bán hàng mới: Đặc biệt là thương mại điện tử, giúp gia tăng giá trị sản phẩm và doanh thu, từ đó thu hút lao động trẻ có tay nghề.
• Đẩy mạnh đào tạo và hỗ trợ nguồn vốn:
  • Phối hợp giữa chính quyền, trường nghề và nghệ nhân/thợ giỏi: Để giảng dạy kỹ năng, kỹ xảo cho lớp trẻ.
  • Chính sách nhà nước: Cần có chính sách khuyến khích giới trẻ tham gia nghề bằng việc hỗ trợ vốn và phương thức sản xuất.

Việc thu hút và đào tạo lao động trẻ có chuyên môn cao là giải pháp bền vững để phát triển ngành nghề thủ công, tránh mai một, đồng thời tạo cơ hội đa dạng hóa và nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống.

Chương trình Bảo tồn và Phát triển Làng nghề Việt Nam

Thống kê và Mục tiêu

Cả nước hiện có khoảng 5400 làng nghề, trong đó có khoảng 2000 làng nghề truyền thống. Để bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống, Chính phủ đã triển khai Chương trình Bảo tồn và Phát triển Làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021-2030.

Mục tiêu của Chương trình:

• Tập trung vào đào tạo, nâng cao năng lực sản xuất, giá trị gia tăng cho sản phẩm truyền thống.
• Tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
• Mục tiêu đến năm 2030: Khôi phục và bảo tồn ít nhất 129 làng nghề truyền thống và hơn 200 làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền.
• Phát triển làng nghề gắn với du lịch: Tạo thêm nguồn doanh thu và giúp làng nghề hoạt động hiệu quả hơn.

Kết luận

Tình trạng thiếu hụt nhân lực trẻ và suy giảm doanh thu đang đe dọa sự tồn tại của nhiều làng nghề truyền thống. Các giải pháp như đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường, đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và chính sách khuyến khích từ nhà nước là cần thiết để bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, kinh tế của làng nghề Việt Nam.