4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam | VTV24

Key Concepts

• Xuất khẩu chính ngạch: Hình thức xuất khẩu qua các cửa khẩu quốc tế, tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật của hai nước.
• Nghị định thư (Protocol): Văn bản thỏa thuận giữa cơ quan chức năng hai nước về các yêu cầu kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với nông sản.
• Lệnh 280: Quy định mới của Tổng cục Hải quan Trung Quốc yêu cầu ghi mã số đăng ký trên bao bì sản phẩm nông sản nhập khẩu.
• Truy xuất nguồn gốc (Traceability): Khả năng theo dõi, xác định nguồn gốc sản phẩm từ khâu sản xuất đến khi đến tay người tiêu dùng.
• Đa dạng hóa nguồn cung: Chiến lược của Trung Quốc nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất bằng cách nhập khẩu từ nhiều quốc gia khác nhau.

1. Tình hình xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc

Trong 4 tháng đầu năm, Trung Quốc tiếp tục giữ vị thế là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 21% thị phần, theo sau là Hoa Kỳ (18,5%) và Nhật Bản (7%).

• Tăng trưởng ấn tượng: Kim ngạch xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc tăng hơn 37% so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, rau quả tăng 76% và thủy sản tăng gần 45%.
• Điểm sáng sầu riêng: Sản lượng sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc tăng gần 400%, đạt 135 triệu USD, chiếm 92% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Tại cửa khẩu Hà Khẩu (Vân Nam), lưu lượng thông quan đạt đỉnh 70 container/ngày.
• Bối cảnh thị trường: Sự tăng trưởng này diễn ra bất chấp sự sụt giảm tại các thị trường truyền thống (Mỹ, EU, Châu Phi) do bất ổn địa chính trị tại Trung Đông.

2. Các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn mới

Sự tăng trưởng về sản lượng đi kèm với áp lực lớn về tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Lệnh 280 (có hiệu lực từ 01/06): Yêu cầu tất cả nông sản, thực phẩm nhập khẩu vào Trung Quốc phải ghi rõ mã số đăng ký trên bao bì. Người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin này trên hệ thống công khai của Hải quan Trung Quốc.
• Yêu cầu hệ thống: Doanh nghiệp không chỉ cần đạt chuẩn sản phẩm mà phải đảm bảo tính hợp lệ của toàn bộ hệ thống sản xuất, đăng ký và truy xuất nguồn gốc.
• Cạnh tranh gay gắt: Trung Quốc đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung, buộc nông sản Việt phải cạnh tranh trực tiếp về giá và chất lượng với nông sản nội địa Trung Quốc và các quốc gia khác.

3. Giải pháp thích ứng và quản lý rủi ro

Để duy trì đà tăng trưởng, các chuyên gia và cơ quan quản lý đề xuất ba trụ cột chính:

1. Quản lý vật tư đầu vào: Kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào trong sản xuất nông nghiệp.
2. Giám sát an toàn thực phẩm: Tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm.
3. Xây dựng chuỗi liên kết: Kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và người nông dân để tạo cơ chế ứng phó rủi ro kịp thời.

4. Mở rộng thị trường thông qua Nghị định thư

Việc ký kết các Nghị định thư là bước đi chiến lược để đưa nông sản Việt vào thị trường Trung Quốc theo đường chính ngạch:

• Trường hợp Bưởi và Chanh: Sau quá trình đàm phán kỹ thuật từ năm 2019, hai loại trái cây này đã chính thức được xuất khẩu chính ngạch.
• Ý nghĩa: Việc này giúp nâng cao kim ngạch, mở rộng nhận diện thương hiệu nông sản Việt và khai thác tiềm năng sản xuất trong nước.
• Nhận định từ ông Nông Đức Lai (Tham tán thương mại ĐSQ Việt Nam tại Trung Quốc): "Việc trái bưởi, chanh chính thức được tiếp cận thị trường Trung Quốc sẽ góp phần duy trì ổn định và tăng trưởng xuất khẩu... đồng thời tạo thêm động lực để khai thác nhu cầu lớn của thị trường này."

Tổng kết

Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc đang có dư địa tăng trưởng lớn, đặc biệt là nhóm rau quả. Tuy nhiên, thị trường này đang chuyển dịch từ cạnh tranh về số lượng sang cạnh tranh về chất lượng và tính minh bạch. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các Nghị định thư, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi liên kết bền vững là những yếu tố sống còn để nông sản Việt giữ vững vị thế tại thị trường tỷ dân này trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng siết chặt.