Business Insights #68|Doanh nghiệp F&B bứt phá nhờ tối ưu hệ thống chế biến & đóng gói|Tetra Pak VN

Key Concepts

Ngành Thực phẩm và Đồ uống (FnB): Lĩnh vực kinh tế quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong GDP công nghiệp chế biến, có tốc độ phát triển ổn định tại Việt Nam.
Đổi mới sáng tạo: Sự cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và áp lực cạnh tranh.
Chuyển đổi số và Chuyển đổi xanh: Các xu hướng lớn thúc đẩy sự phát triển của ngành.
AI (Trí tuệ nhân tạo): Công cụ hỗ trợ vận hành nhà máy thông minh, dự đoán và tối ưu hóa quy trình.
Bao bì bền vững: Sử dụng vật liệu tái tạo, tái chế, giảm dấu chân carbon.
TCO (Total Cost of Ownership): Tổng chi phí sở hữu, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu và chi phí vận hành.
Net Zero: Mục tiêu phát thải bằng không, giảm thiểu tác động đến môi trường.
Kinh tế tuần hoàn: Tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm rác thải, tái chế.
An ninh lương thực: Đảm bảo thực phẩm an toàn, dinh dưỡng, đầy đủ và bền vững cho mọi người.

Tổng quan ngành FnB Việt Nam và Vị thế Quốc tế

Ngành Thực phẩm và Đồ uống (FnB) đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 15% GDP của công nghiệp chế biến. Dù trải qua nhiều biến động, đây vẫn là một trong số ít ngành có tốc độ phát triển ổn định.

Vị thế và Sức bật của Ngành FnB Việt Nam:

So với khu vực Đông Nam Á: Ngành FnB Việt Nam có vị thế mạnh mẽ và ngày càng nổi bật.
Dân số trẻ và tầng lớp trung lưu tăng nhanh: Thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng hiện đại và các sản phẩm mới lạ.
Thị trường chiến lược toàn cầu: Việt Nam trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn cho các doanh nghiệp FnB quốc tế.
Tốc độ tăng trưởng ấn tượng:
- Năm 2024: Dự kiến đạt doanh thu gần 700.000 tỷ đồng (khoảng 26.9 - 27 tỷ USD), tăng trưởng 16.6% so với năm trước.
- Năm 2025: Dự báo tiếp tục tăng trưởng khoảng gần 10%.
Văn hóa ẩm thực sôi động: Góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho ngành.
Xu hướng tiêu dùng mới: Người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm an toàn, dinh dưỡng và phát triển bền vững.

Cơ hội và Thách thức cho Doanh nghiệp FnB Việt Nam

Cơ hội Mở rộng

Anh Ngô Thành nhận định có ba động lực lớn tạo cơ hội cho doanh nghiệp FnB:

Tiêu thụ nội địa:
- Tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm ăn liền, sản phẩm có dinh dưỡng tốt, nguồn gốc thực vật, và sản phẩm hỗ trợ dinh dưỡng.
- Các ngành hàng như sữa, trà, cà phê có tiềm năng phát triển lớn.
Năng lực xuất khẩu:
- Khách hàng quốc tế ngày càng quan tâm đến an toàn vệ sinh thực phẩm, chất lượng sản phẩm đồng đều và khả năng truy vết.
- Doanh nghiệp sản xuất đồng bộ, đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế (Mỹ, Châu Âu) có cơ hội xuất khẩu lớn.
Sản xuất bền vững:
- Chính sách ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) và nhận thức người tiêu dùng cao thúc đẩy sản xuất xanh.
- Giảm thiểu năng lượng, tái chế bao bì, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn.

Thách thức Thực tế

Chị Nguyễn Thanh Giang chỉ ra những khó khăn lớn nhất:

Vốn đầu tư:
- Đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn, và các tiêu chuẩn kỹ thuật (ví dụ: giới hạn hóa chất trong bao bì như BPA, BFAST).
- Chi phí đầu tư ban đầu lớn, khó dự đoán lợi tức do biến động thị trường.
Biến động thị trường:
- Biến động chi phí đầu vào nguyên vật liệu.
- Thay đổi hành vi người tiêu dùng.
- Sức mua yếu: Theo số liệu mới nhất, gần 77% doanh nghiệp FnB Việt Nam cho biết sức mua yếu là khó khăn lớn nhất năm nay. Người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu.
Thiếu hụt nhân lực:
- Nhiều lao động rời bỏ ngành sau đại dịch và biến động kinh tế, gây khó khăn trong tuyển dụng.
- Dẫn đến sai sót trong sản xuất.

Giải pháp Đổi mới Sáng tạo và Tối ưu Vận hành

Tư duy Toàn diện về Đổi mới

Chị Giang nhấn mạnh đổi mới không chỉ là công nghệ mà còn bao gồm:

Quy trình vận hành: Tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng.
Mô hình vận hành: Cải thiện cách thức hoạt động của doanh nghiệp.
Tư duy toàn diện: Một công nghệ hay máy móc không tạo ra sự đổi mới hoàn toàn. Cần phát triển đồng bộ các khâu trong chuỗi giá trị.

Trung tâm Phát triển Sản phẩm Mới (Plum)

Mục đích: Giúp doanh nghiệp thử nghiệm công thức, phát triển sản phẩm mới và đưa ra thị trường nhanh chóng với chi phí thấp.
Quy trình:
- Thử nghiệm công thức sản phẩm.
- Sản xuất trên dây chuyền mini.
- Đưa sản phẩm ra thị trường.
Lợi ích: Rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường từ 24 tháng (trung bình thế giới) hoặc 12-18 tháng (Châu Á) xuống còn 6-8 tháng.

Tự động hóa và Số hóa

Vai trò: Duy trì, cải tiến, giảm chi phí sản xuất, giảm dấu chân carbon, đạt mục tiêu bền vững dài hạn.
Ứng dụng AI: Dự đoán các hoạt động cần thiết để giảm thiểu nguy cơ dừng sản xuất, giúp nhà máy vận hành thông minh hơn.
Hệ thống Tetra Master: Hệ thống quản lý tự động hóa, cho phép truy vết và sử dụng dữ liệu sản xuất để tối ưu hóa vận hành, bảo trì, giảm chi phí và thất thoát.

Lợi ích của Hệ thống Sản xuất Tiên tiến

Một hệ thống sản xuất tiên tiến, toàn diện mang lại các lợi ích sau:

Chất lượng sản phẩm:
- Đảm bảo an toàn, vệ sinh thực phẩm.
- Bao bì tốt giúp bảo vệ giá trị dinh dưỡng (vitamin, khoáng chất).
- Công nghệ tiệt trùng (ví dụ: bao bì Tetra Pak) giúp kéo dài hạn sử dụng mà không cần chất bảo quản hay làm lạnh, giữ nguyên hương vị và dinh dưỡng.
- Bất kỳ khâu nào không đạt yêu cầu (từ đầu vào, chế biến, chiết rót, bao bì) đều ảnh hưởng đến chất lượng cuối cùng.
Hiệu quả sản xuất:
- Dây chuyền đồng bộ giúp ổn định đầu ra, giảm thiểu trục trặc máy móc.
- Giảm thời gian hoạt động gián đoạn.
- Lãng phí ở mức tối thiểu.
Bền vững:
- Sử dụng bao bì có thể thu gom, tái chế (ví dụ: bao bì giấy).
- Giảm tiêu thụ năng lượng và nước trong sản xuất.
- Xử lý nước thải đảm bảo môi trường.
- Giảm dấu chân carbon.

Mô hình Triển khai Thực tế

Nhà máy mới: Khách hàng đầu tư toàn bộ nhà máy sử dụng thiết bị của Tetra Pak, từ đầu vào đến đầu ra, đảm bảo không thất thoát, lãng phí và chất lượng.
Dịch vụ bảo trì: Tetra Pak cung cấp dịch vụ bảo trì máy móc, đảm bảo chất lượng sản xuất liên tục.
Ví dụ ngành dừa: Nước dừa đóng trong bao bì Tetra Pak xuất khẩu đi toàn cầu; cơm dừa làm nước cốt dừa đóng hộp giấy xuất khẩu.

Thiết kế Bao bì Thông minh và Bền vững

Vai trò của Thiết kế Bao bì

Ảnh hưởng đến chất lượng: Bao bì không đúng có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng dù sản phẩm không bị hư hỏng.
Đồng bộ hóa dây chuyền: Lựa chọn bao bì phù hợp (cho tiệt trùng hay thanh trùng) rất quan trọng để đồng bộ hóa quy trình sản xuất từ chế biến đến đóng gói.
Phát triển tương lai: Thiết kế bao bì thông minh mở đường cho các phát triển sau này dựa trên thiết kế chuẩn từ ban đầu.

Giá trị của Bao bì Giấy

Công nghệ tiệt trùng: Bảo quản thực phẩm an toàn, không cần chất bảo quản hay làm lạnh, giữ nguyên hương vị, màu sắc, dinh dưỡng.
Tiện lợi và Ngon miệng: Đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng về sự tiện lợi, chất lượng và hương vị.
Nhẹ và Tiết kiệm chi phí:
- Dạng cuộn tiết kiệm không gian, chi phí vận chuyển.
- Dạng hộp dễ vận chuyển, xếp chồng, giảm chi phí vận chuyển và phát thải carbon.
Bền vững:
- Hàm lượng giấy cao (hơn 70%), vật liệu tái tạo, dễ thu gom và tái chế.
- Dấu chân carbon thấp hơn đáng kể so với lon thiếc (giảm 85%) và thủy tinh (giảm 83%).
Sản xuất tự động: Đóng gói linh hoạt, giúp doanh nghiệp mở rộng danh mục sản phẩm.
Ứng dụng cho Nông sản: Nâng cao giá trị nông sản Việt Nam, đảm bảo sinh kế cho nông dân, đồng thời đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Tầm nhìn Tương lai và Xu hướng Ngành FnB

Xu hướng Tiêu dùng (5 năm tới)

Chất lượng và An toàn: Yêu cầu bắt buộc.
Tiện lợi: Tăng nhu cầu thực phẩm, đồ uống ăn liền, bữa ăn tiện lợi bổ sung dinh dưỡng.
Minh bạch nguồn gốc: Người tiêu dùng muốn biết rõ thành phần và nguồn gốc sản phẩm.
Bền vững: Ưu tiên vật liệu dễ tái tạo, tái chế, lối sống xanh.

Xu hướng Công nghệ và Vận hành (5 năm tới)

Số hóa và Tự động hóa: Bắt buộc để tối ưu chi phí, giảm năng lượng, sản xuất bền vững.
Thiết kế bao bì và Quy trình Net Zero: Giảm dấu chân carbon, phát triển bền vững.
Hợp tác ba bên: Nhà sản xuất, nhà cung cấp, nhà bán lẻ cùng nhau chuẩn hóa thu gom, tái chế.

Năng lực Cần Chuẩn bị cho Doanh nghiệp

Tư duy Hệ thống: Thiết kế đồng bộ từ nguyên liệu, chế biến, đóng gói để đạt hiệu suất tối ưu.
Năng lực Vận hành Số: Tự động hóa, số hóa nhà máy để thu thập dữ liệu, đưa ra quyết định sản xuất phù hợp, giảm chi phí.
Quản trị TCO (Tổng chi phí sở hữu): Quản lý chi phí từ khâu thiết kế đến sản xuất để tối ưu hóa.

Vai trò của Doanh nghiệp trong Đảm bảo An ninh Lương thực

Tetra Pak đóng vai trò quan trọng trong hành trình đảm bảo an ninh lương thực thông qua:

Công nghệ chế biến và đóng gói tiên tiến:
- Kéo dài thời gian sử dụng thực phẩm, giảm lãng phí và thất thoát.
- Mở rộng khả năng sử dụng, tối ưu hóa thực phẩm.
Phát triển kinh tế và sinh kế:
- Cải thiện đời sống người dân và nông dân thông qua việc cung cấp thực phẩm an toàn, chất lượng.
- Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Giảm phát thải Carbon:
- Giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
- Bảo vệ thiên nhiên, tài nguyên.
- Chống chọi tốt hơn với thiên nhiên biến đổi.
Thúc đẩy Kinh tế Tuần hoàn:
- Sử dụng bao bì có khả năng tái chế.
- Đầu tư vào thu gom và tái chế bao bì, giảm rác thải, tối ưu hóa tài nguyên.

Cam kết Bền vững của Tetra Pak

Mục tiêu Net Zero: Đạt mức phát thải bằng 0 vào năm 2030 (hoạt động nội bộ) và năm 2050 (toàn chuỗi giá trị).
Nhà máy Bình Dương:
- Đạt chứng chỉ LG 4.0 về môi trường.
- Sử dụng năng lượng mặt trời, hệ thống tái chế nước.
- Áp dụng biện pháp giảm thiểu thất thoát, lãng phí.
Chuỗi giá trị:
- Nhà cung cấp: Cam kết Net Zero, sử dụng giấy có chứng nhận FSC (khai thác có trách nhiệm).
- Khách hàng: Áp dụng số hóa, tự động hóa, bảo trì, công nghệ mới để giảm năng lượng, nước, lãng phí.
Thu gom và Tái chế Bao bì:
- Phối hợp với đối tác, cơ quan chức năng, hiệp hội để nâng cao nhận thức về phân loại, thu gom, tái chế vỏ hộp giấy.
- Hoạt động giáo dục tại trường học, điểm thu gom tại chung cư, siêu thị.
- Xây dựng mạng lưới thu gom, hợp tác với các tổ chức phi chính phủ.
- Hỗ trợ các đơn vị tái chế có công nghệ tiên tiến tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
- Mở rộng hệ thống thu gom để nâng cao tỷ lệ thu gom và tái chế tại Việt Nam.
Vật liệu Tái chế Cao: Nghiên cứu vật liệu có hàm lượng tái chế cao hơn (80-90% giấy), đã thử nghiệm tại Châu Âu.

Kết luận

Ngành FnB Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn nhờ dân số trẻ, tầng lớp trung lưu tăng và xu hướng tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng đối mặt với thách thức về vốn đầu tư, biến động thị trường và thiếu hụt nhân lực. Tetra Pak cung cấp các giải pháp toàn diện về công nghệ chế biến, đóng gói, tự động hóa, số hóa và bao bì bền vững, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, Net Zero. Việc đổi mới tư duy, áp dụng công nghệ tiên tiến và tập trung vào các xu hướng như số hóa, bền vững và kinh tế tuần hoàn sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp FnB Việt Nam tạo lợi thế cạnh tranh và đóng góp vào an ninh lương thực quốc gia.