45% Gen Z hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia | VTV24

Key Concepts

• Uống có ý thức (Mindful Drinking): Xu hướng tiêu thụ rượu bia một cách có kiểm soát, biết từ chối khi không cần thiết.
• Bản lĩnh cá nhân: Được định nghĩa lại là khả năng kiểm soát hành vi, suy nghĩ và biết nói "không" thay vì khả năng chịu đựng tửu lượng.
• Nghị định 100 & 168: Các quy định pháp luật về xử phạt nồng độ cồn, góp phần thay đổi hành vi giao thông và văn hóa nhậu.
• Nghị định 90: Quy định xử phạt hành vi xúi giục, ép buộc người khác uống rượu bia.
• Sự dịch chuyển thế hệ: Sự khác biệt trong quan niệm về rượu bia giữa Gen Z/Millennials so với các thế hệ trước.

1. Sự thay đổi quan niệm về "Bản lĩnh" trên bàn tiệc

Trước đây, văn hóa Việt Nam thường gắn liền việc uống rượu bia với sự chân tình, khả năng ngoại giao và thước đo nam tính ("Nam vô tửu như kỳ vô phong"). Tuy nhiên, quan niệm này đang dần bị thay thế bởi tư duy mới:

• Bản lĩnh là sự tự chủ: Bản lĩnh không nằm ở tửu lượng mà nằm ở cử chỉ, hành vi và khả năng kiểm soát bản thân.
• Kết nối thực chất: Người trẻ hiện nay ưu tiên các cuộc gặp gỡ để trò chuyện, giải tỏa stress thay vì dùng rượu bia làm công cụ ép buộc hay hơn thua.

2. Dữ liệu và xu hướng tiêu dùng

• Khảo sát của NielsenIQ: 45% Gen Z (sinh 1997-2012) hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, cao hơn đáng kể so với mức 28% của thế hệ trước (1981-1996).
• Xu hướng toàn cầu: Theo Berenberg Research, thế hệ trẻ hiện nay uống ít hơn 20% so với thế hệ trước. 39% người trẻ từ 18-24 tuổi cho biết họ hoàn toàn không uống rượu.
• Tác động kinh tế: Ngành công nghiệp bia rượu toàn cầu đã mất khoảng 830 tỷ USD giá trị thị trường trong 4 năm qua; cổ phiếu của hơn 50 tập đoàn lớn giảm gần một nửa so với năm 2021.

3. Các yếu tố thúc đẩy sự thay đổi

• Pháp luật: Các Nghị định (100, 168, 90) tạo ra "thiết chế" điều chỉnh hành vi. Việc xử phạt nghiêm khắc khiến người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng (taxi, Grab) thay vì tự lái xe.
• Nhận thức sức khỏe: Tỷ lệ người trẻ (18-34 tuổi) coi rượu bia là có hại cho sức khỏe đã tăng gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ.
• Áp lực hình ảnh: Trên mạng xã hội, việc mất kiểm soát do say xỉn trở thành rủi ro về hình ảnh cá nhân. Người trẻ thận trọng hơn để bảo vệ uy tín và sự nghiệp.
• Kỷ luật cá nhân: Nhiều người trẻ (như trường hợp anh Đỗ Tú với series "100 ngày bỏ bia rượu") chứng minh rằng việc từ bỏ rượu bia giúp cải thiện sức khỏe (giảm cân) và tăng hiệu suất công việc.

4. Phương pháp và hành vi ứng xử mới

• Chủ động từ chối: Người trẻ không còn cảm thấy áp lực phải nâng ly để hòa nhập. Họ sẵn sàng chọn nước ngọt hoặc từ chối thẳng thắn nếu sức khỏe không cho phép.
• Lan tỏa lối sống lành mạnh: Các thử thách (challenge) trên mạng xã hội về việc không uống rượu bia thu hút hàng triệu lượt xem, tạo ra cộng đồng ủng hộ lối sống tỉnh táo.
• Uống có trách nhiệm: Thay vì ép nhau, người trẻ tôn trọng tửu lượng của từng cá nhân, coi trọng sự hiện diện của nhau hơn là số lượng ly bia được tiêu thụ.

5. Những tuyên bố đáng chú ý

• "Bản lĩnh của mỗi cá nhân ở trên một bàn tiệc ấy đó chính là cách mà chúng ta nói không."
• "Không còn áp lực phải nâng ly để hòa nhập. Để thể hiện bản lĩnh, người trẻ đang chọn cho mình một cách ứng xử với bia rượu văn minh."
• "Liệu tôi có thành công như bây giờ nếu không bỏ rượu? Chắc chắn là không. Mọi thứ tôi đạt được đều đến từ sự tập trung khi mà tôi không còn bị phân tâm bởi tiệc tùng và uống quá mức." – Jordan (Doanh nhân trẻ).

Tổng kết

Sự dịch chuyển trong văn hóa uống rượu bia không chỉ là một trào lưu nhất thời mà là một làn sóng toàn cầu, được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa nhận thức cá nhân, áp lực kinh tế, sự phát triển của mạng xã hội và các thiết chế pháp luật. Rượu bia đang dần rời khỏi vai trò là "thước đo bản lĩnh" để nhường chỗ cho các giá trị mới: sự tự chủ, tôn trọng sức khỏe và kết nối thực chất. Đây là dấu hiệu của một thế hệ trẻ hiểu biết, có trách nhiệm và định hình lối sống văn minh hơn.