Béo phì không còn là ‘bệnh của nhà giàu’, người nghèo ngày càng nhiều nguy cơ | VTV24

Key Concepts

• Béo phì (Obesity): Một bệnh mãn tính đặc trưng bởi sự tích tụ mỡ quá mức, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường, huyết áp, đột quỵ và ung thư.
• Thực phẩm siêu chế biến (Ultra-processed foods): Các loại thực phẩm chế biến công nghiệp, chứa nhiều đường, muối, chất béo nhưng ít chất xơ và vitamin.
• Gánh nặng kép (Double burden of malnutrition): Tình trạng một quốc gia phải đối mặt đồng thời với suy dinh dưỡng và thừa cân/béo phì.
• Đô thị hóa (Urbanization): Quá trình thay đổi lối sống, giảm vận động và thay đổi cấu trúc bữa ăn truyền thống.

---

1. Bối cảnh và Thực trạng Toàn cầu

Nghiên cứu quốc tế công bố trên tạp chí Nature (dựa trên dữ liệu từ 200 quốc gia giai đoạn 1980-2024 với hơn 1.900 nhà khoa học) đã đảo ngược quan niệm cũ rằng béo phì chỉ là vấn đề của các nước giàu.

• Dữ liệu thống kê: Thế giới hiện có hơn 1 tỷ người béo phì (khoảng 12,5% dân số toàn cầu). Theo WHO, khoảng 2,5 tỷ người trưởng thành bị thừa cân, trong đó 890 triệu người bị béo phì (chiếm 43% dân số trưởng thành).
• Nghịch lý: Tỉ lệ béo phì đang tăng nhanh nhất tại các nước có thu nhập thấp và trung bình ở Châu Phi, Châu Á, Mỹ La Tinh và Caribe. Ngược lại, tại các nước phát triển như Nhật Bản, Pháp, tốc độ gia tăng đã chững lại nhờ các chính sách kiểm soát dinh dưỡng hiệu quả.

2. Nguyên nhân và Cơ chế

• Thay đổi cấu trúc bữa ăn: Thực phẩm siêu chế biến (mì ăn liền, đồ ăn nhanh, nước ngọt) đang thay thế bữa ăn truyền thống do giá thành rẻ, tính tiện lợi và khả năng bảo quản lâu.
• Lối sống: Quá trình đô thị hóa nhanh dẫn đến thói quen ít vận động.
• Tác động đến trẻ em: Trẻ em là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo OECD, tỉ lệ béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã tăng hơn gấp đôi trong những năm gần đây.

3. Các biện pháp can thiệp và Chính sách

Nhiều quốc gia đang triển khai các khung chính sách để đối phó với cuộc khủng hoảng này:

• Thuế tiêu thụ đặc biệt: Mexico và Nam Phi áp thuế đối với nước ngọt có đường để giảm tiêu thụ calo.
• Dán nhãn cảnh báo: Chile yêu cầu dán nhãn cảnh báo trực diện trên bao bì thực phẩm chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo.
• Giáo dục và Quy hoạch: Siết chặt quảng cáo đồ ăn nhanh cho trẻ em, tăng cường hoạt động thể chất trong trường học, và các mô hình sáng tạo như "bàn học đốt calo".
• Khuyến nghị chuyên gia: Cần các chính sách dài hạn kết hợp giữa y tế, giáo dục, quy hoạch đô thị và quản lý ngành công nghiệp thực phẩm.

4. Tình hình tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với xu hướng gia tăng béo phì đáng báo động:

• Số liệu: Tỉ lệ thừa cân, béo phì tăng gấp 7 lần trong 20 năm qua.
• Quy mô: Khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang sống chung với thừa cân, béo phì.
• Tốc độ: Tỉ lệ tăng trưởng khoảng 38%, thuộc nhóm cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

5. Kết luận và Thông điệp chính

Béo phì không còn là biểu hiện của sự sung túc mà là hệ quả của thực phẩm kém chất lượng và lối sống thiếu khoa học. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng là cấp thiết, tránh tình trạng người dân tự áp dụng các biện pháp giảm cân cực đoan. Các quốc gia cần coi đây là ưu tiên y tế hàng đầu để ngăn chặn gánh nặng bệnh tật cho thế hệ tương lai.

"Béo phì không còn là vấn đề riêng của các nước giàu. Đây đang trở thành thách thức y tế lớn nhất tại nhiều quốc gia đang phát triển." – Giáo sư Eati, Trưởng nhóm nghiên cứu.