Business Insights #61 |SMEs nên tận dụng cơ hội nào từ Nghị quyết 57? |Hùng Trương, FiNNO Group

Key Concepts

• Đổi mới sáng tạo (Innovation): Tạo ra và ứng dụng các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, quản lý để phát triển kinh tế - xã hội hiệu quả hơn.
• Sáng tạo (Creativity): Tạo ra cái mới, nhưng chưa chắc đã hữu ích hoặc được thương mại hóa.
• Thương mại hóa (Commercialization): Biến sáng tạo thành sản phẩm/dịch vụ có giá trị và được thị trường chấp nhận, sẵn sàng trả tiền.
• Các hình thái đổi mới sáng tạo:
  • Đổi mới sản phẩm/dịch vụ/quy trình: Cải tiến sản phẩm, dịch vụ, hoặc quy trình hiện có.
  • Đổi mới công nghệ: Ứng dụng công nghệ mới vào sản phẩm/dịch vụ.
  • Đổi mới mô hình kinh doanh: Thay đổi cách thức doanh nghiệp tạo ra, cung cấp và thu về giá trị.
• Các cấp độ đổi mới sáng tạo:
  • Incremental Innovation: Đổi mới từ từ, cải tiến từng bước (tương tự Kaizen).
  • Disruptive Innovation: Đổi mới mang tính phá vỡ, sử dụng công nghệ mới cho thị trường cũ.
  • Architectural Innovation: Đổi mới kiến trúc, sử dụng công nghệ hiện tại cho thị trường mới.
  • Radical Innovation: Đổi mới triệt để, tạo ra hình thái mới chưa từng tồn tại.
• Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Mạng lưới các tổ chức, cá nhân, nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Chuyển đổi số (Digital Transformation): Ứng dụng công nghệ số vào mọi khía cạnh của doanh nghiệp để cải thiện hiệu quả hoạt động.
• Build-Measure-Learn (BM): Vòng lặp thử nghiệm, đo lường, học hỏi và điều chỉnh liên tục trong quá trình đổi mới sáng tạo.
• Tư duy ngược (Reverse Thinking): Lật ngược quy trình, bắt đầu từ mục tiêu và đi ngược lại để tìm giải pháp.
• Nghị quyết 57: Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
• Nghị quyết 68: Chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lên đến 3 năm cho doanh nghiệp mới thành lập.
• SCMM (Startup Community Maturity Measuring): Thang đo đánh giá mức độ trưởng thành của hệ sinh thái khởi nghiệp.
• Innovation Champion: Cá nhân tiên phong, dẫn dắt và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
• Chief Innovation Officer (CIO): Giám đốc đổi mới sáng tạo, chịu trách nhiệm xây dựng và triển khai chiến lược đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp.

1. Định nghĩa và Phân biệt Đổi mới Sáng tạo

Anh Trương Thanh Hùng, Giám đốc điều hành Fin Group, Phó chủ tịch Hội đồng cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, giải thích rằng đổi mới sáng tạo (innovation) là một quá trình tạo ra và ứng dụng các thành tựu, giải pháp về kỹ thuật, công nghệ, quản lý để phát triển kinh tế - xã hội hiệu quả hơn. Điểm khác biệt giữa đổi mới sáng tạo và sáng tạo (creativity) là yếu tố thương mại hóa. Sáng tạo chỉ đơn giản là tạo ra cái mới, còn đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị và được xã hội đón nhận, sẵn sàng trả tiền. Theo định nghĩa phương Tây, Innovation = Invention + Commercialization.

2. Các Hình thái và Cấp độ Đổi mới Sáng tạo

Đổi mới sáng tạo không chỉ là công nghệ mà còn bao gồm nhiều loại hình khác nhau:

• Đổi mới sản phẩm/dịch vụ/quy trình: Cải tiến sản phẩm, dịch vụ, hoặc quy trình hiện có.
• Đổi mới công nghệ: Ứng dụng công nghệ mới vào sản phẩm/dịch vụ.
• Đổi mới mô hình kinh doanh: Thay đổi cách thức doanh nghiệp tạo ra, cung cấp và thu về giá trị. Đây là yếu tố quan trọng nhất để doanh nghiệp bứt phá.

Các cấp độ đổi mới sáng tạo:

• Incremental Innovation: Đổi mới từ từ, cải tiến từng bước (tương tự Kaizen của Toyota).
• Disruptive Innovation: Đổi mới mang tính phá vỡ, sử dụng công nghệ mới cho thị trường cũ (ví dụ: smartphone phá vỡ thị trường điện thoại không thông minh).
• Architectural Innovation: Đổi mới kiến trúc, sử dụng công nghệ hiện tại cho thị trường mới (ví dụ: Grab mở rộng dịch vụ từ gọi xe sang gọi đồ ăn, chuyển đồ).
• Radical Innovation: Đổi mới triệt để, tạo ra hình thái mới chưa từng tồn tại (ví dụ: máy bay).

3. Đổi mới Sáng tạo cho Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ (SME)

Doanh nghiệp vừa và nhỏ nên bắt đầu từ incremental innovation, cải tiến sản phẩm, dịch vụ, quy trình quản trị, hoặc ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị. Đổi mới mô hình kinh doanh cũng là một lựa chọn để chuyển đổi từ doanh nghiệp truyền thống sang doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

4. Case Study: Máy Photocopy Xerox

Công ty Xerox phát minh ra máy photocopy đầu tiên, nhưng không bán được vì chi phí cao. Sau đó, công ty chuyển sang mô hình cho thuê máy photocopy, và thành công. Đây là một ví dụ điển hình về đổi mới sáng tạo trong mô hình kinh doanh.

5. Case Study: Yến Chưng Sấy Thăng Hoa

Một mentee của anh Hùng làm trong ngành yến chưng truyền thống, sản phẩm khó lưu thông rộng rãi. Bằng cách ứng dụng công nghệ sấy thăng hoa, bạn đã tạo ra sản phẩm yến chưng khô, dễ vận chuyển và bảo quản, mở rộng thị trường ra toàn quốc và quốc tế.

6. Thực trạng Đổi mới Sáng tạo trong Doanh nghiệp Việt Nam

• Doanh nghiệp SME: Rào cản lớn nhất là tư duy cũ, thói quen cũ, không dám ra khỏi vùng an toàn.
• Startup: Có tư duy đổi mới sáng tạo, sẵn sàng thử nghiệm cái mới.

Sự bứt phá của startup để vượt qua doanh nghiệp SME trong ngành ngày càng phổ biến.

7. Chuẩn bị cho Hành trình Đổi mới Sáng tạo

• Cho mình cơ hội thử nghiệm cái mới.
• Tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để học hỏi, tiếp cận công cụ và nguồn lực mới.
• Đừng quả quyết rằng một chính sách hay một hành động sẽ thành công hay thất bại. Chỉ có thực tế mới cho chúng ta bài học để điều chỉnh.

8. Nghị quyết 57 và Hỗ trợ cho Doanh nghiệp SME

Nghị quyết 57 là sự kế thừa từ đề án 844, tạo hành lang pháp lý và bảo lãnh của nhà nước cho doanh nghiệp SME đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 193 cụ thể hóa nghị quyết 57 với 12 giải pháp, bao gồm:

• Cơ chế hỗ trợ thử nghiệm và nghiên cứu.
• Chính sách đồng hành về vốn vay, miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân cho cá nhân tham gia thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
• Miễn truy cứu trách nhiệm dân sự cho việc triển khai ứng dụng đổi mới sáng tạo về công nghệ và mô hình kinh doanh nhưng bị thất bại do điều kiện khách quan (nếu tuân thủ đúng quy trình).
• Nhà nước đặt hàng các nhiệm vụ, bài toán để doanh nghiệp tham gia giải quyết, sử dụng ngân sách nhà nước như vốn mồi.
• Thành lập quỹ phát triển khoa học công nghệ riêng để thúc đẩy nghiên cứu phát triển trong doanh nghiệp.

9. Nghiên cứu và Chi phí Đổi mới Sáng tạo

Chính phủ hiểu rằng nghiên cứu tốn thời gian và chi phí, nên đã tạo ra hành lang pháp lý và nguồn lực hỗ trợ. Thay vì tự lo, doanh nghiệp có sự đồng hành của nhà nước.

10. Nghị quyết 68 và Miễn Thuế Thu nhập Doanh nghiệp

Nghị quyết 68 miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lên đến 3 năm cho doanh nghiệp mới thành lập, giúp giảm gánh nặng tài chính và giữ lại dòng tiền cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

11. Chuyển đổi sang Doanh nghiệp Đổi mới Sáng tạo

Doanh nghiệp SME có thể thay đổi để đăng ký thành doanh nghiệp đổi mới sáng tạo để hưởng các mức ưu đãi cao hơn (ví dụ: miễn giảm thuế thêm 50% trong một số năm tiếp theo). Doanh nghiệp có hàm lượng khoa học kỹ thuật cao có thể chuyển đổi thành doanh nghiệp khoa học công nghệ.

12. So sánh Đổi mới Sáng tạo giữa Doanh nghiệp Khởi nghiệp, SME và Doanh nghiệp Lớn

• Doanh nghiệp khởi nghiệp: Dễ chuyển đổi vì quy mô nhỏ, không bị ràng buộc bởi quy trình cũ.
• Doanh nghiệp lớn: Khó chuyển đổi vì vướng mắc với hệ thống cũ, công nghệ cũ, dây chuyền sản xuất cũ, hệ thống quản trị phức tạp.
• Doanh nghiệp SME: Có thể bị tụt hậu so với startup nếu không đổi mới.

Rào cản lớn nhất trong đổi mới sáng tạo vẫn là con người. Lãnh đạo phải đổi mới sáng tạo thì doanh nghiệp mới đổi mới sáng tạo.

13. Thay đổi Văn hóa và Tư duy Đổi mới Sáng tạo

• Thành lập tổ hành động về đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp.
• Bổ nhiệm Chief Innovation Officer (CIO).
• Xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo.
• Áp dụng phương pháp quản trị theo mục tiêu (mục tiêu ở đâu, bắt đầu ở đó).
• Áp dụng tư duy ngược.

14. Lộ trình Đổi mới Sáng tạo cho Doanh nghiệp SME

1. Thành lập team triển khai đổi mới sáng tạo.
2. Tìm ra những điểm nghẽn trong vận hành doanh nghiệp.
3. Thử áp dụng đổi mới sáng tạo (tham vấn chuyên gia, sử dụng AI).
4. Áp dụng vòng lặp Build-Measure-Learn.

15. Lĩnh vực và Xu hướng Đổi mới Sáng tạo

• Chuyển đổi số: Bắt đầu từ những việc nhỏ, như tận dụng dữ liệu chia sẻ chung trên cloud, sử dụng QR code.
• Sử dụng AI: Ứng dụng AI vào nhiều việc khác nhau, không chỉ những việc mặc định.
• Nền tảng sản xuất thông minh: Ứng dụng Internet of Things (IoT), blockchain.
• Tương tác với khách hàng: Sử dụng livestream, e-commerce.

16. Sai lầm khi Chuyển đổi Số

• Không hiểu đúng về chuyển đổi số.
• Quy trình làm ngược quy trình.
• Không customiz quy trình cho phù hợp với doanh nghiệp.

17. Hệ sinh thái Đổi mới Sáng tạo

• Mức độ phát triển: Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của cấp độ 4 theo thang đo SCMM.
• Thành tố:
  • Tổ chức và cá nhân hỗ trợ (bao gồm Innovation Champion).
  • Nhà trường, cơ sở giáo dục.
  • Tổ chức dịch vụ cung cấp dịch vụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
  • Tổ chức nghiên cứu.
  • Tổ chức cấp vốn hoặc nhà đầu tư (thiếu nhà đầu tư thiên thần).

18. Nguồn Vốn cho Đổi mới Sáng tạo

Các quỹ đầu tư mạo hiểm ít rót vốn vào doanh nghiệp đổi mới sáng tạo giai đoạn dưới 5 năm. Nguồn vốn vay vẫn là chủ yếu, cần chính sách ưu đãi hỗ trợ.

19. Giải pháp từ Tổ chức Tài chính (Ví dụ: VietinBank)

• Chính sách thông thoáng hơn để đồng hành với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Giải ngân nhanh chóng.
• Cung cấp nền tảng quản trị tài chính, quản trị dòng tiền.

20. Phát triển Hệ sinh thái Đổi mới Sáng tạo ở Địa phương

• Hiểu đúng về đổi mới sáng tạo.
• Áp dụng phương pháp xây dựng hệ sinh thái chuẩn hóa.
• Xây dựng hệ sinh thái trong thời gian dài (tối thiểu 20 năm).

21. Kỳ vọng Tương lai

• Thay đổi mindset của con người trong doanh nghiệp.
• Mô hình kinh doanh và chiến lược tin gọn hơn, hướng đến giải quyết vấn đề thực tế của khách hàng.
• Nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo trở thành những con người đổi mới sáng tạo.
• Mỗi doanh nghiệp trở thành một ngôi trường để nhân sự phát triển bản thân và hướng đến giá trị tốt đẹp.

Conclusion

Đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để doanh nghiệp Việt Nam bứt phá và phát triển bền vững. Để thành công, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp, và tận dụng sự hỗ trợ từ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các chính sách của nhà nước.